Boşanma Davası Açılmamış Sayılırsa Yeniden Dava Açılabilir mi?

“Davanız açılmamış sayıldı” cümlesi, boşanma davası süren bir kişi için ürkütücüdür. Bu karar, boşanma talebinizin esastan reddedildiği anlamına gelmez; yalnızca mahkemenin davayı hiç açılmamış kabul ettiği anlamına gelir. Kanun bu durumda talebin dahi vaki olmamış sayılacağını söyler. Dolayısıyla yeniden dava açma yolu kural olarak açıktır. Ancak bedeli vardır: süre, harç, tarih ve kimi hak düşürücü süreler yeni davada baştan değerlendirilir.

Dava hangi hâllerde açılmamış sayılır?

Boşanma davasında açılmamış sayılma başlıca iki yoldan doğar. Birincisi, dosyanın işlemden kaldırılması ve yenilenmemesidir. Taraflar duruşmaya gelmeyince dosya işlemden kaldırılır; işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır (HMK m. 150/5). İşlemden kaldırılmış ve sonradan yenilenmiş dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi hâlde dava yine açılmamış sayılır (HMK m. 150/6).

İkinci yol davanın geri alınmasıdır. Davacı, hüküm kesinleşinceye kadar, ancak davalının açık rızası ile davasını geri alabilir. Bu takdirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (HMK m. 123). Örneğin barışan eşler davacının davayı geri almasında anlaşırsa, davalı açık rıza verdiği takdirde mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verir. Burada kritik olan davalının rızasının açık olmasıdır; zımni onay yetmez.

Açılmamış sayılan dava yeniden açılabilir mi?

Kanunun cevabı nettir: hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır (HMK m. 150/7). Talep vaki olmamış sayıldığı için esasa ilişkin bir hüküm kurulmamıştır. Dolayısıyla boşanma talebinin yeniden ileri sürülmesine kanunen engel yoktur.

Burada kesin hüküm kavramıyla karıştırmamak gerekir. Mahkeme boşanma talebini reddetmişse ve bu karar kesinleşmişse, aynı sebeple yeniden dava açmanın şartları ayrıca tartışılır. Hatta reddedilen boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi ve ortak hayatın yeniden kurulamamış olması hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m. 166/4). Açılmamış sayılma ise esastan verilmiş bir ret değildir. Farkı boşanma davası reddedilirse ne olur yazısında daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Yeni dava eski davanın devamı mıdır?

Hayır. Yenilenen dava eski davanın devamı sayılırken, açılmamış sayılan dava için durum tersinedir: eski dava hiç açılmamış gibi kabul edilir. Bu yüzden yeni açacağınız dava yeni bir esas numarası alır ve yeniden harç, tebligat ve gider yatırmanız gerekir. Yetkili mahkemeyi yeniden belirlemek de gerekebilir; eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168). Davanın nasıl açıldığını boşanma davası nasıl açılır ve boşanma davasında yetkili mahkeme yazılarında okuyabilirsiniz. Harç ve masraf kalemleri için boşanma davası harç ve masrafları yazısı yol gösterir.

Hangi sonuçlar yeni dava tarihine kayar?

Mal rejimi boşanmaya mahkeme karar verirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Dava açılmamış sayılırsa bu tarih önceki davanın tarihi olmaz; yeni davanın açıldığı tarih esas alınır. Bu fark, edinilmiş malların hesaplanmasında dikkate alınacak anı etkileyebilir. Konuyu mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye tarihi yazısında anlattık. Elbette bu etkinin dosyanızda ne ölçüde önemli olduğu, eşlerin hangi dönemde mal edindiğine göre değişir.

Hak düşürücü sürelere dikkat

Boşanma davasının bir kısmı zaman sınırına bağlıdır. Zina sebebiyle boşanmada ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebiyle boşanmada, davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle dava hakkı düşer; affeden tarafın da dava hakkı yoktur (TMK m. 161, 162). Davanız bu sebeplere dayanıyorsa, eski dava açılmamış sayıldığında yeni dava için bu süreler yeniden sorulur. Süre geçmişse bu özel sebep kullanılamayabilir.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi ise böyle bir süreyle sınırlı değildir. Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m. 166/1). Dolayısıyla süre geçmiş bir özel sebebin yerine genel sebebe dayanılıp dayanılamayacağı, olgulara göre ayrıca değerlendirilir. İlgili sebepleri zina nedeniyle boşanma davası ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazılarında bulabilirsiniz.

Geri alma ile feragat aynı şey değildir

Davayı geri almak ile davadan feragat etmek sık karıştırılır. Geri almada davalının açık rızası aranır ve sonuç davanın açılmamış sayılmasıdır (HMK m. 123). Feragat ise davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir (HMK m. 307) ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur (HMK m. 311). Bu yüzden feragatten önceki olaylara dayanarak aynı boşanma talebiyle yeniden dava açılamaz; ancak feragatten sonra ortaya çıkan yeni olgulara dayanan bir dava açılabilir. Geri almada ise talep vaki olmamış sayıldığından aynı olaylara dayanarak yeni dava açmak mümkündür. Feragat eden taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir (HMK m. 312). İkisinin arasında seçim yapacaksanız sonuçları önceden bilmeniz gerekir.

