Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞÖNİM) Nedir? Başvuru, Destek Hizmetleri ve Süreç

Şiddet yaşayan bir kişi için ilk soru çoğu zaman şudur: “Nereye başvuracağım, kimden yardım isteyeceğim?” 6284 sayılı Kanun bu soruya sistemli bir cevap verir: Şiddet önleme ve izleme merkezleri, kısaca ŞÖNİM. Bu merkezler yalnızca acil durumlarda yardım edilen birimler değildir; aynı zamanda mahkeme kararlarının izlendiği, barınma ve geçici maddi yardımın koordine edildiği, mağdura ve şiddet uygulayana ayrı destek programlarının yürütüldüğü kurumlardır. Bu yazıda ŞÖNİM’in görevlerini, kimlerin başvurabileceğini ve süreci anlatıyoruz.

ŞÖNİM Nedir?

Şiddet önleme ve izleme merkezleri, şiddetin önlenmesi ile koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin olarak uygulanmasına yönelik destek ve izleme hizmetlerinin verildiği, çalışmalarını yedi gün yirmi dört saat esasıyla yürüten merkezlerdir (6284 sayılı Kanun m. 2/1-f). Bakanlık, gerekli uzman personelin görev yaptığı ve tercihen kadın personelin istihdam edildiği bu merkezleri kurar (m. 14). Merkezlerin çalışma usul ve esasları yönetmelikle belirlenir. Kanun kapsamında merkezler, şiddet mağdurlarına destek verirken aynı zamanda mahkeme ve kolluk kararlarının uygulanmasını izleyen bir koordinasyon görevi de üstlenir.

Kimler Başvurabilir?

Kanunun amacı; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunmasıdır (m. 1). Bu nedenle başvuru için resmi evlilik şartı aranmaz; şiddet uygulayanla aynı haneyi paylaşma zorunluluğu da yoktur. Ev içi şiddet, şiddet mağduru ve şiddet uygulayanla aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan diğer kişiler arasında meydana gelen her türlü fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddeti kapsar (m. 2/1-b). Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin varlığı halinde herkes durumu resmi makam veya mercilere ihbar edebilir; ihbarı alan kamu görevlileri görevlerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlüdür (m. 7).

Merkezlerin Genel Destek Hizmetleri

Kanun, merkezlerin veri toplama ve koordinasyon görevlerini şöyle sayar (m. 15/1):

1. Koruyucu ve önleyici tedbir kararları ile zorlama hapsinin verilmesine ve uygulanmasına ilişkin veri toplayarak bilgi bankası oluşturmak ve tedbir kararlarının sicilini tutmak.
2. Korunan kişiye verilen barınma, geçici maddi yardım, sağlık, adli yardım hizmetleri ve diğer hizmetleri koordine etmek.
3. Gerekli hallerde tedbir kararlarının alınmasına ve uygulanmasına yönelik başvurularda bulunmak.
4. Şiddetin sonlandırılmasına yönelik bireysel ve toplumsal ölçekte programlar hazırlamak ve uygulamak.
5. Bakanlık bünyesinde kurulan çağrı merkezinin yaygınlaştırılmasını ve yapılan müracaatların izlenmesini sağlamak.
6. Şiddetin sonlandırılması için çalışan sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapmak.

Korunan Kişiye Verilen Hizmetler

Korunan kişilerle ilgili olarak merkezler tarafından verilecek destek hizmetleri şunlardır (m. 15/2): kişiye hakları, destek alabilecekleri kurumlar, iş bulma ve benzeri konularda rehberlik etmek ve meslek edindirme kurslarına katılımına yönelik faaliyetlerde bulunmak; verilen tedbir kararıyla ulaşılmak istenen amacın gerçekleşmesine yönelik önerilerde bulunmak ve yardımlar yapmak; tedbir kararlarının uygulanmasının sonuçlarını ve kişiler üzerindeki etkilerini izlemek; psiko-sosyal ve ekonomik sorunların çözümünde yardım ve danışmanlık yapmak; hâkimin isteği üzerine kişinin geçmişi, ailesi, çevresi, eğitimi ve durumu hakkında ayrıntılı sosyal araştırma raporu hazırlayıp sunmak; ilgili merci tarafından istenirse tedbirlerin uygulanmasının sonuçlarına dair rapor hazırlamak; ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu uyarınca maddi destek sağlanması konusunda rehberlik yapmak.

