Türk Konsolosluğunda Boşanma Mümkün mü? Konsolosluğun Görevi Nedir?

Yurt dışında yaşayan biri olarak konsolosluğa gidip boşanabileceğinizi düşünüyorsanız, bu beklentiyi baştan düzeltmek gerekir: konsolosluk boşanma kararı vermez. Medeni Kanun boşanmayı bir dava ve hâkim kararı olarak düzenler. Konsolosluğun işi, mahkeme yerine geçmek değil; yurt dışındaki vatandaşa noter, nüfus ve evrak onayı gibi hizmetleri sunmaktır. Bu iki alanı karıştırmak, yanlış kapıda zaman kaybetmenize yol açar.

Boşanma Neden Konsoloslukta Yapılamaz?

Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik birliği temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m. 166). Boşanma sebebi ispatlanmış olursa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir (TMK m. 170). Anlaşmalı boşanma bile bir dava yoludur; hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve protokolü uygun bulması şarttır (TMK m. 166/3). Bütün bunlar yargı yetkisi gerektirir.

Konsolosluk ise yargı organı değildir. Yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür (Noterlik Kanunu m. 191). Yani konsolosun görevi, notere benzeyen işlemlerdir: imza onaylamak ve vekâletname düzenlemek gibi. Bu yetki boşanma kararına kadar uzanmaz. Konsolosluktan “bizi boşasın” diye talepte bulunmak mümkün değildir; böyle bir başvuru kabul edilmez.

Konsolosluk Boşanma Sürecinde Nerede Devreye Girer?

Konsolosluğun boşanmayla ilgili işleri birkaç başlıkta toplanır. Birincisi nüfus tescilidir: yurt dışında yabancı bir mahkemenin ya da idari makamın verdiği boşanma kararını Türk nüfus kütüğüne işletmek. İkincisi noter işlemleridir: Türkiye’deki davada kullanılacak vekâletname veya imza onayı gibi belgeler. Üçüncüsü belge onayıdır: yabancı ülkede düzenlenmiş resmî belgenin Türk makamlarınca kabulü için gereken onay. Dördüncüsü ise tebligattır: yurt dışında oturan Türk vatandaşına Büyükelçilik veya Konsolosluk aracılığıyla yapılan bildirim.

Bu işlemlerin hiçbiri boşanmanın kendisini gerçekleştirmez. Hepsi, boşanma davasının yürümesine ya da yabancı kararın Türkiye’de görünür olmasına yardım eder.

Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararının Nüfusa Tescili

Yurt dışında yabancı bir mahkeme veya idari makam sizi boşadıysa bu kararın Türkiye’deki nüfus kaydına işlenmesi için başvurabilirsiniz. Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin verilen kararlar, taraflarca birlikte veya vekilleri aracılığıyla başvurulması, taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması hâlinde Türk vatandaşı olan diğer tarafın veya vekilinin tek başına başvurması; kararın verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir (5490 sayılı Kanun m. 27/A-1).

Tescil işlemlerini yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde ise Bakanlık tarafından belirlenen nüfus müdürlükleri yapar (m. 27/A-2). Yani yurt dışında boşandıysanız, kararın verildiği ülkedeki Türk konsolosluğuna ya da büyükelçiliğe başvurabilirsiniz. Gerekli belgelerin ayrıntısı için yurt dışı boşanma kararının nüfus tescili belgeleri yazısına bakabilirsiniz.

Tescil Reddedilirse: Tanıma Davası

Aynı maddenin üçüncü fıkrası, şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilen kararların Türkiye’de tanınmasının MÖHUK uyarınca yapılacağını söyler (5490 sayılı Kanun m. 27/A-3). Tanıma, mahkemede açılan bir davadır. Mahkeme, yabancı ilamın tenfiz şartlarını taşıdığını tespit ederse karar kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilir; tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (MÖHUK m. 58/1).

