Boşanma Davasında Dosya İşlemden Kaldırıldıktan Sonra Yenileme Nasıl Yapılır?

Boşanma davanızın dosyası işlemden kaldırıldıysa ilk bilmeniz gereken şey, sürenin işlemeye başladığıdır. Kanun size üç ay verir; bu üç ayın ilk bir ayında yenileme harca bağlanmaz, sonrasında ise yeniden harç ödenir. Üç ay içinde hiçbir şey yapılmazsa dava açılmamış sayılır. Aşağıda yenilemenin hangi adımlardan oluştuğunu, dilekçede nelere dikkat edileceğini ve sürenin kaçırılması hâlinde neyle karşılaşacağınızı anlatıyoruz.

Yenileme tam olarak neyi canlandırır?

Dosyanın işlemden kaldırılması, davanın kapanması anlamına gelmez. Mahkeme dosyayı o duruşmada işlemden kaldırmış, ama davayı karara bağlamamıştır. Yenileme ise bu bekleme durumundan çıkmak için yapılan başvurudur. Yenilenen dava eski davanın devamı sayılır (HMK m. 150/4). Yani dilekçe, ikinci bir dava açmak anlamına gelmez; aynı dosyanın aynı esas numarasıyla kaldığı yerden sürmesini sağlar. Daha önce verilen dilekçeler, dinlenen tanıklar, bilirkişi raporları ve çıkarılan tutanaklar dosyada durur.

Bu ayrım pratikte üç şeyi değiştirir. Birincisi, dava harçları baştan yatırılmaz; yalnızca bir aydan sonra yenilenirse kanundaki yeniden harç ödenir. İkincisi, dava tarihi korunur; mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Üçüncüsü, delil listeniz yeniden sıfırlanmaz.

Süre nasıl işler?

Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine dava yenilenebilir (HMK m. 150/4). Süre, kararın size tebliğ edilmesine değil, işlemden kaldırma kararının verildiği güne bağlıdır. Dolayısıyla tebligat gelmeyi beklerseniz bir kısmını kaybedersiniz. Kanunun belirlediği süreler kesindir (HMK m. 94/1); üç aylık yenileme süresi de bu niteliktedir.

Üç ayın bir de iç sınırı vardır: dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınır ve bu harç yenileyen tarafça ödenir; karşı tarafa yüklenemez. Bir aylık süre içinde başvurduysanız bu ek harç gündeme gelmez. Güncel harç tutarı her yıl değiştiği için rakamı mahkeme kaleminden öğrenmeniz gerekir.

Dilekçeye neler yazılır?

Yenileme dilekçesinde şu bilgiler bulunmalıdır: mahkemenin adı, esas numarası, tarafların adları, işlemden kaldırma kararının hangi duruşmada verildiği ve davanın yenilenmesi talebi. Gerekçe uzun olmak zorunda değildir; “davanın yenilenmesini talep ediyorum” cümlesi ve dosya kimliği yeterlidir. Yine de duruşmaya gelememe sebebinizi kısaca yazmak, hâkimin dosyaya bakışını kolaylaştırır. Gerekçeniz hastalık, yurt dışı gibi belgelenebilir bir sebepse belgeyi dilekçeye ekleyin.

Dilekçe mahkemeye sunulur; ardından hâkim yeni bir duruşma günü belirler ve yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir. Yani karşı taraf da yeni duruşma tarihini tebligatla öğrenir; eşinizle iletişiminiz kopuksa bile yeni duruşmadan haberdar edilmesi için tebligat yolu işler.

Yenileme yapıldıktan sonra neye dikkat edilir?

Yenileme dilekçesi verildikten sonra dosya yeniden işlemeye başlar, ancak bu yeni bir hak değil, sınırlı bir imkândır. İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (HMK m. 150/6). Uygulamada bu, yenilenmiş davanın bir kez daha işlemden kaldırılıp yenilenebileceği, ilk yenilemeden sonraki ikinci takipsizlikte ise davanın açılmamış sayılacağı biçiminde anlaşılır. Bu nedenle yenilenmiş dosyada yeni duruşma gününü kaçırmamak, yenileme dilekçesini vermek kadar önemlidir. Duruşmaya gelemeyecekseniz geçerli özrünüzü belgeyle bildirin; boşanma duruşmasına mazeret bildirmek yazısı bunu anlatıyor.

Yenileme sonrası ilk duruşma kimi zaman bir sonraki aşamayı belirler. Dosyanızın tahkikat aşamasında olup olmadığına göre, sizi hangi işlemlerin beklediğini tahkikat aşaması yazısından okuyabilirsiniz.

Karşı taraf yenilerse ben ne yapmalıyım?

Kanun yenileme hakkını taraflardan birine verir; hangisinin başvuracağı belli değildir. Eşiniz dosyayı yeniletmişse, yenileme dilekçesi size duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte tebliğ edilecektir. Bu tebligatı geri çevirmeyin ve adresiniz değiştiyse mahkemeye bildirin. Bir noktayı akılda tutun: yenileme harcını yenileyen taraf öder ve bu harç karşı tarafa yüklenemez (HMK m. 150/4). Dolayısıyla eşiniz bir aydan sonra yenileme yapmışsa harç onun üzerindedir; sizi ilgilendiren, yeni duruşma günü ve o güne hazırlığınızdır.

