Boşanma Davasında Duruşma Günleri Neden Aylar Sonraya Verilir?

Duruşmadan çıkarken hâkim bir sonraki gün olarak aylar sonrasını söylüyor. Bu arada evlilik bitmemiş, çocukların düzeni oturmamış, nafaka belirsiz. Böyle bir bekleyişin neden yaşandığını anlamak, hem sabrınızı yönetmenize hem de sürecin hangi adımlarını hızlandırabileceğinizi görmenize yardımcı olur. Kanun, hâkimin yargılamayı makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamasını ister (HMK m. 30). Duruşma aralarının uzaması çoğu zaman tek bir sebepten değil, usulün birbirine bağlı adımlarından kaynaklanır.

Duruşma aralarını belirleyen kanuni sınır

Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, HMK m. 147’ye yeni bir fıkra ekledi. Buna göre duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde ise hâkim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir (HMK m. 147/3).

İstinabe, yani başka bir mahkemenin yazılı talimatla bir işlemi yapması, tanık dinletmek ya da keşif için başka bir şehirdeki mahkemeye başvurulduğunda gündeme gelir. Bu tür işlemler tamamlanmadan hâkimin bir sonraki duruşmayı yapması anlamsız olabilir. Bu yüzden üç aylık sınır mutlak olmayıp, gerekçeli bir istisna taşır.

Üç ay, hâkimin bir sonraki duruşmayı ayarlarken bakması gereken üst sınırdır; aylar süren bekleyişlerin bir kısmı bu sınırın içinde kalır. Önemli olan, bu süre içinde hangi işlemlerin tamamlanması gerektiğidir.

Sürecin duruşma dışı adımları

Bir boşanma davasında duruşma, yargılamanın yalnızca görünen kısmıdır. Duruşmalar arasında şu işlemler yapılır:

Cevap ve ikinci dilekçeler. Cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır; çok zor veya imkânsız hâllerde bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m. 127/1). Davacı cevaba cevap, davalı ikinci cevap dilekçesini tebliğden itibaren iki hafta içinde verebilir (HMK m. 136/1). Her aşamada tebligat gerektiğinden, dilekçelerin tamamlanması haftalar alabilir.

Ön inceleme. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme bu aşamada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler, hazırlık işlemlerini yapar (HMK m. 137/1). Ön inceleme duruşmasında hâkim, tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder (HMK m. 140/1). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (HMK m. 137/2).

Delil toplama. Tarafların ellerinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için mahkemece ilgili resmî makam ve mercilerle üçüncü kişilere yazı yazılır (HMK m. 195/1). Banka, SGK, tapu müdürlüğü ve nüfus kayıtlarına yazılan müzekkerelerin cevabı gelene kadar bir sonraki duruşma çoğu zaman beklenir. Delil avansını yatırmak da zorunludur; taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır (HMK m. 324/1).

Bilirkişi ve uzman incelemesi. Bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez; bilirkişinin talebi üzerine mahkeme, gerekçesini göstererek bu süreyi üç ayı geçmemek üzere uzatabilir (HMK m. 274/1). Rapor tebliğ edildikten sonra taraflar iki hafta içinde eksik gördükleri hususların tamamlanmasını, açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir (HMK m. 281/1). Rapora itiraz olursa mahkeme ek rapor alabilir veya bilirkişiyi duruşmada dinleyebilir (HMK m. 281/2). Bu döngü bir sonraki duruşmayı doğal olarak öteler.

Aile mahkemesine özgü incelemeler. Aile mahkemeleri, uyuşmazlık nedenlerine ilişkin araştırma ve inceleme yapmak için psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m. 5). Ayrıca aile mahkemeleri esasa girmeden önce eşlerin ve çocukların karşı karşıya oldukları sorunları tespit ederek bunların sulh yoluyla çözümünü teşvik eder; sulh sağlanamazsa yargılamaya devam olunur (4787 sayılı Kanun m. 7). Mahkeme bu incelemeleri istediğinde, özellikle çocuklu dosyalarda, ek bir adım olarak sürece girebilir.

