Boşandıktan Sonra Eşin Sigortasından Sağlık Yardımı Alınabilir mi?

Eşinizin sigortası üzerinden sağlık hizmeti alıyorsanız, boşanma kesinleştiğinde bu yoldan yararlanma sona erer; çünkü kanun, bakmakla yükümlü olunan kişiyi sayarken “eşi” ifadesini kullanır ve boşanmış kişi artık eş değildir. Ancak boşluk riski kanunda hesaba katılmıştır: bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamından çıkanlar, kendi adlarına genel sağlık sigortalısı olduktan sonraki otuz gün içinde prim gün sayısı aranmadan sağlık hizmeti alabilir ve acil hâllerde prim gün şartı zaten aranmaz.

Bakmakla yükümlü olunan kişi kimdir?

5510 sayılı Kanun m. 3, “bakmakla yükümlü olduğu kişi” tanımını şöyle kurar: genel sağlık sigortalısının, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ya da aylık bağlanmamış olan eşi; on sekiz yaşını (lise ve dengi öğrenimde yirmi, yükseköğrenimde yirmi beş yaşını) doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocukları; ve geçimi sigortalı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen ana ile babası.

Bu tanımın ilk bendi eşe ilişkindir. Eş sıfatı evlilik bağına dayanır; mahkeme boşanmaya hükmedip karar kesinleştiğinde evlilik sona erer ve kişi eş olmaktan çıkar. Sağlık güvencesi ise “eş olmak” şartına bağlı olduğundan, bu sıfatla yararlanma kesinleşme tarihinde son bulur. Kesinleşmenin ne zaman gerçekleştiğini boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazısında anlattık; bu tarih aynı zamanda sigorta açısından da dönüm noktasıdır.

Sağlık hizmetinde bir geçiş kolaylığı var mı?

Evet. 5510 sayılı Kanun m. 67, sağlık hizmetlerinden yararlanmak için genel olarak sağlık hizmeti sunucusuna başvurulan tarihten önceki son bir yıl içinde toplam otuz gün genel sağlık sigortası prim ödeme gün sayısını arar. Ancak aynı maddenin devamında, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamından çıkanların genel sağlık sigortalısı olduğu tarihten itibaren otuz gün içinde sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi için bu otuz günlük prim ödeme gün sayısı şartının aranmayacağı hükmü bulunur.

Yani eşinin sigortasından çıkan kişi, kendi adına genel sağlık sigortalısı olduğu tarihten itibaren otuz gün boyunca prim gün sayısı aranmadan tedaviden yararlanabilir. Bu kolaylığı kullanabilmek için hızlı davranmak gerekir; otuz günlük süre, kişinin genel sağlık sigortalısı olduğu tarihten başlar, boşanma kararının tarihinden değil.

Hiçbir prim şartının aranmadığı durumlar da vardır. Aynı madde, on sekiz yaşını doldurmamış kişileri, tıbben başkasının bakımına muhtaç olanları, trafik kazası hallerini, acil hallerini, iş kazası ve meslek hastalığı hallerini, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıkları ve madde bağımlılığı tedavisine yönelik hizmetleri prim şartı dışında tutar.

Boşandıktan sonra hangi yollarla sigortalı olunur?

Kanunda sayılan seçenekleri sıralamak, doğru yolu seçmek için başlangıç noktasıdır. 5510 sayılı Kanun m. 60’a göre ikametgâhı Türkiye’de olan kişilerden şu gruplar genel sağlık sigortalısı sayılır:

• Hizmet akdiyle çalışanlar ve kamu görevlileri gibi zorunlu sigortalılar (m. 60/1-a),
• İsteğe bağlı sigortalı olanlar (m. 60/1-b),
• Gelir testiyle belirlenen, aile içinde kişi başına düşen aylık geliri asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar (m. 60/1-c-1),
• Aylık ya da gelir alanlar (m. 60/1-f),
• Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar (m. 60/1-g).