Siz yenilemek istiyorsanız karşı tarafın rızasına ihtiyacınız yoktur. Kanun yalnızca “taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu”ndan söz eder. Bu, davanın sürdürülmesini isteyen tarafın tek başına karar verebileceği anlamına gelir.

Yenileme dilekçesiyle yeni talep eklenebilir mi?

Yenileme dilekçesi davanın kapsamını değiştirmek için değil, mevcut davayı sürdürmek için verilir. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma kural olarak genişletilemez ya da değiştirilemez (HMK m. 141/1); ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır. Dolayısıyla dava dilekçenizde yer almayan bir talebi yenileme dilekçesiyle eklemeyi beklemeyin; böyle bir eksik varsa ıslah ya da karşı tarafın açık muvafakati gibi ayrı yolların sizin dosyanızda işleyip işlemeyeceği ayrıca değerlendirilir. Mal rejimi gibi ayrı dava konusu olabilecek taleplerin hangi yoldan ileri sürüleceği de başka bir değerlendirmeyi gerektirir.

Yenileme sonrası dosya hangi aşamaya döner?

Dosya, işlemden kaldırıldığı noktadan devam eder. Ön inceleme duruşmasında kalmışsa ön incelemeye, tahkikat duruşmasında kalmışsa tahkikata döner. Bu da hazırlığınızı belirler: ön incelemeden yenilenen bir dosyada delillerinizi ve belgelerinizi hâkimin ihtarına göre sunmanız gerekir (HMK m. 139, 140); tahkikattan yenilenen dosyada ise daha çok tanık ve bilirkişi aşamasına odaklanırsınız. Her iki aşamanın içeriği için boşanma davasında ilk duruşma nasıl geçer ve tahkikat aşaması yazılarına bakabilirsiniz.

Süre kaçırılırsa ne olur?

İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır (HMK m. 150/5). Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır (HMK m. 150/7). Bu noktada yeniden dava açma yolu doğar; fakat bu, eski davanın korunduğu anlamına gelmez. Yeniden dava açmak, yeniden harç, yeniden tebligat ve yeniden delil toplama anlamına gelebilir.

Kimi boşanma sebepleri için hak düşürücü süre de devrededir. Zina ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerine dayanan davalarda, boşanma sebebini öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m. 161, 162). Davanız bu sebeplere dayanıyorsa, açılmamış sayılan eski davanın yeni davada size süre bakımından ne kadar yarar sağlayacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Konunun ayrıntısı boşanma davası açılmamış sayılırsa ne olur yazısında yer alıyor.

Eski hâle getirme bir çare midir?

Elde olmayan sebeplerle kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse eski hâle getirme talebinde bulunabilir. Ancak süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca, eski hâle getirme dışında başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu talepte bulunulamaz (HMK m. 95). Açılmamış sayılan davada yeni dava açma imkânı bulunduğu için bu yolun dosyanızda işleyip işlemeyeceği ayrıca tartışılır. Bu yüzden eski hâle getirmeye güvenerek yenileme süresini kaçırmayın; esas olan yenileme dilekçesini süresinde vermektir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Eşlerden biri, ikinci tahkikat duruşmasına hastalığı sebebiyle gelememiştir; diğeri de gelmemiştir. Hâkim dosyayı işlemden kaldırmıştır. Gelemeyen eş birkaç hafta sonra bunu öğrenir. Bir ay dolmadan yenileme dilekçesini verirse harç gerekmez; bir ayı aşarsa yeniden harç yatırması gerekir. Dilekçe verildikten sonra mahkeme yeni bir duruşma günü belirler ve bunu taraflara tebliğ eder. Eş, bu yeni duruşmaya gelmemeyi göze almamalıdır; yenilenmiş dava bir kez daha takipsiz kalırsa yeniden işlemden kaldırılır ve üç aylık süre baştan işler, ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz kalırsa ise açılmamış sayılır. Bu örnekteki sonuçlar, dosyanın hangi aşamada olduğuna göre değişir.

Sık yapılan hatalar

Süreyi tebliğ tarihinden saymak, en sık görülen hatadır. İkincisi, yenileme dilekçesini yalnızca telefonla ya da sözlü bildirmekle yetinmektir; kanun dilekçe ister. Üçüncüsü, harç gerekip gerekmediğini kontrol etmemektir. Dördüncüsü, yenilenmiş dosyada yeni duruşma gününü kaçırmaktır. Beşincisi, iki taraf da dosyayı yeniletmeyeceğine karar verdiğinde bunu davadan feragat sanmaktır; feragat ayrı bir irade beyanıdır, bilgi için boşanma davasından feragat yazısına bakabilirsiniz. İki tarafın da gelmediği duruşmanın ilk adımları için iki taraf da gelmezse dosya ne olur yazısı yardımcı olur.

Yenileme süreniz işliyorsa

Her dosyanın tarihleri farklıdır; işlemden kaldırma tarihini, harç durumunu ve dilekçenin içeriğini dosyanıza bakarak belirlemek gerekir. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu büroya anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.