Taşınır Malın Teslimine Dair İlam Nasıl İcra Edilir? İİK 24 ve Değer Tahsili

Mahkemeler her zaman para ödenmesine hükmetmez; bazen bir aracın, bir makinenin, bir mal partisinin ya da bir eşyanın alacaklıya teslim edilmesine karar verir. Böyle bir ilam elde eden kişi için asıl mesele, ilamın gerçek hayatta nasıl uygulanacağıdır. Borçlu malı vermiyorsa ne olur? Mal artık borçlunun elinde değilse alacaklı eli boş mu kalır? İcra ve İflas Kanunu’nun 24. maddesi bu soruların cevabını verir. Bu yazıda taşınır teslimine ilişkin ilamların icra edilme yöntemini adım adım anlatıyoruz.

Hangi İlamlar Bu Kapsamda?

İİK m. 24, bir taşınırın teslimine dair olan ilamlar için geçerlidir. Bunlara örnek olarak; ayıplı çıkan bir aracın iadesine, ortaklık malının teslimine, mülkiyet hakkına dayanan eşya davasında malın malike verilmesine (istihkak sonucunda verilen teslim hükümlerine), bir sözleşme gereği teslimi gereken makine veya ürünün teslim edilmesine ilişkin kararlar verilebilir. Bu ilamlar para alacağına değil, belirli bir şeyin fiilen alacaklıya verilmesine ilişkin olduğu için, para alacağı için uygulanan ödeme emri veya haciz usulünden farklı işler. Para alacakları için ilamlı icra takibi ve icra emri yazımızda anlattığımız yöntemden ayrılır. Burada temel amaç, ilamda yazılı şeyin kendisini almaktır; ancak bu mümkün değilse değeri tahsil edilir.

İcra Emri ve Yedi Günlük Süre

İlam icra dairesine verilince icra müdürlüğü, bir icra emri tebliği suretiyle borçluya yedi gün içinde ilamda yazılı taşınırı teslim etmesini emreder. İcra emrinde şu bilgiler bulunur: alacaklı ve borçlunun ve varsa temsilcilerinin adları soyadları ve yerleşim yerleri, hükmü veren mahkemenin adı, hükmolunan şeyin ne olduğu, ilamın tarihi ve numarası ve icra mahkemesinden veya istinaf, temyiz ya da yargılamanın yenilenmesi yoluyla görülen mahkemeden icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmedikçe cebri icraya devam olunacağı. Bu içerik, borçlunun ne yapması gerektiğini ve hangi süre içinde hareket etmesi gerektiğini açıkça gösterir. Borçlu bu yedi günde malı teslim edebilir, kanun yollarına başvuruyorsa icranın geri bırakılması için gereken adımları atabilir.

Malın Borçlunun Elinde Bulunması

Borçlu icra emrini hiç tutmazsa ya da eksik tutarsa ve hükmolunan taşınır veya misli (aynı cins ve nitelikte başka bir mal) borçlunun yedinde bulunuyorsa, mal elinden zorla alınıp alacaklıya verilir. Bu işlem icra memuru tarafından yapılır ve gerektiğinde kolluk kuvvetinin yardımına başvurulur. Zorla alma sırasında malın bulunduğu yerin niteliğine ve haczedilemezlik durumlarına dikkat edilir. Örneğin borçlunun oturduğu evdeki bir eşyanın alınması için usulüne uygun tutanak düzenlenir. Alacaklının malı teslim almasıyla ilamın icrası tamamlanır; alacaklı bu aşamada teslim tutanağını saklamalıdır.

Malın Borçlunun Elinde Bulunmaması

Malın borçlunun yedinde bulunmaması, yani satılmış, kaybolmış, yok olmuş veya üçüncü kişiye devredilmiş olması halinde, İİK m. 24/4’e göre ilamda yazılı değeri alınır. Borçlu bu değeri vermezse, ayrıca icra emri tebliğine gerek kalmaksızın haciz yoluyla tahsil edilir. Bu kural alacaklı için önemli bir kolaylık sağlar; çünkü malın bulunmadığı anlaşılınca yeniden uzun bir takip başlatmak gerekmez, doğrudan haciz aşamasına geçilir. Borçlunun mallarının haczi için haciz nedir ve nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz. Haciz sırasında borçlunun haczedilemeyen malları için haczedilemeyen mallar ve eşyalar yazımız yol göstericidir.

Değerin Belirlenmesi

Taşınır malın değeri ilamda yazılıysa doğrudan o değer esas alınır. Değer ilamda yazılı değilse veya taraflar arasında ihtilaflıysa, icra memuru tarafından haczin yapıldığı tarihteki rayice göre takdir olunur. İİK m. 24/5’e göre hükmolunan taşınırın değeri, borsa veya ticaret odalarından; bunların bulunmadığı yerlerde icra memuru tarafından seçilecek bilirkişiden sorulup alınacak cevaba göre belirlenir. Bu düzenleme, özellikle piyasada değeri hızla değişen mallar için önemlidir. Haciz tarihindeki rayiç esas alındığından, değer artışı veya azalışı da sonuca yansır. Bir aracın değeri gibi tartışmalı durumlarda, tarafların bilirkişi raporuna karşı itiraz hakkı olduğunu unutmamak gerekir.

