İdari Davalarda Bağlantı Nedir? Bağlantılı Davaların Birleştirilmesi ve Yetkinin Kamu Düzeni Niteliği

Aynı olaydan veya aynı işlemden birden fazla dava doğabilir; hatta bu davalar farklı mahkemelerde açılabilir. Örneğin aynı imar planına karşı birden fazla kişi ayrı ayrı dava açmış olabilir ya da bir işlemin iptali ve o işlemden doğan zararın tazmini için ayrı davalar bulunabilir. Bu tür davaların çelişkili kararlar doğurmaması ve yargılamanın ekonomik yürümesi için İYUK, bağlantı ve birleştirme kurallarını düzenlemiştir. Bu yazıda bağlantılı davaların tanımını, hangi mahkemenin birleştirme kararı vereceğini ve yetkinin kamu düzenine aidiyetini anlatıyoruz.

Bağlantı Kavramı

İYUK m. 38/1’e göre aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm, diğerini etkileyecek nitelikte olan davalar bağlantılı davalardır. Maddi sebep, davaların aynı olay veya olgulardan doğmasıdır. Hukuki sebep, aynı kanun hükmüne veya hukuki duruma dayanmasıdır. İkinci ölçüt ise bir davadaki hükmün diğerini doğrudan etkileyebilmesidir. Örneğin aynı ihale işlemine karşı farklı katılımcıların açtığı davalar, aynı imar planına karşı açılan davalar veya aynı kamulaştırma kararına karşı yapılan başvurular bağlantılı olabilir.

Bağlantının Tespiti

Madde 38/2’ye göre idare mahkemesi, vergi mahkemesi veya Danıştaya veya birden fazla idare veya vergi mahkemelerine açılmış bulunan davalarda bağlantının varlığına taraflardan birinin isteği üzerine veya doğrudan doğruya mahkemece karar verilir. Bu, hem davacının hem davalı idarenin bağlantı iddiasında bulunabileceği, hem de mahkemenin kendiliğinden bağlantıyı görüp karar verebileceği anlamına gelir. Bağlantı talebinin dilekçeyle yapılması ve hangi davaların bağlantılı olduğunun somut olarak gösterilmesi gerekir.

Hangi Mahkemede Birleşir?

Kanun, bağlantılı davaların hangi mahkemede birleştirileceğini davaların bulunduğu yere göre belirler:

• Davalardan biri Danıştayda ise: Dava dosyası Danıştaya gönderilir (m. 38/3).
• Farklı bölge idare mahkemelerinin yargı çevrelerindeki mahkemelerde bulunuyorsa: Dosyalar Danıştaya gönderilir (m. 38/4).
• Aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeki mahkemelerde bulunuyorsa: Dosyalar o yer bölge idare mahkemesine gönderilir (m. 38/5).

Bu sistem, bağlantı hususunda kararı veren üst mercii belirler. Daha sonra bu üst merci, birleştirmenin yapılacağı mahkemeyi belirtir.

Danıştayda Bağlantı İncelemesi

Madde 39’a göre Danıştayın dava konusu uyuşmazlığı incelemeye yetkili dairesi, bağlantılı dava dosyalarını öncelikle ve ivedilikle inceler ve karar verir. Danıştay bağlantının bulunduğuna karar verdiği takdirde, davalardan biri Danıştayda açılmış ve çözümlenmesi Danıştayın görevine dahil bir uyuşmazlıkla ilgili ise davaların tümü Danıştayda görülür. Davaların çözümlenmesi ayrı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeki idare veya vergi mahkemelerinin görevlerine giriyorsa Danıştayın ilgili dairesi yetkili mahkemeyi kararında belirtir ve dosyaları bu mahkemeye gönderir. Danıştayca verilen karar bağlantı bulunmadığı yolundaysa dosyalar ilgili mahkemelere geri gönderilir.

Bölge İdare Mahkemesinde Bağlantı İncelemesi

Madde 40’a göre bölge idare mahkemesi bağlantılı dava dosyalarını öncelikle ve ivedilikle inceler ve kararını verir. Karar bağlantının bulunduğu yolunda ise yetkili mahkeme kararda belirtilmek suretiyle dosyalar yetkili mahkemeye gönderilir ve durum diğer mahkemeye de duyurulur. Yetkili kılınan mahkeme durumu ilgililere bildirir. Karar bağlantı olmadığı yolundaysa dosyalar ilgili mahkemelere geri gönderilir. Bu süreç yargılamayı bir süre bekletse de çelişkili karar riskini önler.

