Bağışlama Sözü Geri Alınabilir mi? Yüklemeli Bağışlama, Dönme Koşulu ve Bağışlayanın Sorumluluğu

Bağışlama, karşılıksız bir malvarlığı aktarımıdır ve bu yönüyle hukuk düzeni bağışlayanı korumak için bazı özel düzenlemeler getirmiştir. Bir kişi çocuğuna bir daire bağışlamak isteyebilir, bir yakınına para vaat edebilir veya bir vakfa mal bırakmak isteyebilir. Ancak bağışlama sözü verdikten sonra ekonomik durumun değişmesi, bağışlananın olumsuz davranışları veya ölüm gibi olaylar sonrası bağışlamanın akıbeti tartışma konusu olur. Türk Borçlar Kanunu’nun 291-297. maddeleri, bağışlamaya konulabilecek yüklemeleri, dönme koşulunu, öneri ve sözün geri alınmasını ve bağışlayanın sorumluluğunu düzenler. Bu yazıda bu hükümleri anlatıyoruz. Bağışlamanın şekli ve türleri için önce bağışlama sözleşmesinin şekli ve türleri yazısına bakabilirsiniz.

Yüklemeli Bağışlama (TBK m. 291)

TBK m. 291/1’e göre bağışlayan, bağışlamasına yüklemeler koyabilir. Bağışlayan, sözleşme gereğince bağışlanan tarafından kabul edilmiş olan yüklemelerin yerine getirilmesini isteyebilir. Yükleme, bağışlananın belirli bir davranışı yapma veya yapmama yükümü altına girmesidir. Örneğin bir taşınmazı bağışlarken bağışlananın bağışlayanın bakımını üstlenmesi, belirli bir hayır işi yapması veya taşınmazı belirli bir amaçla kullanması gibi. Yükleme, bağışlamayı bir karşılıklı sözleşmeye dönüştürmez; bağışlamanın ana niteliği karşılıksızlık olarak kalır, ancak bağışlanan kabul ettiği yükleme oranında sorumlu olur. Kamu yararına olarak bağışlamaya konulmuş olan bir yüklemenin yerine getirilmesini isteme yetkisi, bağışlayanın ölümünden sonra ilgili kamu kurumuna geçer. Bağışlama konusunun değeri, yüklemenin yerine getirilmesi masraflarını karşılamaz ve aşan kısım kendisine ödenmezse bağışlanan, yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir. Bu hüküm, bağışlananın, aldığından daha ağır bir yükümlülük altına girmesini önler. Yüklemenin yerine getirilmemesi halinde bağışlamanın geri alınması gündeme gelebilir; bu konuda bağışlamanın geri alınması sebepleri yazısı yol göstericidir.

Dönme Koşullu Bağışlama (TBK m. 292)

Bağışlayan, bağışlananın kendisinden önce ölmesi durumunda, bağışlama konusunun kendisine dönmesi koşulunu koyabilir (TBK m. 292/1). Bu koşulun amacı, bağışlanan malın bağışlananın mirasçılarına geçmesini engellemek ve bağışlayan yaşamaya devam ederken kendisine geri dönmesini sağlamaktır. Örneğin bir anne, evini çocuğuna bağışlarken çocuğunun kendisinden önce ölmesi halinde evin kendisine dönmesini şart koşabilir. Bağışlama konusu taşınmaza veya taşınmaz üzerindeki bir ayni hakka ilişkin ise bağışlayana dönme koşulu tapu siciline şerh verilebilir (m. 292/2). Şerh sayesinde koşul üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir; şerh verilmezse taşınmaz bağışlanan tarafından üçüncü kişilere devredilmişse, koşulun sonuçları kısıtlanabilir. Bu nedenle bağışlayanlar, dönme koşulunu sözleşmeye yazdırmalı ve tapu siciline şerh ettirmelidir. Tapu işlemleri için gayrimenkul hukuku sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Bağışlama Önerisinin Geri Alınması (TBK m. 293)

Bir kimse başkasına bağışlamayı önerdiği bir malı, başka mallarından fiilen ayırmış olsa bile, bağışlananın kabulüne kadar bağışlama önerisini geri alabilir. Yani bağışlama önerisi henüz kabul edilmemişse, bağışlayan vazgeçebilir. Bağışlananın kabulüyle bağışlama sözleşmesi kurulur ve geri alma yalnızca kanundaki özel sebeplerle mümkün olur. Bu düzenleme, bağışlayanın kararsız kaldığı veya koşulların değiştiği durumlarda hızlı vazgeçme imkânı verir. Öneri ve kabul kuralları için sözleşme nasıl kurulur icap ve kabul ve öneriye bağlılık ve öneriden dönme yazılarına göz atabilirsiniz.

Bağışlayanın Sınırlı Sorumluluğu (TBK m. 294)

Bağışlayan, bağışlamadan doğan zarardan bu zarara ağır kusuruyla sebep olmadıkça bağışlanana karşı sorumlu değildir. Çünkü bağışlama karşılıksız bir işlemdir ve bağışlayanın kusurlu ifadan doğan sorumluluğunun ağır olması adil görülmez. Örneğin bağışlanan bir eşya ayıplı çıkarsa ve bağışlayan bunu bilmiyorsa, sorumlu olmaz. Ancak bağışlayan, ağır kusuruyla zarara yol açmışsa (örneğin ayıbı bilerek gizlemişse) sorumluluktan kurtulamaz. Bağışlanılan şey veya alacak hakkında ayrıca garanti sözü vermişse, bununla sorumlu olur. Bu ilke, borçlunun kusur sorumluluğunun işin niteliğine göre değiştiği genel kuralın uygulamasıdır; bu konuda borçlunun kusur sorumluluğu ve özen ölçüsü yazısına bakabilirsiniz.