İcra Mahkemesine Şikâyet Hakkı

İİK m. 24/6’ya göre ilgililer bu işlemler hakkında icra mahkemesine şikâyet edebilir. Örneğin borçlu, değerin yanlış belirlendiğini, malın haksız yere elinden alındığını veya usulsüz işlem yapıldığını düşünüyorsa şikâyet yoluna gidebilir. Alacaklı ise icra memurunun gerekli işlemleri yapmadığını veya değerin düşük belirlendiğini ileri sürebilir. Şikâyetin süresi ve usulü için şikâyet süresi ve usulü yazısına bakabilirsiniz. Şikâyet süresi genel olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür; bu süre hak düşürücüdür.

Üçüncü Kişinin Elinde Bulunan Mal

Teslimi gereken malın borçlunun değil de üçüncü bir kişinin elinde bulunması ayrı bir durumdur. Böyle bir durumda üçüncü kişi mal üzerinde kendi hakkını ileri sürebilir. İcra memuru, üçüncü kişinin iddiasını dinler ve gerekirse usulüne göre işlem yapar. Üçüncü kişi mülkiyet iddiasını ileri sürerse, alacaklı ya da borçlu için istihkak yolunun devreye girmesi gündeme gelebilir. Bu konuda istihkak davası ve üçüncü kişinin istihkak iddiası yazıları faydalıdır. Alacaklı ayrıca, borçlunun malı kaçırdığı kanaatindeyse, borçlunun mal kaçırmasına karşı hukuki yollar yazısındaki seçenekleri değerlendirebilir.

Alacaklı İçin Pratik Adımlar

Alacaklı açısından teslim ilamının icrasında dikkat edilecek noktalar şunlardır: İlamın kesinleşme şerhini almak, malın niteliğini ve bulunduğu yeri mümkün olduğunca net bildirmek, malın değerine dair belge ve fotoğraf sunmak, malın kaçırılma riski varsa ilgili tedbirleri araştırmak, teslim tutanağını ve teslim sırasındaki malın durumunu kayıt altına almaktır. Malın bozulmuş veya hasarlı teslim edilmesi halinde tazminat talebi saklıdır. Alacaklı ayrıca, borçlunun teslimden kaçınması durumunda ilamın icrasını hızlandırmak için kolluk desteği talep edebilir.

Borçlu İçin Pratik Adımlar

Borçlu açısından ise icra emri tebliğ edildiğinde ilk yapılacak iş, ilamı ve icra emrini dikkatle incelemek ve teslim yükümlülüğünün kapsamını anlamaktır. Malı teslim etmek istiyorsa teslimi belgeleyen bir tutanak düzenlenmesini sağlamalıdır. İlamı kanun yoluna taşımışsa icranın geri bırakılması için gerekli teminat ve başvurular süresinde yapılmalıdır. Malı teslim edemiyorsa (örneğin mal yok olmuşsa) bunu belgelerle icra dairesine bildirmek, gereksiz masrafları önleyebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• İcra emrinin tebliğinden sonra yedi günlük süreyi boşa geçirmek,
• Malın değerini gösteren belgeleri sunmamak,
• Şikâyet süresini kaçırmak,
• Teslim sırasında malın durumunu tutanağa geçirmemek,
• Malın üçüncü kişide olduğu durumlarda istihkak yolunu araştırmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mahkeme, satıcının alıcıya belirli bir iş makinesini teslim etmesine hükmeder. İlam kesinleşince alıcı icra dairesine başvurur, icra emri satıcıya tebliğ edilir. Satıcı yedi gün içinde makineyi teslim etmez. Yapılan tespitte makinenin başka bir şehre götürülüp satıldığı anlaşılır; makine satıcının yedinde bulunmadığı için ilamda yazılı değer haciz yoluyla tahsil edilir. Alacaklı, makinenin değerini alarak ilamı icra ettirmiş olur. Değer ilamda yazılı olmasaydı, haciz tarihindeki rayiç bilirkişi marifetiyle belirlenecekti.

Sonuç

Taşınırın teslimine ilişkin ilamlar icra edilirken önce malın kendisi, olmazsa değeri alacaklıya ulaştırılır. Yedi günlük icra emri, zorla alma, değer tahsili ve şikâyet hakkı bu sürecin temel unsurlarıdır. İlamınızın icrası veya teslim borcuna ilişkin bir icra emriyle karşı karşıyaysanız icra ve iflas hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.