Eşlerin barışma ihtimali varsa davanın geri alınması gündeme gelebilir; fakat bu seçeneği kullanmadan önce davalı tarafın rızasının mahkemeye açıkça beyan edilmesi gerekir.

Geçici önlemlere ne olur?

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Bu önlemler davanın devamı süresi için alındığından, dava açılmamış sayılıp sona erince kural olarak dayanakları da ortadan kalkar; eski dosyadaki tedbir nafakası yeni davaya kendiliğinden taşınmaz. Yeni bir dava açıldığında hâkim geçici önlemleri yeniden re’sen alır; tedbir nafakası ve çocukla ilgili geçici düzenlemelerin yeni dosyada yeniden değerlendirilmesini beklemeniz gerekir. Bu nedenle yeni dava açma kararı verirken geçici önlemlerin kesintiye uğrayabileceğini de hesaba katın. Konunun ayrıntısı için boşanma davasında geçici önlemler ve tedbir nafakası nedir yazılarına bakabilirsiniz.

Yeni dava açarken neler hazırlanır?

Eski dosyadaki belgeler, yeni dava için işinize yarar ama otomatik olarak yeni dosyaya taşınmaz. Yeni dava dilekçesinde boşanma sebebinizi, taleplerinizi ve delillerinizi yeniden göstermeniz gerekir. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia ve savunma kural olarak genişletilemeyeceği için (HMK m. 141/1), nafaka ve tazminat gibi taleplerinizi baştan eksiksiz yazmak önemlidir. Tanık adreslerini güncelleyin, daha önce dinlenen tanıkların hâlâ ulaşılabilir olup olmadığını kontrol edin ve eski dosyada sunduğunuz belgelerin örneklerini saklayın. Eski dosyadaki tutanak ve raporlardan faydalanmak istiyorsanız, mahkemeden ilgili belgelerin onaylı örneğini isteyebilirsiniz.

Dilekçenin nasıl yazılacağı için boşanma dilekçesinde nelere dikkat edilmeli yazısından yararlanabilirsiniz. Yeni dava açmadan önce eşlerin arasındaki ortak hayatın durumu, ayrı yaşama süresi ve varsa yeni gelişmeler de değerlendirilmeli; çünkü boşanma sebebini oluşturan olaylar ya da evlilik birliğinin sarsıldığı gerçeği, geçen sürede değişmiş olabilir.

Açılmamış sayılmayı önlemenin yolu

Kayıt kapanmadan önce yapılacak iş basittir: dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihi öğrenin, üç aylık süreyi takvimde işaretleyin ve yenileme dilekçesini süre dolmadan verin. Yenilemenin adımlarını boşanma davasında dosyanın yenilenmesi yazısında anlattık. Bir de yeniden takipsiz kalma riski vardır: yenilenmiş dosyada duruşmalara düzenli katılmak gerekir. Duruşmaya gelmemenin sonuçları için iki taraf da gelmezse dosya ne olur yazısı da yardımcı olur.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eşin açtığı boşanma davasında taraflar uzlaşma ihtimalini konuşmak için duruşmaya gelmemiş, dosya işlemden kaldırılmıştır. Taraflar üç ay içinde bir şey yapmayınca dava, sürenin dolduğu gün açılmamış sayılmıştır. Bir süre sonra eşler yeniden anlaşamamıştır. Eşlerden biri yeniden dava açmak istediğinde, eski davanın tarihi geçerli olmaz; yeni dava kendi tarihiyle ilerler. Anılan sebep zina ya da onur kırıcı davranışsa süre durumuna ayrıca bakılır; evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi ise böyle bir süreye bağlı değildir.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, açılmamış sayılma kararını davanın reddi sanmaktır. İkincisi, yeniden dava açarken eski dosyadaki tarihin korunacağını varsaymaktır. Üçüncüsü, hak düşürücü süreleri kontrol etmemektir. Dördüncüsü, davayı geri alırken geri alma ile feragati karıştırmaktır; bu konuyu boşanma davasından feragat yazısında anlattık. Beşincisi, geçici önlemleri unutmaktır; boşanma davası açılınca hâkimin davanın devamı süresince alacağı geçici önlemler (TMK m. 169) eski davaya bağlı olduğundan, yeni davada bunların yeniden istenip istenmeyeceğini düşünmek gerekir.

Kendi dosyanız için

Dosyanın hangi gerekçeyle açılmamış sayıldığı, eski dava tarihinin sizin için ne ifade ettiği ve yeni davanın hangi sebeplere dayanacağı olayın ayrıntılarına bağlıdır. Elinizdeki kararı veya duruşma tutanağını yanınıza alarak büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.