Bu yol uzun ve belge ağırlıklıdır; kararın onanmış aslı, kesinleşme belgesi ve onanmış tercümesi dosyaya girer (MÖHUK m. 53). Tescil reddedilen karar için tanıma davası ve yabancı boşanma kararının tanınması yazıları süreci ayrıntılı anlatır.

Konsoloslukta Noter İşlemleri: Vekâletname ve İmza Onayı

Yabancı memleketlerde noterlik görevi, noterlik işlemlerine ilişkin hükümler uyarınca konsolosluk binası içinde görülür (Noterlik Kanunu m. 192). Yurt dışında yaşayan bir kişi Türkiye’deki boşanma davası için avukata vekâlet vermek istiyorsa, bunu konsolosluk aracılığıyla düzenleyebilir. Yabancı memleketlerde noterlik görevi yapanlar noter ücreti alamaz (m. 194), ancak harç ve masraf alınıp alınmayacağı konusunda güncel mevzuata bakmak gerekir.

Yabancı memleketlerde usulü uyarınca yapılan noterlik işlemlerinin altındaki o memleketin yetkili merciinin imza ve mührü ise konsolos tarafından onanır (Noterlik Kanunu m. 195). Vekâletname adımlarının ayrıntısı için yurt dışından boşanma davası için vekâletname yazısına bakabilirsiniz.

Yabancı Belgelerin Türkiye’de Kabulü

Yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de bu vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır; Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin yabancı resmî belgelerin tasdikine ilişkin hükümleri saklıdır (HMK m. 224). Bu hüküm, boşanma davasında kullanacağınız yabancı doğum, evlilik ya da mahkeme belgelerinin onay yoluyla Türk mahkemesinde delil olarak kullanılmasını sağlar. Hangi ülkede hangi onayın gerektiği için boşanma belgelerinde apostil ve apostil uygulanmayan ülkelerden belge onayı yazılarına bakabilirsiniz.

Tescil Başvurusuna Hazırlık: Hangi Belgeler Gerekir?

Kanun, tescil için aranacak belgeleri tek tek saymaz; usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğini söyler (5490 sayılı Kanun m. 27/A-4). Bu yüzden başvuru öncesinde ilgili temsilcilikten güncel belge listesini öğrenmeniz gerekir. Genel olarak ihtiyaç duyacağınız şeyler, kararın kendisi ve kararın kesinleştiğini gösteren belge ile kimlik belgeleridir; yabancı dildeki evrak için tercüme ve gerekirse onay da eklenir.

Yabancı mahkeme ilamının tenfizinde kanunun aradığı belgeler (MÖHUK m. 53) tanıma davasında sizi bekleyen listedir. Nüfus tescil başvurusunda bunlardan bir kısmı yeterli olabilir, ama aynı belgeleri baştan o standartta hazırlamak, tescil reddedilirse yeniden uğraşmanızı önler. Bu nedenle kararın onanmış aslını ya da örneğini, kesinleşme yazısını ve bunların tercümelerini birlikte almanızı öneririz. Çeviri kuralları için yabancı belgelerin tercümesi yazısına bakabilirsiniz.

Tescil Yalnız Boşanmayı Mı Kapsar?

Nüfus tescili, boşanmanın medeni hâl bakımından kayda geçmesini sağlar. Yabancı mahkemenin aynı kararda verdiği nafaka, velayet, tazminat ya da mal paylaşımı hükümleri bu tescille Türkiye’de otomatik olarak yerine getirilebilir hâle gelmez. Yabancı ilamın Türkiye’de icra edilebilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır (MÖHUK m. 50/1). Dolayısıyla yurt dışında verilen kararda nafaka gibi bir icra konusu varsa, tescil ile tenfiz iki ayrı işlemdir.

Bu ayrımı bilmemek, tescil edildi diye nafakanın Türkiye’den tahsil edilebileceğini sanmaya yol açar. Nafaka ve velayet hükümleri için yabancı mahkemenin verdiği nafaka kararının tenfizi ve velayet kararının tanınması yazıları ayrıntı verir.

