Terk Nedeniyle Boşanma ve Eve Dönüş İhtarı (TMK 164)

Evlilik birliği, eşlerin ortak konutta birlikte yaşamasını öngörür. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 186’ya göre eşler oturacakları konutu birlikte seçer. Eşlerden birinin haklı bir sebep olmadan ortak konutu terk etmesi ve geri dönmemesi, özel bir boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir. Ancak terk nedeniyle boşanma, diğer sebeplerden farklı olarak sıkı bir usule bağlıdır. İhtar sürecinde yapılan küçük bir hata davanın reddine yol açabilir. Bu yazıda terk nedeniyle boşanmanın şartlarını ve ihtar sürecini ayrıntılı olarak açıklıyoruz.

Terk Sayılan Durumlar

TMK m. 164 iki tür terki düzenler:

Doğrudan terk: Eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmemesi.

Dolaylı (yapay) terk: Ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı sebep olmaksızın ortak konuttan ayrılmasına sebep olan eş de terk etmiş sayılır. Örneğin eşini evden kovan, kapı kilidini değiştirerek eve girmesini engelleyen eş bu kapsamda değerlendirilir.

Terk Nedeniyle Boşanmanın Şartları

Terk nedeniyle boşanma kararı verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

1. Terk fiili: Eşin ortak konutu terk etmesi veya dönmemesi.
2. Evlilik yükümlülüklerini yerine getirmeme amacı: Terkin geçici bir ziyaret, iş veya sağlık nedeniyle değil, evlilik birliğinden kaçınma amacıyla olması.
3. Haklı sebebin bulunmaması: Şiddet, ağır tehdit veya benzeri nedenlerle evden ayrılan eş terk etmiş sayılmaz.
4. En az altı aylık ayrılık: Ayrılığın kesintisiz olarak en az altı ay sürmesi ve dava tarihinde devam etmesi.
5. Usulüne uygun ihtar: Hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması.

İhtar Süreci: Zamanlama Neden Kritik?

Kanun ihtar sürecini belirli sürelere bağlamıştır:

Örneğin eşi 1 Ocak’ta ortak konutu terk etmişse, ihtar talebi en erken 1 Mayıs’tan sonra yapılabilir. İhtar tebliğ edildikten sonra iki ay beklenir. Eş dönmezse boşanma davası açılabilir. Dördüncü ay dolmadan yapılan ihtar talebi geçersizdir ve bu ihtara dayanılarak açılan dava reddedilir.

İhtarın İçeriği

İhtarda terk eden eşe şu hususlar açıkça bildirilmelidir:

• İki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği,
• Dönmemesi hâlinde boşanma davası açılabileceği ve bunun sonuçları,
• Dönülecek ortak konutun açık adresi.

İhtar, terk eden eşin adresi bilinmiyorsa ilanen yapılabilir. İhtarın usulüne uygun tebliğ edilmemesi, iki aylık sürenin başlamamasına yol açar.

İhtarın Samimi Olması

Yargıtay uygulamasında ihtar talebinin samimi olması aranır. İhtar, gerçekten eşin eve dönmesini sağlamaya yönelik olmalıdır; yalnızca boşanma davasına zemin hazırlamak amacıyla yapılan ihtar sonuç doğurmayabilir. Samimiyetin değerlendirilmesinde şu hususlar önemlidir:

• Ortak konutun hazır olması: İhtarda gösterilen konutun gerçekten mevcut ve oturulabilir olması, eşyaların yerinde bulunması.
• Yol gideri: Terk eden eşin dönmesi için gerekli yol masrafının gönderilmesi veya sağlanması.
• Davet eden eşin davranışları: İhtarla eşini eve çağıran eşin, aynı dönemde eşine yönelik ağır suçlamalar içeren bir dava açmamış veya dönüşü engelleyici davranışlar sergilememiş olması.
• Kusurlu davranışlar: Eşi evden ayrılmaya zorlayan davranışlarda bulunan tarafın, sonra ihtar çekerek terk sebebine dayanması hakkın kötüye kullanılması olarak görülebilir.

Terk Eden Eşin Haklı Sebepleri

Aşağıdaki durumlarda evden ayrılan eş haklı sebebe sahip kabul edilebilir ve terk nedeniyle boşanma şartları oluşmaz:

• Eşine veya çocuklara yönelik fiziksel ya da psikolojik şiddet,
• Ortak konutta eşin ailesiyle birlikte yaşamaya zorlanma ve bu nedenle yaşanan ağır müdahaleler,
• Sağlığı ciddi biçimde tehlikeye düşüren durumlar,
• Konutun oturulamaz hâlde olması,
• Eşin açtığı boşanma davasının devam etmesi.

