Anlaşmalı Boşanmada Hangi Harç ve Masraflar Çıkar? Kim Öder?

Anlaşmalı boşanmanın en çok merak edilen yanlarından biri maliyetidir. Kanunda her kalemin tutarı yazmaz; ama hangi kalemlerin çıkabileceği, kimin ödeyeceği ve bunun protokolle nasıl paylaşılabileceği açıktır. Bu metinde rakam vermiyoruz, çünkü tarifeler her yıl güncellenir; amacımız hangi kalemlerle karşılaşacağınızı ve kararın sonunda giderlerin kime yükleneceğini anlatmak.

Dava açılırken ödenenler neler?

Dava açılırken ödenen kalemler iki ana başlıkta toplanır: yargılama harçları ve gider avansı.

HMK m. 120’ye göre davacı, yargılama harçlarını ve her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Harçlar Kanunu m. 11 de genel olarak yargı harçlarını davayı açan veya işlemin yapılmasını isteyen kişinin ödemekle mükellef olduğunu söyler. Anlaşmalı boşanmada davacı ve davalı ayrımı biçimsel olduğundan, dilekçeyi veren eş bu ödemeyi yapar; ardından protokolle masrafın paylaşılması kararlaştırılabilir.

Harçlar Kanunu m. 27’ye göre tarifede yazılı maktu harçlar, ilgili işlem yapılmadan önce peşin ödenir. Harç ödenmemişse sonraki işlemlere ancak ödemeden sonra devam edilir. M. 32 de harcı ödenmeyen işlemden sonraki işlemlerin yapılmayacağını, ancak ilgilisi ödemezse diğer tarafın ödeyebileceğini belirtir. Yani bir eş harcı yatırmazsa diğer eş yatırarak dosyanın ilerlemesini sağlayabilir; bu durumda ödenen tutar hükümde dikkate alınır.

Tarifedeki harçların hangisinin maktu, hangisinin nispi olduğu işleme göre değişir. Nispi harçlarda karar ve ilam harcının bir bölümü peşin, kalanı ise kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (Harçlar Kanunu m. 28). Boşanma davalarında hangi harçların uygulanacağı ve tutarı, mahkeme vezne işlemleri sırasında hesaplanır; dilekçe verirken yanınızda güncel tarife bilgisini bulundurmak ya da mahkemeden öğrenmek en sağlıklı yoldur.

Yargılama giderleri neleri kapsar?

HMK m. 323 yargılama giderlerini tek tek sayar. Anlaşmalı boşanma bakımından ilgili olanlar şunlardır:

• Başvurma, karar ve ilam harçları,
• Dava nedeniyle yapılan tebliğ ve posta giderleri,
• Dosya ve sair evrak giderleri,
• Vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler,
• Resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç, vergi ve ücretler,
• Vekille takip edilen davalarda kanun gereği takdir olunan vekâlet ücreti,
• Yargılama sırasında yapılan diğer giderler.

Listede keşif, tanık ve bilirkişi gibi kalemler de yer alır; ancak anlaşmalı boşanmada kusur ve delil tartışması yapılmadığı için bu kalemler genellikle doğmaz. Hâkim yine de gerekli görürse, örneğin çocukla ilgili ek bir inceleme için, ayrıca gider belirleyebilir.

Taraflar ikamesini istedikleri delil için mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin sürede yatırmak zorundadır (HMK m. 324). Bu hüküm özellikle çekişmeli davalarda önem kazanır; ayrıntı için delil giderleri avansı yazısına bakabilirsiniz.

Avans yetmezse ve ödenmezse ne olur?

Dava açılırken yatırılan avans, davanın gidişine göre yetersiz kalabilir. HMK m. 120/2, avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde mahkemenin davacıya eksikliği tamamlaması için iki haftalık kesin süre vereceğini söyler. Gider avansının yatırılmış olması dava şartıdır (HMK m. 114/1-g); bu kesin süre kaçırılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (HMK m. 115/2). Adres hatası gibi bir sebep ek tebligat gerektirirse avansın yetmemesi gündeme gelebilir. Konunun çekişmeli davadaki hâli için gider avansı yatırılmazsa yazısına bakınız.