Boşanan kişi çalışmaya başlarsa, işe girişi bildirilir ve zorunlu sigortalılık başlar. Çalışmıyorsa ve gelir seviyesi düşükse gelir testi yolu açıktır. Hiçbir bende girmiyorsa m. 60/1-g devreye girer; bu bendin kapsamındaki kişiler, diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya yararlanma hakları sona erdiği tarihten itibaren Kurumca resen tescil edilir (m. 61). Gelir testi veya (g) bendi kapsamına giren kişi, durumundaki değişiklikten itibaren en geç bir ay içinde Kuruma başvurmak zorundadır; (g) bendinde prim kendisinden istenir ve tescilin tebliğinden itibaren bir ay içinde gelir testi talep edip geliri sınırın altında çıkanların bu dönemde ödediği primler iade veya mahsup edilir (m. 61, 82).

Bu seçeneklerin pratikteki uygulamasını boşanan kadın için genel sağlık sigortası başvurusu yazısında adım adım ele aldık.

Prim borcu varsa ne olur?

Sağlık hizmetinden yararlanma şartları, hangi bentten sigortalı olunduğuna göre değişir. m. 67’ye göre m. 60/1-a-2 (kendi nam ve hesabına çalışanlar) ve (g) bentlerine tabi kişiler, prim gün şartıyla birlikte, hizmet sunucusuna başvurdukları tarihte altmış günden fazla prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmamasını da sağlamalıdır. Ödemeleri ilgili usûlle taksitlendirilerek devam edenler bu kuralın dışındadır. İsteğe bağlı sigortalılar (b bendi) için kural daha sıkıdır: başvuru tarihinde hiç prim borcu bulunmamalıdır. Gelir testi kapsamındakiler (c bendi) ve aylık alanlar (f bendi) otuz günlük prim gün şartının dışında tutulduğundan, hangi bende girdiğinizi öğrenmeden prim borcu konusunda tahmin yürütmemek gerekir.

Dava sürerken sigorta durumunuz ne olur?

Boşanma davası açılması, evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Evlilik ancak mahkeme boşanmaya karar verip karar kesinleştiğinde biter. Bu yüzden dava devam ederken, hatta eşler ayrı evlerde yaşarken bile eşin bakmakla yükümlü olunan kişi sıfatı hukuken sürer. Eşinizin sigortasından yararlandığınız dönem içinde mahkemenin Medeni Kanun’un 169. maddesi uyarınca aldığı geçici önlemler (tedbir nafakası, barınma düzeni) ayrıca devam eder; sağlık sigortası bu önlemlerden ayrı bir konudur ve kanun ona kendi şartlarını bağlamıştır. Tedbir nafakasının kapsamı için boşanma davasında geçici önlemler yazısına bakabilirsiniz.

Evlilik sürerken geçerli olan tercih hakkı, boşanmayla biter

5510 sayılı Kanun m. 60, yalnızca (d) ve (g) bentlerinin uygulanmasında, evli olanlar için eşlerden hangisinin genel sağlık sigortalısı hangisinin bakmakla yükümlü olunan kişi olacağının tespitini kendi tercihlerine bırakır. Bu tercih, evliliğin varlığına bağlı bir imkândır. Boşanma kesinleşince eşlerden her biri kendi durumuna göre ayrı ayrı değerlendirilir; eşin üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi olarak devam seçeneği kalmaz. Bu yüzden boşanma sürecinde sigorta planını önceden yapmak, kesinleşme tarihinde boşluk yaşamamak için akıllıca olur.

Başka bir aile üyesi üzerinden sigorta mümkün mü?

Boşanan kişi, kanundaki tanımın izin verdiği ölçüde başka bir yakınının bakmakla yükümlü olunan kişisi olabilir. Tanımın (c) bendine göre, geçimi sigortalı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen ana ve baba bakmakla yükümlü olunan kişi sayılır. Dolayısıyla boşanan kadının yetişkin çocuğu sigortalıysa, kadının geçiminin çocuk tarafından sağlandığı Kurumca tespit edilirse bu yol da gündeme gelebilir. Bu seçeneklerin hangisinin uygun olduğu hane bilgilerine ve geçim durumuna göre değişir; Kurumun belirleyeceği kriterler ayrıca uygulanır.