Şiddet Uygulayana Verilen Hizmetler

Merkezler yalnızca mağdura değil, şiddet uygulayan kişiye de yönelik hizmetler sunar (m. 15/3). Bunlar arasında hâkimin isteği üzerine şiddet uygulayan hakkında ayrıntılı sosyal araştırma raporu hazırlamak, tedbirlerin uygulanmasının sonuçlarına dair rapor sunmak ve teşvik edici, aydınlatıcı ve yol gösterici olmak üzere kişinin öfke kontrolü, stresle başa çıkma ve tutum davranış değiştirme programlarına katılmasına, alkol, uyuşturucu veya ruhsal bozukluk halinde bir sağlık kuruluşunda muayene veya tedavi olmasına, meslek edindirme kurslarına katılmasına yönelik faaliyetlerde bulunmak sayılır. Mağdura ve şiddet uygulayana yönelik hizmetler zorunlu haller dışında farklı birimlerde sunulur (m. 15/4).

Başvuru Nasıl Yapılır?

Başvuru yolları şunlardır: doğrudan merkeze başvuru, kolluk birimlerine başvuru, mülki amire başvuru, hâkime başvuru veya Bakanlığın çağrı merkezine başvuru. Tedbir kararı; ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir ve en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir (m. 8/1). Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz (m. 8/3). Başvuru sırasında kimlik belgesi, varsa sağlık raporu, yazışma ve fotoğraf gibi belgeler destekleyici olur; ancak bunların bulunmaması başvuruyu engellemez.

Tedbir Kararlarının İzlenmesi

Bu Kanun hükümlerine göre alınan tedbir kararları, Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine ve kararın niteliğine göre Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa en seri vasıtalarla bildirilir (m. 10). Kolluk birimleri tedbir kararlarının yerine getirilmesinden görevli ve yetkilidir. Merkezler ise bu kararların uygulama sonuçlarını izler ve raporlar. Tedbir kararına aykırılık halinde zorlama hapsi uygulanabilir (m. 13). Tedbirin süresi ve itiraz süreci için 6284 koruma kararına itiraz ve kaldırma yazısına bakabilirsiniz.

Gizlilik ve Güvenlik

Gerekli bulunması halinde tedbir kararı ile birlikte korunan kişi ve diğer aile bireylerinin kimlik ve adres bilgileri tüm resmi kayıtlarda gizli tutulur ve tebligatlar için ayrı bir adres belirlenir (m. 8/6). Bu düzenleme, şiddet uygulayan kişinin mağdurun yerleşim yerini öğrenmesini engellemeye yöneliktir. Bu bilgileri hukuka aykırı olarak başkasına veren kişi hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır.

Sık Yapılan Hatalar

• Belge olmadığı için başvuru yapmaktan çekinmek,
• Koruma kararının verilmesi için evlilik şartı olduğunu sanmak,
• Destek hizmetlerinden yalnızca barınma ile sınırlı olarak yararlanılabileceğini düşünmek,
• Tedbir süresi dolmadan izleme ve yenileme başvurusu yapmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Şiddet gören bir kişi, kolluğa başvurur ve kendisine mülki amir tarafından geçici barınma sağlanır. Aynı gün hâkimden tedbir talebinde bulunulur ve şiddet uygulayan hakkında yaklaşmama tedbiri verilir. Şiddet önleme ve izleme merkezi, barınma, sağlık ve adli yardım hizmetlerini koordine eder; kişiye iş bulma ve psiko-sosyal danışmanlık için rehberlik eder. Merkez ayrıca tedbir kararının uygulanmasını izler ve hâkimin istediği sosyal araştırma raporunu hazırlar. Altı ay sonra tehlike devam ettiği için tedbirlerin süresi uzatılır.

Sonuç

Şiddet önleme ve izleme merkezleri, şiddet mağdurlarına ve şiddet uygulayanlara yönelik destek hizmetleri sunan, tedbir kararlarını izleyen ve kurumlar arası koordinasyonu sağlayan yapılardır. Başvuru için belge veya evlilik şartı aranmaz. Şiddetle karşılaşıyorsanız ya da mevcut bir tedbir kararının hukuki yönlerini öğrenmek istiyorsanız aile hukuku kapsamında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.