Kullanılmayan avans hükmün kesinleşmesinden sonra iade edilir: HMK m. 333’e göre mahkeme kendiliğinden, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine karar verir.

Giderleri kim öder? Protokolle nasıl paylaşılır?

Genel kural HMK m. 326’dadır: yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır. Anlaşmalı boşanmada kimin aleyhine hüküm verildiği bir ölçüde anlamsızdır; çünkü iki taraf da boşanmayı istemiştir. Bu yüzden eşler giderlerin paylaşımını protokole yazar. Örneğin:

• Her eş kendi vekâlet ücretini ve kendi yaptığı masrafları üstlenir.
• Mahkeme harcı eşit paylaşılır.
• Giderlerin tamamını biri üstlenir.

Bu maddelerden hangisinin yazılacağı eşlerin tercihidir. Protokolde bu konuda bir şey yoksa, yargılama giderlerine mahkemece resen hükmedilir ve gider, tutarı ve hangi tarafa yükletildiği hüküm altında gösterilir (HMK m. 332). Bu yüzden maddeyi açıkça yazmak, hükümde sürpriz yaşamamak açısından yerinde olur. Madde örnekleri için dava masrafı ve vekâlet ücreti maddesi yazısı yol gösterir.

Vekille takip edilen davada vekâlet ücretine kanuna göre takdir edilerek taraf lehine hükmedilir (HMK m. 330). Anlaşmalı boşanmada protokol bu konuya da yer verir; çünkü vekâlet ücreti hükümde lehe bir alacak yaratabilir.

Maddi gücü yetmeyenler için seçenek var mı?

Evet. HMK m. 334, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken giderleri kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olanların, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabileceğini belirtir. Adli yardım kararı, yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlar, giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesine imkân verir ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini yolunu açar (HMK m. 335). Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

Adli yardımın sağladığı muafiyet geçicidir (HMK m. 335/1-a); yani gider kalemlerinin hiç doğmayacağı anlamına gelmez. Başvuru yolu ve gereken belgeler mahkemeye göre değişebilir.

Karardan sonra hangi masraflar doğabilir?

Boşanma kararı verildikten sonra da küçük kalemler ortaya çıkabilir. Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir (HMK m. 302/2; Harçlar Kanunu m. 28). Taraflar ilamı, harcı ödenmiş olsun olmasın her zaman alabilir (HMK m. 302/1). Yani bakiye harç tartışması, kararınıza ulaşmanızı geciktirmez; ama bu harç zamanla borç olarak kalmaya devam eder, bu nedenle protokolde kimin ödeyeceği belirlenmişse buna uyulması gerekir.

Kararın kesinleşmesinin ardından nüfus kaydına işlenmesi, taşınmaz devri varsa tapuda tescil ve varsa nafaka ya da kredi yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ayrı adımlardır. Bunların her biri ilgili kurumun kendi mevzuatına bağlıdır; dava giderleri içinde sayılmaz. Karardan sonra yapılacaklar için boşanma kararı kesinleştikten sonra yapılacaklar yazısına bakabilirsiniz.

İstinaf ya da vazgeçme olursa masraf değişir mi?

Karara karşı istinaf yoluna başvurulursa, başvuru sırasında gerekli harçlar ve tebliğ giderleri de dâhil olmak üzere tüm giderlerin ödenmesi gerekir. Başvuru süresi ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Giderler hiç ödenmemiş ya da eksik ödenmişse, mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve süre içinde tamamlanmazsa başvuru yapılmamış sayılır (HMK m. 344). Anlaşmalı boşanmada istinaf yoluna başvurulursa bu aşamada süre kaçırmak maliyet kadar hak kaybı da doğurur.