Çocuklar eski eşin sigortasında kalır mı?

Ebeveynlerin boşanması, çocuğun bakmakla yükümlü olunan kişi niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; çünkü tanım çocuğun yaşına, evli olmamasına ve kendi sigortalılığına bakar. Çocukların hangi ebeveynin üzerinden yararlanacağı ve velayetin bu konuya etkisi ayrı bir başlıktır; boşanma sonrası çocuğun sağlık güvencesi yazısında ele alınıyor.

Koruma kararı olanlar için özel kural

6284 sayılı Kanun kapsamında hakkında koruyucu tedbir kararı verilen kişilerden genel sağlık sigortalısı olmayan ve bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına da girmeyenler ya da genel sağlık sigortası kapsamında olup sağlık yardımlarından yararlanamayanlar, bu hâllerin devamı süresince gelir tespiti yapılmaksızın m. 60/1-c-1 kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır. Şiddet nedeniyle boşanma sürecindeki kadınlar için bu hüküm önemli bir güvencedir. Koruma kararı süreci için 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Çalışmayan bir kadın, eşinin sigortası üzerinden sağlık hizmeti alıyor. Boşanma kararı kesinleşiyor. Kadın hiçbir işte çalışmıyor, geliri de yok. Bu hâlde ilk sorular şunlardır: Aile içi gelir durumu gelir testine uygun mu? Çocuklarla birlikte yaşıyor mu? Gelir testinden olumsuz sonuç çıkarsa m. 60/1-g kapsamında resen tescil söz konusu mu? Kadının genel sağlık sigortalısı sayıldığı tarihten sonraki otuz gün içinde başvuracağı tedavi için prim gün şartı aranmayacaktır. Ancak sonraki süreçte prim ve gün durumu, hangi bentten sigortalı olduğuna göre farklı sonuç doğurabilir; bu nedenle kayıtların erken kontrol edilmesi gerekir.

Sık yapılan hatalar

1. Boşanma kesinleşince sigorta durumunu sorgulamamak. Kayıtlar kendiliğinden güncellenmiş olsa bile, kendi adınıza bir sigorta yolu açılmamış olabilir.
2. Tedaviyi “sigorta çıkarsa hallederim” diye ertelemek. Acil hâller zaten prim şartından muaf olsa da planlı tedavilerde süreler önemlidir.
3. Çocukların sigorta durumunu hiç kontrol etmemek.
4. Gelir testi başvurusunu geciktirmek. Kanun, durum değişikliğinden itibaren en geç bir ay içinde başvuru ister; müstahak olduğunuz anlaşılırsa sigortalılık talep tarihinden başlar, geciktirmek ise aradaki dönem için (g) bendinden prim borcu doğurabilir.

Boşanma sonrası kayıt güncellemeleri için boşanma kararı kesinleştikten sonra yapılacaklar ve boşanma kararının nüfus kaydına işlenmesi yazıları da işe yarar.

Sağlık güvenceniz için hangi sırayla ilerlemelisiniz?

Önce boşanma kararının kesinleşme tarihini belgeleyin. Sonra mevcut sigorta kaydınızı Kurumdan öğrenin. Ardından çalışma durumunuza, gelirinize ve hane yapınıza bakarak hangi bende girdiğinizi belirleyin. Bu üç adım tamamlanınca doğru başvuruyu yapmak çok daha kolaylaşır. Dosyanızın ayrıntısı için bizi arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler bulunuyor. Boşanma sürecinin diğer yönleri için aile hukuku sayfamıza da bakabilirsiniz. Kendi durumunuzdaki sonuç belgelerinize ve kayıtlarınıza göre değişir.