Anlaşmalı Boşanma Duruşmasına Taraflardan Biri Gelmezse Ne Olur?

Anlaşmalı boşanma davasında eşlerden biri duruşmaya gelmezse, hâkim boşanma kararı veremez. Çünkü TMK m. 166/3, anlaşmalı boşanma kararı için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar. Biri yoksa dinleme yapılamaz, şart eksik kalır. Bu durumda mahkeme ya yeni bir duruşma günü verip gelmeyen eşi yeniden çağırır ya da dosyayı işlemden kaldırır; işlemden kaldırılan dava belli süre içinde yenilenmezse açılmamış sayılır.

Anlaşmalı boşanmada gelmemek neden başka sonuç doğurur?

Sıradan bir hukuk davasında davalı gelmezse davaya yokluğunda devam edilebilir. Anlaşmalı boşanmada durum farklıdır, çünkü davanın temeli iki tarafın birlikte ve serbestçe boşanmak istemesidir. Kanun bu iradeyi hâkimin kendi gözleriyle görmesini ister. Hâkim, yazılı bir protokol ve imzalı bir dilekçeyle yetinmez; tarafları dinleyerek iradenin serbest olup olmadığına karar verir.

Bu yüzden duruşmaya gelmeyen eşin yokluğunda karar verilmesi, kanun metninin aradığı şartı karşılamaz. Gelmeyen tarafın iradesini bilmeyen hâkim, ne protokolü uygun bulabilir ne de tarafın baskı altında olup olmadığını anlayabilir. Anlaşmalı boşanmanın genel işleyişi için anlaşmalı boşanma şartları yazısına bakabilirsiniz.

İki taraf da gelmezse ne olur?

HMK m. 150/1’e göre usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Anlaşmalı boşanmada iki taraf da gelmezse mahkeme için başka bir yol kalmaz; dosya işlemden kaldırılır.

Bunun önemli bir ayrıntısı vardır: “Usulüne uygun davet.” Taraflara tebligatın yapılmış olması gerekir. Tebligat adresiniz yanlışsa ya da taşındıysanız duruşmadan haberiniz olmayabilir. Bu nedenle dilekçedeki adres bilgilerinin doğru olması ve değişikliğin mahkemeye bildirilmesi önemlidir. Dava dilekçesindeki adres eksiği için bir haftalık kesin sürenin geçerli olduğunu hatırlayın (HMK m. 119/2).

Biri gelip diğeri gelmezse hangi hüküm uygulanır?

HMK m. 150/2’ye göre usulüne uygun şekilde davet edilmiş taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Maddenin devamı, geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceğini söyler.

Anlaşmalı boşanmada yokluğunda devam edilmesi, o duruşmada karar çıkacağı anlamına gelmez; hâkim gelmeyen eşi dinlemeden anlaşmalı boşanmaya hükmedemez. Devam talebinde mahkeme yeni bir duruşma günü verip gelmeyen eşi yeniden çağırabilir; bu yolda yenileme süresi işlemez. Dosya işlemden kaldırılırsa ise üç aylık yenileme süresi başlar. Gelen taraf için pratik sonuç şudur: Devam mı yoksa işlemden kaldırma mı istediğinizi bilerek söyleyin ve gelmeyen eşin davaya devam etmek isteyip istemediğini öğrenin.

İşlemden kaldırılan dosya nasıl yenilenir?

HMK m. 150/4’e göre işlemden kaldırılmış olan dava, kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınır; bu harcı yenileyen taraf öder ve karşı tarafa yüklenemez. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, eski davanın devamı sayılır.

Süre çok önemlidir. İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır (HMK m. 150/5). Açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır (HMK m. 150/7). Yani süreyi kaçıran taraf yeniden dava açmak, yeni harç ve masraf ödemek zorunda kalır. Bu konuda ayrıntılı bilgi anlaşmalı boşanma ilk duruşmada bitmezse yazısında yer alıyor.

Yenilemede dikkat edilecek sınır

HMK m. 150/6 önemli bir sınırlama koyar: İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş dava, ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz. Aksi hâlde dava açılmamış sayılır. Yani yenilenen dava bir kez daha takipsiz kalırsa yeniden işlemden kaldırılıp yenilenebilir; ilk yenilemeden sonra ikinci kez takipsiz bırakılırsa artık yenileme imkânı kalmaz ve dava açılmamış sayılır.

Burada pratik bir akıl yürütme gerekir. Yenileme dilekçesi verildiğinde yeni bir duruşma günü belirlenir. Her takipsiz bırakma hakkınızı tüketir ve süre baskısı yaratır; sınır dolduğunda dava açılmamış sayılır ve baştan başlamak gerekir. Bu nedenle ilk işlemden kaldırma kararından sonra eşinizle konuşup bir sonraki duruşmaya her ikinizin de gelebileceğinden emin olmanız yerinde olur. Eşiniz gerçekten vazgeçtiyse, bu da başka bir durumdur; ayrıntı için anlaşmalı boşanmada bir eşin vazgeçmesi yazısına bakabilirsiniz.

Eşiniz bilerek gelmiyorsa

Bazen gelmemek bir aksilik değil, bir tutumdur: Eşiniz fikir değiştirmiş, ama bunu açıkça söylememiş olabilir. Böyle bir durumda anlaşmalı boşanmanın dayanağı, yani iki tarafın serbestçe boşanma iradesi ortadan kalkmış demektir. Üç ayı boş geçirmeden eşinizle açıkça konuşmanız ve niyetini öğrenmeniz, hem zaman hem masraf bakımından en doğru adımdır.

