Eşin Sürekli Takip Etmesi ve Konumunu İzlemesi Boşanmada Nasıl Ele Alınır?

Eşinizin gittiğiniz her yeri bilmek istemesi, telefonunuzdaki konumu izlemesi, işyerinizin önünde beklemesi ya da gün boyu aramayı sürdürmesi boşanma davasında önemli bir olgu olabilir. Kanunda “takip etmek” diye ayrı bir boşanma sebebi yazmaz; ama böyle bir davranış ortak hayatı çekilmez kılıyorsa evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı sonucuna varılabilir. Takip ciddi bir huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yaratıyorsa ayrıca ceza hukuku ve koruma kararı yolları da açılır.

Bu tür dosyalarda asıl güçlük, “kocam/karım ilgili” ile “beni gözetliyor” arasındaki farkı gösterebilmektir. Hukuk bunu duygular üzerinden değil, davranışın sıklığı, yöntemi ve sizin hayatınıza etkisi üzerinden ayırır.

Takip ile ilgi arasındaki çizgi nerede?

Evlilikte eşlerin birbirinin nerede olduğunu bilmesi doğaldır. Bir akşam “eve ne zaman geleceksin” diye aramak ya da yolculukta konum paylaşmak, karşılıklı ve gönüllü olduğunda bir sorun yaratmaz. Çizgi şu noktada geçilir:

• Siz istemediğiniz hâlde konumunuz sürekli izleniyorsa.
• Gittiğiniz yerlere gelinip beklemeler yapılıyorsa.
• Telefonunuza gün içinde onlarca arama ve mesaj yağıyorsa, cevap vermediğinizde tehdit ya da hakaret geliyorsa.
• Kendinizden habersiz araca ya da çantanıza takip aracı konuluyorsa.
• Arkadaşlarınız, iş arkadaşlarınız ya da aileniz üzerinden sizi izleyen üçüncü kişiler kullanılıyorsa.

Bu davranışlar sizin kişisel özgürlüğünüzü ortadan kaldırıyorsa, kanunun eşlerden beklediği saygı ve güven ortamıyla bağdaşmaz. Kanun eşlerden birlikte yaşamayı, birbirine sadık kalmayı ve yardımcı olmayı bekler (TMK m. 185/3), ama bu beklenti birini sürekli gözetim altında tutma yetkisi vermez.

Boşanma davasında bu davranış nasıl değerlendirilir?

Boşanmanın genel sebebi, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır (TMK m. 166/1). Hâkim, takip ve izlemenin evliliğe etkisini şu sorularla değerlendirir:

1. Davranış tek seferlik mi, süreklilik taşıyor mu?
2. Mağdur eşin iş, aile ve sosyal hayatı bu davranış yüzünden değişti mi?
3. Bu davranışa tehdit, hakaret ya da şiddet eşlik ediyor mu?
4. Takibin makul bir sebebi var mı, yoksa sebepsiz bir şüphenin ürünü mü?

Takip eden eşin kusurlu bulunması, tazminat ve nafaka taleplerini etkiler. Kusur kavramı ve ölçütleri için boşanmada kusur nasıl belirlenir yazısına göz atabilirsiniz. Benzer şekilde kıskançlık ve kontrolün ayrı bir yönünü aşırı kıskançlık ve kontrol boşanma sebebi olur mu yazısında anlattım.

Israrlı takip suçu ne zaman oluşur?

Takip belli bir noktadan sonra yalnız aile hukukunu değil ceza hukukunu da ilgilendirir. TCK m. 123/A’ya göre ısrarlı bir şekilde fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi, mağdurun konutunu veya iş yerini değiştirmesine ya da işini bırakmasına neden olması, uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbiri bulunmasına rağmen işlenmesi hâlinde ceza daha ağırdır. Suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır; şikâyet, fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren altı ay içinde yapılmazsa soruşturma yapılamaz (TCK m. 73).

Burada önemli bir ayrıntı var: Madde “ayrılık kararı verilen veya boşandığı eş” ifadesini ağırlaştırıcı sebep olarak sayar. Yani evlilik birliği devam ederken yapılan takip de suç sayılabilir, ama boşandıktan sonraki takip daha ağır yaptırıma bağlanmıştır. Konunun ayrıntıları ısrarlı takip suçu yazısında yer alıyor.

Koruma kararı: 6284 kapsamında neler istenebilir?

6284 sayılı Kanun’a göre şiddet; fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranışı, buna yönelik tehdidi ve özgürlüğün keyfî engellenmesini de kapsar (m. 2). Hâkim, şiddet uygulayan hakkında şu tedbirlerden birine veya birkaçına karar verebilir (m. 5):

• Korunan kişiye karşı şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.
• Müşterek konuttan uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsis edilmesi.
• Korunan kişilere, bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması.
• Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi.

Bu tedbirler boşanma davasından bağımsız olarak istenebilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bunların bir kısmı (uzaklaştırma ve yaklaşmama tedbirleri gibi) kolluk amiri tarafından da alınabilir; kolluk amiri tedbiri en geç ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar. Kararın nasıl alınacağı için 6284 koruma kararı nasıl alınır başlıklı yazıya bakabilirsiniz.