Bağışlama Sözünün Geri Alınması (TBK m. 296)

Bağışlama sözü veren kişi, henüz bağışı elden vermemişse, belirli hallerde sözünü geri alabilir ve ifadan kaçınabilir. Bu haller şunlardır:

1. Elden bağışlanılan bir malın geri verilmesini isteyebileceği sebeplerden biri varsa (bağışlananın bağışlayana veya yakınlarına karşı ağır suç işlemesi gibi),
2. Mali durumu, sonradan sözün yerine getirilmesini kendisi için olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişmişse,
3. Bağışlama sözü verdikten sonra, kendisi için yeni aile yükümlülükleri doğmuş veya bu yükümlülükleri önemli ölçüde ağırlaşmışsa.

Bağışlama sözü verenin borcunu ödeme güçsüzlüğü belirlenir veya iflasına karar verilirse, ifa yükümlülüğü ortadan kalkar. Bu hükümler, bağışlayanın söz verirken öngöremediği ağır değişiklikler karşısında korunmasını sağlar. Örneğin bir kişi, arkadaşına büyük bir miktar para vermeyi söz vermiş, sonra ciddi bir hastalık nedeniyle mali durumu bozulmuşsa, sözünü geri alabilir.

Geri Alma Süresi (TBK m. 297)

Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir. Bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ölürse, geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçıları bu sürenin sona ermesine kadar bu hakkı kullanabilirler. Bağışlayan sağlığında geri alma sebebini öğrenememişse, mirasçıları ölümünden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alma hakkını kullanabilirler. Bağışlanan, bağışlayanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürür veya onun geri alma hakkını kullanmasını engellerse, mirasçıları bağışlamayı geri alabilirler. Bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; geçirilirse geri alma hakkı kaybolur. Bu nedenle sebebi öğrenen bağışlayanın gecikmeden hareket etmesi gerekir. Zamanaşımı ve süre kavramları için zamanaşımı süreleri ve hesaplanması yazısına bakabilirsiniz.

Dönemsel Edimli Bağışlamalar (TBK m. 298)

Aksi kararlaştırılmamışsa, dönemsel edimleri içeren bağışlama, bağışlayanın ölümüyle sona erer. Örneğin bir kişi bir vakfa her yıl belirli bir miktar bağış yapacağını taahhüt etmişse, bu yükümlülük kural olarak bağışlayanın ölümüyle sona erer ve mirasçılarına geçmez. Taraflar bunun tersini kararlaştırabilir; örneğin bağışın mirasçılar tarafından da sürdürüleceğini sözleşmeye yazabilir.

Bağışlamada Sık Karşılaşılan Uyuşmazlıklar

Uygulamada bağışlama ile ilgili şu uyuşmazlıklar sıkça çıkar:

• Bağışlananın yüklemeyi yerine getirmemesi ve bağışlamanın geri alınması,
• Dönme koşulunun tapuya şerh edilmemesi nedeniyle üçüncü kişilere devredilen taşınmaz,
• Bağışlamanın mirasçıları dışlama amacıyla yapılıp yapılmadığı (muvazaa ve tenkis),
• Bağışlama sözünün yazılı olup olmadığı ve şekil eksikliği,
• Bağışlayanın sonradan mali durumunun bozulması nedeniyle söz verdiği bağıştan dönme talebi.

Bağışlamanın miras hukuku boyutu için miras hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Yüklemeyi sözleşmeye yazmadan sözlü şart koşmak,
• Dönme koşulunu tapuya şerh ettirmemek,
• Bir yıllık geri alma süresini kaçırmak,
• Bağışlama sözünü yazılı yapmayıp ispat sorunu yaşamak,
• Bağışlayanın ağır kusuruna dayalı sorumluluğunu unutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi, evini yeğenine bağışlar ve bağışlama sözleşmesine, yeğenin kendisine ömür boyu bakması yükümünü ekler. Ayrıca yeğenin kendisinden önce ölmesi halinde evin geri dönmesi koşulu tapuya şerh edilir. Yeğen bakım yükümlülüğünü yerine getirmezse, bağışlayan yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir veya geri alma sebebinin varlığı halinde bir yıl içinde bağışı geri alabilir. Yeğen bağışlayandan önce vefat ederse, tapudaki şerh sayesinde ev, yeğenin mirasçılarına geçmeden bağışlayana döner.

Sonuç

Bağışlama hukukunda yükleme, dönme koşulu ve geri alma hakları bağışlayanı koruyan önemli araçlardır. Bu hakların geçerli olması için sözleşmeye açıkça yazılması, taşınmazlarda tapuya şerh edilmesi ve süre kurallarına uyulması gerekir. Bağışlama sözleşmesi hazırlamadan önce veya bağışın geri alınması konusunda borçlar hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.