Son madde özellikle önemlidir. Yargıtay uygulamasında boşanma davası açılmasıyla eşlerin dava süresince ayrı yaşama hakkına sahip olduğu kabul edilmektedir; TMK m. 197 de haklı sebeplerle ortak hayata ara verme hakkını düzenler. Bu nedenle terk eden eşin daha önce açtığı ve devam eden bir boşanma davası varsa, onun hakkında ihtar çekilmesi sonuç doğurmaz.

Adım Adım Terk Süreci

Terk nedeniyle boşanma davasına hazırlanan eş için süreç genellikle şu sırayla ilerler:

1. Ayrılık tarihinin belgelenmesi: Eşin ortak konutu hangi tarihte terk ettiği tanık, mesaj veya adres kayıtlarıyla tespit edilebilir hâle getirilir.
2. Dört ayın beklenmesi: Terkin dördüncü ayı tamamlanana kadar ihtar talep edilmez.
3. İhtar talebi: Aile mahkemesine veya notere başvurularak ihtar istenir. Başvuruda ortak konutun açık adresi ve terk eden eşin bilinen adresi bildirilir.
4. Yol giderinin sağlanması: Terk eden eşin dönüşü için gereken yol masrafı ihtarla birlikte gönderilir veya sağlanır.
5. Tebliğ ve iki aylık bekleme: İhtar terk eden eşe tebliğ edilir; tebliğden itibaren iki ay beklenir.
6. Dava açılması: Eş dönmemişse ve ayrılık altı ayı doldurmuşsa boşanma davası açılır. Dilekçeye ihtar belgesi ve tebliğ şerhi eklenir.

Bu süreç boyunca ihtar isteyen eşin ortak konutu hazır tutması ve dönüşü engelleyecek davranışlardan kaçınması önemlidir.

İhtar Üzerine Eşin Eve Dönmesi

Terk eden eş ihtar üzerine iki ay içinde ortak konuta dönerse terk sebebine dayalı dava hakkı ortadan kalkar. Ancak dönüşün gerçek ve samimi olması gerekir. Yalnızca davayı engellemek amacıyla birkaç gün eve dönüp yeniden ayrılmak, Yargıtay uygulamasında samimi bir dönüş olarak kabul edilmeyebilir. Böyle bir durumda olayların bütünü, genel boşanma sebebi kapsamında değerlendirilebilir.

Diğer yandan eve dönen eşe karşı ihtar gönderen eşin olumsuz davranışlar sergilemesi, örneğin kapıyı açmaması veya eşi yeniden evden çıkarması, bu kez ihtar gönderen eşin kusurlu sayılmasına yol açabilir.

Terk Nedeniyle Boşanmanın Sonuçları

Terk, kusur değerlendirmesinde önemli bir unsurdur. Haklı sebep olmaksızın ortak konutu terk eden ve ihtara rağmen dönmeyen eş kusurlu kabul edilir. Bunun sonuçları:

• Kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi ve manevi tazminat talep edebilir (TMK m. 174).
• Kusuru daha ağır olan eş yoksulluk nafakası talep edemez (TMK m. 175).
• Çocuğu bırakarak evden ayrılma, velayet değerlendirmesinde tek başına belirleyici olmasa da çocuğun yararı bakımından dikkate alınabilir.

Terk mi, Genel Sebep mi?

Terk sebebinin usul şartları sıkı olduğundan, uygulamada davacılar çoğu zaman terk sebebiyle birlikte evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine de dayanır. Böylece ihtar sürecinde bir eksiklik tespit edilse bile genel sebep üzerinden boşanma kararı verilebilir. Genel sebep hakkında evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazımıza göz atabilirsiniz. Dava açma usulü için boşanma davası nasıl açılır rehberimize bakabilirsiniz.

Sonuç

Terk nedeniyle boşanma, süre hesabı ve ihtar usulü bakımından hataya açık bir davadır. Dördüncü ay dolmadan yapılan ihtar, eksik adres, samimiyet şüphesi veya terk eden eşin haklı sebebi davanın reddine yol açabilir. Aile hukuku alanında ihtar sürecinin ve davanın doğru planlanması için bizimle iletişime geçebilirsiniz.