Eşiniz boşanmak istemiyorsa, anlaşmalı yol kapanır. O hâlde boşanma isteyen eş, TMK m. 166/1’deki genel sebebe veya somut olaylara göre diğer sebeplere dayanarak çekişmeli dava açabilir. Çekişmeli davada davanın dayandığı olguların ispatı gerekir; hâkim bu olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz (TMK m. 184/1). Yani anlaşmalı davanın hızlı yolu yerine, delillerin tartışıldığı daha uzun bir süreç başlar. Çekişmeli sürecin nasıl işlediğini çekişmeli boşanma davası süreci yazısında bulabilirsiniz.

Bir de bunun tersi vardır: Siz gelemiyorsanız ve eşiniz davayı sürdürmek istiyorsa, onun talebiyle dosya yenilenebilir. Her iki durumda da yenileme için tek bir tarafın dilekçesi yeterlidir, ama yeni duruşmada iki tarafın da hazır olması gerekir.

Mazeretiniz varsa ne yapabilirsiniz?

Hastalık, yurt dışında bulunma, çocuğun acil bir durumu gibi sebeplerle duruşmaya gelemeyeceğinizi biliyorsanız, bunu önceden mahkemeye yazılı olarak bildirin ve mümkünse belgeleyin. Özrün geçerli sayılıp sayılmayacağına mahkeme karar verir. Geçerli bir özrü olmadan gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m. 150/2).

Uzakta yaşıyorsanız ses ve görüntü nakli yoluyla katılım da gündeme gelebilir. HMK m. 149/1’e göre mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına karar verebilir. Tarafların serbestçe tasarruf edemeyecekleri davalarda ise mahkeme ilgililerin bu yolla dinlenmesine kendiliğinden de karar verebilir (HMK m. 149/3). Boşanma davasında hâkimin hangi yöntemle dinleyeceği mahkemenin takdirindedir; bu talebi önceden yapmak gerekir. Yurt dışındaki eşler için yurt dışında yaşayan eşle anlaşmalı boşanma yazısı ayrıca yararlı olur.

Vekil gönderirsem ne olur?

Avukat tutmanız, tarafın bizzat dinlenme şartını ortadan kaldırmaz. HMK m. 74, açıkça yetki verilmemişse vekilin sulh olamayacağını, davadan feragat edemeyeceğini ve davayı kabul edemeyeceğini; hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamayacağını ve takip edemeyeceğini söyler. Boşanma davası da bu nitelikte bir davadır. Ancak anlaşmalı boşanmada hâkimin iradeyi bizzat dinleme şartı vekil ile tamamlanmaz. Bu nedenle vekilin duruşmada bulunması, taraf gelmezse sonucu değiştirmeyebilir. Ayrıntı için anlaşmalı boşanmada vekil ile duruşmaya girmek yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Üç yıllık evli bir çift anlaşmalı boşanma davası açıyor. Duruşma günü eşlerden biri iş seyahati nedeniyle gelemiyor, mahkemeye de bir bilgi vermiyor. Gelen eş hâkime durumu açıklıyor. Hâkim, diğer eşi dinleyemediği için karar veremiyor ve dosyayı işlemden kaldırıyor.

Bu noktada gelen eşin elinde üç ay vardır. İki taraf bir araya gelir, yenileme dilekçesini verir, yeni bir duruşma günü belirlenir. Dosya bir aydan önce yenilenmişse ek harç gerekmez; bir aydan sonra yenilenirse yeniden harç ödenir. Yeni duruşmada iki eş de hazır olursa dava, eski davanın devamı olarak sonuçlanabilir. Sonuç, tarafların tutumuna ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Tebligat ve davet nasıl yapılır?

“Usulüne uygun davet” ifadesi pratikte tebligata bağlanır. Dilekçede yazdığınız adres, size gönderilecek bütün çağrıların adresidir. Taşındıysanız yeni adresinizi mahkemeye yazılı olarak bildirmeniz gerekir; aksi hâlde eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılabilir ve duruşmadan haberiniz olmadan dosya işlemden kaldırılabilir. Bu yüzden dava süresince adres, telefon ve e-posta bilgilerinizi güncel tutun.

Duruşma günü ve saatini duruşmadan önce mahkemeden veya vekilinizden doğrulamak da iyi bir alışkanlıktır. Yenileme dilekçesi verildiğinde yeni duruşma günü ve saati taraflara tebliğ edilir (HMK m. 150/4); bu tebligatı takip etmek, ikinci kez gelmemenin sonuçlarını önlemek için önemlidir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, mazeret bildirmeden gelmemektir. İkinci hata, adres değişikliğini mahkemeye bildirmemektir; tebligat ulaşmazsa duruşmadan haberiniz olmaz. Üçüncü hata, işlemden kaldırma kararından sonra üç aylık süreyi kaçırmaktır. Dördüncü hata, bir kez yenilemeden sonra ikinci duruşmaya yine gelmemektir. Beşinci hata, “vekilim gitti, sorun yok” diyerek anlaşmalı boşanma duruşmasında bizzat dinlenme şartını önemsememektir.

Duruşma günü hazırlığı için anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar ve sürecin genel süresi için anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi yazılarına bakabilirsiniz.

Duruşmaya gelemeyecekseniz kendi durumunuz için ne yapmalısınız?

Her dosyanın tarihi, mazereti ve tebligat durumu farklıdır. Duruşma gününüz yaklaşıyor ve gelemeyecekseniz ya da eşinizin gelmeyeceğinden endişeleniyorsanız, durumunuzu büroya telefonla anlatabilir veya WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ulaşım bilgileri iletişim sayfasında. Genel çerçeve için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.