Tescilden Önce Yeniden Evlenmek

Yabancı boşanma kararı nüfus kütüğüne işlenmediyse, Türkiye’deki kayıtlarda hâlâ evli görünürsünüz. Bu durum, yeniden evlenme gibi işlemlerde engel oluşturur. Konuyu yurt dışında boşanıp nüfusa işlemeden yeniden evlenme yazısında ele aldık. Pratik sonuç şudur: yeniden evlenmeyi planlıyorsanız, boşanma kararının tescilini bu planın bir parçası olarak başa koymalısınız.

Hangi Ülkede, Hangi Hukuka Göre Dava Açılır?

Konsolosluğun görevi bilindikten sonra asıl soru, boşanma davasının nerede açılacağıdır. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkemede görülür (MÖHUK m. 41). Medeni Kanun ise boşanma davalarında yetkili mahkemeyi eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer olarak belirler (TMK m. 168).

Hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ise ayrı bir sorudur. Eşlerin uyrukları ve ortak yerleşim yerleri bu konuda belirleyicidir; yabancı unsurlu boşanmada uygulanacak hukuk yazısı bu çerçeveyi anlatır. Konsolosluk bu seçimi sizin yerinize yapmaz; yalnız seçtiğiniz yolun gerektirdiği evrak ve noter işlemlerinde yardımcı olur.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Deniz ve Cem yurt dışında yaşıyorlar ve aralarında anlaşmaya varmışlar. Konsolosluğa gidip “boşanmak istiyoruz” diyorlar. Konsolosluk görevlisi, boşanma kararının mahkemece verileceğini, konsolosluğun bu yetkiye sahip olmadığını açıklıyor.

Deniz ve Cem’in önünde birkaç yol var. Yaşadıkları ülkede o ülkenin hukukuna göre boşanma mümkünse orada dava açabilirler; sonrasında kararı Türkiye’de nüfusa tescil ettirebilirler. Ya da Türkiye’de dava açabilirler ve vekâletnameyi konsoloslukta düzenletebilirler. Hangi yolun uygun olduğu uyrukları, yerleşim yerleri, evliliğin nerede kurulduğu ve yabancı hukukun boşanmaya izin verip vermediği gibi etkenlere bağlıdır; burada bir tercih önerilemez.

Konsolosluğa Başvurmadan Önce Sorulacak Sorular

Randevu almadan önce üç şeyi netleştirin. Birincisi, yapmak istediğiniz işlem konsolosluğun görev alanında mı: tescil, vekâletname ya da imza onayı gibi bir işlem mi, yoksa boşanmanın kendisi mi? İkincisi, konsolosluk bu işlem için hangi belgeleri ve hangi ek onayları istiyor? Üçüncüsü, işlemin ücretlerini ve süresini konsolosluk nasıl bildiriyor? Bu cevapları almak, gereksiz yolculuğu ve ikinci randevu ihtiyacını azaltır. Konsolosluklar işleyiş bakımından farklı olabildiğinden, bilgiyi bizzat ilgili temsilcilikten almak her zaman daha güvenlidir.

Konsolosluk Konusunda Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, konsolosluğu mahkemeyle karıştırmak ve boşuna randevu beklemektir. İkinci hata, yabancı bir kararı tescil ettirmeden Türkiye’de yeniden evlenmeye kalkmaktır. Üçüncü hata, boşanma kararının kesinleşme şerhini almadan tescil başvurusu yapmaktır; karar usulen kesinleşmemişse tescil edilmez. Dördüncü hata, çocuğa ilişkin hükümleri ve nafakayı tescil ile aynı sanmaktır; nafaka ve velayet gibi hükümlerin Türkiye’de yerine getirilmesi ayrı bir tanıma ve tenfiz konusudur.

Dosyanız İçin Hangi Yol Uygun?

Hangi ülkede yaşadığınız, evliliğin nerede kurulduğu ve eşinizle durumunuz, doğru yolu belirler. Dosyanızı telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, genel çerçeve için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Konsolosluğa başvurmadan önce, ihtiyaç duyduğunuz işlemin konsolosluğun görev alanına girip girmediğini bir hukukçuyla netleştirmek zaman kazandırır.