Dava başlamışken vazgeçmek de mali sonuç doğurur. Davacı, hüküm kesinleşinceye kadar davasını ancak davalının açık rızasıyla geri alabilir ve bu durumda davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (HMK m. 123). Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde yargılama giderleri davacıya yükletilir (HMK m. 331/3). Yani sürecin ortasında vazgeçmek, yatırılan giderlerin geri gelmemesi anlamına gelebilir.

Giderleri protokole yazarken hangi sorulara cevap aranmalı?

Masraf maddesini yazarken şu soruların her birine açık cevap vermek gerekir:

• Dava açılırken yatırılan harç ve gider avansını kim yatırdı, kime iade edilecek?
• Her eş kendi vekâlet ücretini mi ödeyecek, yoksa biri ötekinin vekâlet ücretini de mi üstlenecek?
• Bakiye karar ve ilam harcı çıkarsa kimin yükümlülüğünde olacak?
• Kullanılmayan avans iade edilirse bu tutar kime kalacak?
• Hükümden sonraki giderler (örneğin ilam örneği) kimin sorumluluğunda?

Bu soruların hepsi protokolde cevaplanırsa hâkimin ek karar vermesine ihtiyaç kalmaz ve eşler arasında sonradan yeni bir uyuşmazlık çıkmaz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: iki yıllık evli, çocuksuz bir çift protokol üzerinde anlaşıyor. Dilekçeyi veren eş, mahkeme veznesine gereken harçları ve gider avansını yatırıyor. Protokolde “mahkeme harçları ve yargılama giderleri eşit paylaşılır, her taraf kendi vekâlet ücretini üstlenir” cümlesi yer alıyor. Hâkim duruşmada protokolü uygun bulup boşanmaya karar veriyor ve giderlere ilişkin madde hükme aynen yansıyor.

Aynı çift protokolde masraf konusunu hiç yazmamış olsaydı, hâkim giderlere kendisi hükmedecekti. Bu durumda dilekçeyi veren eşin yüklendiği giderlerin bir kısmını diğerine yükletme ihtimali de, tamamını kendisinin üstlenmesi ihtimali de gündeme gelirdi. Sonucu önceden söylemek mümkün değildir; ancak protokolde açıkça yazılmış bir madde bu belirsizliği ortadan kaldırır.

Sık yapılan hatalar

• Masrafın paylaşımını protokole yazmamak. Hüküm eşlerin beklemediği biçimde çıkabilir.
• Avans bakiyesini beklememek. Kullanılmayan avans kesinleşmeden sonra iade edilir; dosya kesinleşmeden iade beklemek yanlıştır.
• Vekâletname giderini atlamak. Vekâletname düzenleme gideri de yargılama giderlerindendir ve protokolde anılmalıdır.
• Tapu, banka ve noter masraflarını dava gideri sanmak. Protokolde taşınmaz devri varsa devir işlemi ayrı kurumda ayrı masraf doğurabilir; tutarlar ilgili kurumdan öğrenilmelidir.
• Adli yardım kararını kesin sonuç sanmak. Talebin dayanaktan yoksun olmaması da aranır.

Protokolün genel çerçevesi için anlaşmalı boşanma protokolü, çekişmeli dava masrafları için ise boşanma davası harç ve masrafları yazısına göz atabilirsiniz.

Kendi dosyanızın maliyetini nasıl öğrenirsiniz?

Harç ve gider avansı dosyanın niteliğine ve yılın tarifesine göre değişir; protokolde taşınmaz, nafaka ya da vekâlet gibi unsurlar varsa maliyet kalemleri de artar. Güncel tutarları mahkeme veznesinden öğrenmek en doğru yoldur. Kendi durumunuzda hangi kalemlerle karşılaşacağınızı ve protokole nasıl yazacağınızı telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak sorabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler bulunur; genel çerçeve için aile hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.