Tahkikatın bitişi ve sözlü yargılama

Mahkeme delillerin incelenmesinden sonra davanın yeterince aydınlandığını anlarsa tahkikatın bittiğini taraflara bildirir (HMK m. 146). Ardından aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilir; taraflardan birinin talebi üzerine duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenir. Sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderilmez (HMK m. 186/1). Yani son duruşmadan önce hâkimin son bir kez delilleri tamamlatması gerekebilir.

Süreci kısaltan ya da uzatan etkenleri toplu görmek için boşanma davası ne kadar sürer yazısına bakabilirsiniz. Tahkikatın aşamalarını boşanma davasında tahkikat aşaması yazısında anlattık.

Geçici önlemler beklerken devam eder

Duruşma aralarının uzun olması, sizi önlemsiz bırakmaz. Hâkim, boşanma davası açılınca davanın devamı süresince gerekli olan barınma, geçim, mal yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Dava sürerken bir önlemin değişmesi gerekirse, yeni gelişmeleri mahkemeye bildirmeniz ve önlemin güncellenmesini istemeniz mümkündür. Ayrıntılar için geçici önlemler yazısı yol gösterir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: İlk duruşmada hâkim ön incelemeyi bitiriyor ve tahkikata geçiyor. Taraflar tanık listelerini veriyor; hâkim tanıklar için duruşma günü belirliyor. Ayrıca banka kayıtları için müzekkere yazılıyor ve çocuk için sosyal inceleme yapılması isteniyor. Müzekkere cevapları ve sosyal inceleme raporu birkaç hafta içinde gelmezse, hâkim bir sonraki duruşmayı bu işlemlerin tamamlanabileceği bir tarihe veriyor. Üç aylık sınır, bu tarihin bile bir üst sınıra bağlı olduğunu hatırlatır; bilirkişi işlemi gibi zorunlu bir durum varsa hâkim gerekçesini yazarak daha uzun bir süre belirleyebilir.

Sizin elinizdeki etkenler

Sürecin tamamı hâkimin elinde değildir. Taraflar olarak şunları yapabilirsiniz:

• Dilekçe ve delil sürelerine uymak: Kesin süreyi kaçırmak, bir delili kaybetmenize ve ek duruşmaya yol açabilir.
• Delil avanslarını zamanında yatırmak: Avans yatırılmazsa delil ikamesinden vazgeçilmiş sayılabilir (HMK m. 324/2).
• Adres bilgilerini güncel tutmak: Tebligat çıkmazsa duruşma ertelenir.
• Duruşmaya gelmek: Usulüne uygun davet edilen taraf geçerli bir özrü olmadan duruşmaya gelmezse yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m. 147/2); iki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150/1); üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır.
• Bilirkişi raporuna karşı süreyi kaçırmamak: Raporun tebliğinden itibaren iki haftalık süre, eksiklik ve açıklama talepleri için önemlidir.

Duruşma günü neden belirli bir tarihe verilir?

Hâkim, bir sonraki duruşma gününü belirlerken önce o duruşmada hangi işlemin yapılacağını tartar. Eğer müzekkere cevapları, bilirkişi raporu ve tebligatlar tamamlanmadan duruşma yapılırsa duruşma verimsiz kalır ve yeniden ertelenir. Bu da gereksiz gider ve zaman kaybıdır; kanunun hâkime yüklediği, gereksiz gider yapılmamasını sağlama ödevi (HMK m. 30) tam olarak bunu hedefler.

Duruşma günü belirlenirken şu kalemler birlikte düşünülür:

• Taraflara tebligatın ulaşması ve cevap sürelerinin dolması,
• İstenen belgelerin ve kurum cevaplarının gelme ihtimali,
• Bilirkişiye verilen sürenin bitişi ve raporun tarafların itiraz süresine açılması,
• Tanıkların çağrılması ve gerekirse başka bir yerde dinlenmesi,
• Mahkemenin kendi duruşma takvimindeki boşluklar.

