Zabıta Ceza Kestiğinde Ne Yapılır? Yaptırım Yetkisinin Sınırı ve İdari Para Cezasına İtiraz

Bir işyeri sahibi kaldırıma masa koyduğu için, bir sürücü yasak yere park ettiği için ya da bir esnaf izinsiz tabela astığı için zabıtadan ceza tutanağı alabilir. Zabıta, belediyenin en görünür denetim kadrosudur ve yaptırım yetkisi geniştir; ama sınırsız değildir. Tutanağın şekil şartları, yetkinin dayanağı ve itiraz süresi doğru bilinmezse hukuka aykırı bir ceza da kesinleşebilir. Bu yazıda zabıtanın görev ve yetkisini, cezaya itiraz yolunu ve sık karşılaşılan hataları anlatıyoruz.

Zabıtanın Görevi ve Yetkisi

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 51. maddesine göre belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevlidir. Bu amaçla belediye meclisi tarafından alınan ve zabıta tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla, bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular. Görevini yaparken zabıtaya karşı gelenler, kolluk kuvvetlerine karşı gelenler gibi cezalandırılır. Zabıta teşkilatının çalışma usul ve esasları ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği alanındaki Bakanlığın İçişleri Bakanlığının görüşünü alarak çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir; belediye bu yönetmeliğe aykırı olmamak üzere ek düzenleme yapabilir.

Bu düzenlemenin iki önemli sonucu vardır. Birincisi, zabıtanın yaptırım yetkisi kanuna ve meclis kararlarına dayanmak zorundadır; zabıta kendi başına yeni yasak icat edemez. İkincisi, yaptırımın çeşidi ve miktarı zabıtanın takdirine değil, ilgili kanun veya yönetmeliğe bağlıdır. Yasak konusu belediye yönetmeliğinden kaynaklanıyorsa, o yönetmelik hükmünün kanuna dayanıp dayanmadığı da sorgulanabilir.

Belediyenin Ruhsat ve Yasak Koyma Yetkisi

Kanunun 15. maddesi, belediyenin yetkilerini sayar. Belediye kanunların verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarabilir, belediye yasakları koyabilir ve uygulayabilir, kanunlarda belirtilen cezaları verebilir (b); gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleriyle ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı verir (c); gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırır ve denetler (l); izinsiz satış yapan seyyar satıcıları faaliyetten men eder (m); reklam panoları ve tanıtıcı tabelalar konusunda standartlar getirir (n). Zabıtanın işlemleri bu yetkilerin sahadaki uygulamasıdır. İşyeri açma ruhsatı olmayan bir yerin faaliyetten men edilmesi, izinsiz tabela indirilmesi ya da seyyar satıcının faaliyetten men edilmesi bu kapsamdadır.

Seyyar Satıcılar ve Malların Akıbeti

15. maddenin (m) bendi seyyar satıcılar konusunda ayrıntılı bir düzenleme içerir. İzinsiz satış yapan seyyar satıcılar faaliyetten men edilir; men sonucu cezası ödenmeyerek iki gün içinde geri alınmayan gıda maddeleri gıda bankalarına, cezası ödenmeyerek otuz gün içinde geri alınmayan gıda dışı mallar yoksullara verilir. Bu süreler, malını geri almak isteyen kişi için sıkı bir takvim demektir. Ceza ödenmeden ya da itiraz sürecinin sonucu beklenmeden mal teslimi kararlaştırılmışsa, ilgilinin bu süreleri kaçırmaması gerekir.

Ceza Tutanağı ve Tebligat

Zabıta tarafından tutulan tutanak, idari yaptırım kararının dayanağıdır. Kabahatler Kanunu’nun 25. maddesi idari yaptırım kararına ilişkin tutanakta bulunması gereken unsurları belirler. Karar, Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgiliye tebliğ edilir ve tebligat metninde bu karara karşı başvurulabilecek kanun yolu, mercii ve süresi açıkça belirtilir (m. 26). Karar ilgili gerçek kişinin huzurunda verilmişse, tutanakta bu husus açıkça yazılır ve kişiye kanun yolu, mercii ve süre hakkında bilgi verildikten sonra tutanağı imzalaması istenir; imzadan kaçınılırsa bu da tutanağa yazılır. Tutanağın bir örneği kişiye verilir. Tebligat metninde başvuru yolunun eksik veya yanlış gösterilmesi, sürenin başlaması bakımından tartışma yaratır. Kişi tutanağı imzalamak zorunda değildir; ancak imzadan kaçınması da tutanağa geçirilir. İmza atmadan önce içerik dikkatlice okunmalı, itiraz varsa şerh düşülmelidir.

Cezaya İtiraz: Sulh Ceza Mahkemesi

İdari para cezasına karşı başvuru yolu, Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir. Mücbir sebep nedeniyle süre geçirilmişse, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvuru yapılabilir; ancak bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez, mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir. Başvuru bizzat kanuni temsilci veya avukat tarafından verilecek iki nüsha dilekçeyle yapılır. Dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve ileri sürülen deliller açıkça gösterilir. Ayrıntılı bilgi için idari para cezasına itiraz nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

İdari Yargıyla Birlikte Görülen Haller

Kabahatler Kanunu m. 27/8’e göre idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür. Örneğin işyeri faaliyetten men edilmiş ve aynı tutanakla idari para cezası kesilmişse, her iki işlem idare mahkemesinde birlikte dava edilebilir. Hangi merciye başvurulacağı işlemin niteliğine bağlıdır ve şüphe halinde süre kaçırmamak için hukuki değerlendirme yapılmalıdır.

Cezanın Zamanaşımı

İdari para cezalarının kesinleştikten sonra tahsilinde ve karar verilmesinde zamanaşımı hükümleri de uygulanır. Kabahatler Kanunu’nda soruşturma ve yaptırım kararı zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir; bu konuda idari para cezasında zamanaşımı yazısını okuyabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Tutanağı okumadan imzalamak veya tutanağa itiraz şerhi düşmemek,
• İtiraz süresini on beş gün yerine daha uzun sanıp kaçırmak,
• Tebligatta yazan başvuru merciinin doğruluğunu kontrol etmemek,
• Faaliyetten men ve para cezasını ayrı işlem sanıp tek dilekçeyle yetinmek,
• Zabıtaya karşı gelme suçuna zemin hazırlayacak tartışmaya girmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kafe sahibi, kaldırıma yerleştirdiği masalar nedeniyle zabıta tarafından idari para cezasına muhatap olur. Tutanakta kaldırım işgalinin hangi meclis kararı veya yönetmelik hükmüne dayandığı yazılmamıştır. Kafe sahibi, tebligattan itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurur ve cezanın dayanağının belirsizliğini ileri sürer. Aynı tutanakla işyerinin faaliyetten men edilmesine de karar verildiğinden, idari yargıda ayrı bir dava açmayı da değerlendirir. Süreler kaçırılmadığı için mahkeme dayanak eksikliğini inceleyebilir.

Sonuç

Zabıta, belediye meclisinin yasakları ve kanunlarla verilen yetkiler çerçevesinde yaptırım uygulayabilir; yetkisi kanunla sınırlıdır. Cezaya karşı on beş günlük süre içinde sulh ceza mahkemesine başvurmak, işlem idari yargının görev alanına da giriyorsa idare mahkemesinde dava açmak gerekir. Zabıta cezası ya da faaliyetten men işlemi nedeniyle süreleri kaçırmak istemiyorsanız idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.