Konum izleme ve takip cihazı: özel hayat boyutu

Eşinizin sizden habersiz telefonunuza bir takip uygulaması yüklemesi ya da aracınıza cihaz yerleştirmesi, kişisel verilerin ve özel hayatın gizliliği açısından ayrı bir sorun doğurur. TCK m. 134, kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden fiili cezalandırır; m. 135 ise hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydetmeyi suç sayar. Özel hayatın gizliliğini ihlal şikâyete bağlıdır, kişisel verilerin kaydedilmesi ise değildir (TCK m. 139); şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre burada da geçerlidir. Bir izleme yönteminin bu maddeler kapsamına girip girmediği, yöntemin ayrıntısına ve nasıl kullanıldığına bağlıdır. Araç takibi konusunu araç takip cihazı ve konum verisi yazısında ayrıca ele aldık.

Bu nedenle “nerede olduğunu bilmek istiyordum” demek, rızasız izlemeyi haklı kılmaz. Mağdur eş açısından bu yöntemin tespiti, hem boşanma davasında hem ceza şikâyetinde önem taşır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Nehir, eşi Orhan’dan ayrılma niyetini söyledikten sonra Orhan’ın tavrı değişir. Nehir’in telefonuna sürekli arama ve mesaj gelir; cevap vermediğinde Orhan iş yerinin önüne gelir. Bir gün Nehir, arabanın altında Orhan’ın yerleştirdiği anlaşılan küçük bir cihaz bulur. Nehir iş yerinin girişini değiştirmek zorunda kalır.

Hâkimin tartacağı konular şunlardır: Takibin sıklığı ve süresi, Nehir’in yaşamını nasıl değiştirdiği, cihazın kime ait olduğunun kanıtlanıp kanıtlanamadığı, Orhan’ın davranışlarına tehdit veya hakaretin eşlik edip etmediği. Nehir cihazı fotoğraflamış, aramaları ve mesajları saklamışsa iddia somutlaşır. Hâkimin nihai değerlendirmesi, delillerin bütününe bağlıdır.

Takibi hangi delillerle gösterebilirsiniz?

Boşanma davasında hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz ve kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Bu tür bir iddiada kullanılabilecek deliller şunlardır:

• Arama kayıtları ve mesajlar: Sıklığı ve içeriği gösterir.
• Güvenlik kamerası görüntüleri: Eşin iş yerinizin ya da evinizin önünde beklediğini gösterebilir.
• Tespit edilen cihazın fotoğrafları ve teknik inceleme raporu.
• Tanıklar: Olayları gören aile bireyleri, iş arkadaşları, komşular.
• Kolluk ve savcılığa yapılan başvuru tutanakları.

Delilin hukuka uygun elde edilmesi önemlidir. Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller mahkeme tarafından vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Bu nedenle eşinizin cihazına girerek veya hesabına izinsiz erişerek bulduğunuz kayıtlar yerine, kendi telefonunuza gelen mesajlara, kendi gördüğünüz olaylara dayanmak daha güvenlidir. Delil konusunda genel bilgi için boşanma davasında ispat yükü ve deliller yazısı faydalı olur.

Takip boşanma kararından sonra da sürerse

Takip eden eş, boşanma davası açıldıktan veya karar verildikten sonra da davranışını sürdürebilir. Bu dönemde yaşanan olaylar iki yönden önem taşır. Birincisi, TCK m. 123/A’nın ağırlaştırılmış hâli ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenen takibi kapsar; yani boşanmış olmanız korumanızı azaltmaz, aksine yaptırımı artırır. İkincisi, çocuğunuz varsa kişisel ilişki düzeni sırasında yapılan takip ve izleme, çocuğun teslimi sırasında gerginlik yaratabilir. Hâkim bu durumda kişisel ilişkinin sınırlanmasına ya da refakatçi eşliğinde yapılmasına ilişkin tedbirleri değerlendirebilir (6284 sayılı Kanun m. 5).

Dava devam ederken yaşanan takip olaylarını da kayıt altına almak gerekir. Geçici önlemler kapsamında hâkimden talepte bulunmak için bu kayıtlar işe yarar. Geçici önlem yolları boşanma davasında geçici önlemler yazısında anlatılıyor.

Sık yapılan hatalar

1. Tek bir mesajla ispatlamaya çalışmak. Takip, süreklilik gösterdiği için tek bir mesaj yeterli kanıt olmaz; kayıtların tarihli bir akışı önemlidir.
2. Eşin cihazına gizlice girmek. Hukuka aykırı delil riskinin yanı sıra size karşı ceza şikâyetine de yol açabilir.
3. Yalnız boşanma davasına odaklanmak. Güvenlik sorunu varsa 6284 kapsamındaki koruma yolu ve ceza şikâyeti paralel ilerler.
4. Evi apar topar terk etmek. Ayrılma kararının sonuçları değerlendirilmeden atılan adımlar sonradan sorun çıkarabilir. Boşanma sürecinde evden ayrılmak terk sayılır mı yazısında bunu açıkladım.
5. Olayları kaydetmemek. Tarih, saat, yer ve tanık bilgisiyle tutulan basit bir not bile dilekçede işinize yarar.

Takip altında hissettiğinizde nereden başlamalı?

Önce güvenliğinizi düşünmek gerekir; takip tehdit veya şiddete dönüşüyorsa, boşanma davasından önce koruma kararı gündeme gelmelidir. Sonra elinizdeki kayıtları ve tanıkları toplamak, hangi davranışın ne zaman olduğunu not etmek ve hangi hukuki yolun önce gelmesi gerektiğini belirlemek işinize yarar.

Durumunuzu anlatmak için büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Ayrıntılar için iletişim ve aile hukuku sayfalarına bakabilirsiniz.