Bu kalemlerden her biri bağımsız olarak haftalar alabilir. Hepsinin üst üste gelmesi durumunda tek bir duruşma aralığı birkaç ayı bulabilir. Üç aylık sınır, duruşma aralarının sınırsız uzamasını önleyen bir çerçevedir; zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini yazarak bu sınırı aşabilir (HMK m. 147/3). Gerekçe belirtileceği için, aralığın neden uzatıldığını dosyadan öğrenmeniz mümkündür.

Hızlandırmak için yapabilecekleriniz

Hâkime yazılı bir talep verirken ya da duruşmada söz alırken, sürenin neden kısalması gerektiğini somut olarak anlatmanız yararlıdır. Çocuğun okul düzeni, geçim sıkıntısı ya da güvenlik gibi gerekçeler bunun örnekleridir. Karar hâkimin değerlendirmesine bağlıdır; kanun bu konuda sabit bir sonuç öngörmez.

Süreçte tarafların birlikte hareket ettiği durumlar da vardır. Örneğin tarafların delil listelerini erken sunması, ortak tanık göstermesi ya da bilirkişi sorularını önceden netleştirmesi, hâkimin tahkikatı toplu planlamasına yardımcı olur. Çekişmeli bir dosyada çekişmeli boşanma davası süreci yazısı, aşamaların sırasını görmenizi sağlar.

Beklerken neleri takip edebilirsiniz?

UYAP üzerinden dosya durumunu izleyebilir, tutanaklarda yazılı ara kararları dikkatle okuyabilirsiniz. Ara kararlar için boşanma davasında ara kararlar yazısına göz atın. Duruşma tarihinin gerekçesini ve hangi işlemlerin beklendiğini dosyanızdan öğrenebilirsiniz.

Mazeret ve ertelemenin sürece etkisi

Tarafların mazeretleri de duruşma takvimini kaydırır. Bir taraf hastalık gibi geçerli bir özrü nedeniyle gelemezse, hâkim özrü kabul ettiğinde duruşmayı erteler. Bu erteleme bir sonraki günü kaçınılmaz olarak uzatır; çünkü mahkemenin takvimi diğer dosyalarla doludur. Mazeret dilekçesi vermeden önce özrün belgelenebilir olduğundan emin olmak gerekir. Geçerli bir özür olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m. 147/2). Mazeret konusunda boşanma duruşmasına mazeret bildirmek yazısına bakabilirsiniz.

İlk duruşma ile sonraki duruşmalar arasındaki fark

İlk duruşma çoğunlukla ön inceleme niteliğindedir. Hâkim bu aşamada gerekli görürse tarafları dinler, anlaştıkları ve anlaşamadıkları noktaları belirler (HMK m. 140/1); delillerin toplanması için gereken işlemler de ön incelemede yapılır (HMK m. 137/1). Sonraki duruşmalar ise bu listedeki işlemlerin sonuçlarına göre planlanır. Bu yüzden ilk duruşmada verilen ara kararlar sonraki aralıkların uzunluğunu büyük ölçüde belirler. İlk duruşmanın akışı için boşanma davasında ilk duruşma nasıl geçer yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Her ertelemeyi hâkimin tercihi saymak: Erteleme, bir belgenin ya da raporun beklenmesinden de kaynaklanabilir.
• Müzekkere cevaplarını takip etmemek: Cevap gelmemişse mahkemeye hatırlatma yazısı vermek bu aşamayı hızlandırabilir.
• Kesin süreleri not etmemek: Tutanaktaki süre, tarih olarak takvime yazılmalıdır.

Dosyanızın akışını birlikte inceleyelim

Duruşmaların neden bu aralıklarla verildiğini ve süreçte neler yapabileceğinizi dosyanıza göre değerlendirmek gerekir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. Aile hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında bilgi almak ve görüşme planlamak için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.