Bağlantı İddiasının Reddi

Bağlantı iddiaları mahkemelerce kabul edilmediği takdirde bu hususta verilen ara karar taraflara tebliğ edilir. Taraflar, tebliğ tarihini izleyen on beş gün içerisinde, aynı yargı çevresindeki mahkemeler için o yer bölge idare mahkemesine, 38. maddenin 2 ve 3. fıkrasındaki durumlarla ilgili davalar için Danıştaya başvuruda bulunabilirler (m. 41). Başvuru üzerine ilgili mercii durumu yukarıdaki maddelerde yazılı esaslara göre karara bağlar. Bu on beş günlük süre kısa olduğundan, mahkemenin bağlantı talebini reddeden ara kararının tebliğ tarihi dikkatle takip edilmelidir.

Yetkinin Kamu Düzeninden Olması

Madde 32/2’ye göre bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir. Bu, tarafların yetki konusunda anlaşarak kanundaki yetki kurallarını değiştiremeyeceği, mahkemenin yetkisizliği kendiliğinden gözetmesi gerektiği ve yetkisizlik itirazının davanın her aşamasında ileri sürülebileceği anlamına gelir. Yetki kurallarının kamu düzeninden olması, idari yargı denetiminin tutarlılığını ve tarafların keyfi biçimde mahkeme seçmesinin önlenmesini amaçlar. Yetkili mahkemelere ilişkin özel düzenlemeler için memur ve kamu görevlisi davalarında yetkili mahkeme ve imar, kamulaştırma ve tazminat davalarında yetkili mahkeme yazılarına bakabilirsiniz.

Bağlantı ile Birden Fazla İşlem Davasının Farkı

Tek dilekçe ile birden fazla işleme dava açmak (m. 5) ile bağlantılı davaların birleştirilmesi (m. 38) farklı kavramlardır. Birincisi dava açılırken tek dilekçe kullanılmasıdır. İkincisi ise ayrı açılmış davaların sonradan bir araya getirilmesidir. İşlemler bağlantılı olsa da ayrı davalar açıldıysa, mahkeme bağlantı hükümlerine göre birleştirmeye karar verebilir. Ayrıntı için birden fazla işleme veya davacıya karşı tek dilekçe ile dava yazısına bakabilirsiniz.

Bağlantının Sağladığı Yararlar

Bağlantı hükümleri, çelişkili kararların önlenmesi, delil toplama ve bilirkişi incelemesinin bir defada yapılması, yargılama giderlerinin azalması ve davaların daha hızlı karara bağlanması bakımından faydalıdır. Aynı olaydan etkilenen birçok kişinin açtığı davaların tek mahkemede görülmesi, kararların uyumlu olmasını sağlar. Ancak bağlantı incelemesi yargılamayı geçici olarak yavaşlatabilir; bu nedenle bağlantı talebinin gerçekten gerekli olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bağlantılı davalarda bağlantı talebinde bulunmamak,
• Bağlantı iddiasının reddine karşı on beş günlük süreyi kaçırmak,
• Bağlantıyı yalnızca aynı idare olmasından ibaret sanmak,
• Yetki sözleşmesi yapılabileceğini düşünmek,
• Bağlantı ile tek dilekçe kavramlarını karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Aynı imar planı değişikliğine karşı farklı komşuların iki ayrı idare mahkemesinde dava açtığı varsayılsın. İki mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindedir. Davalardan biri bağlantı talebinde bulunur. Bölge idare mahkemesi bağlantının bulunduğuna karar verir ve yetkili mahkemeyi belirleyerek dosyaları birleştirir. Böylece iki dava tek mahkemede ve tek bilirkişi incelemesiyle sonuçlanır.

Sonuç

Bağlantılı davaların birleştirilmesi, çelişkili kararları önler ve yargılamayı verimli kılar; yetkinin kamu düzeninden olması ise mahkeme seçiminde tarafların iradesini sınırlar. Dosyanızda bağlantı imkanını değerlendirmek için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.