Boşanma Duruşmasına Mazeretim Varsa Ne Yapmalıyım?

Sabah hastaneye gitmek zorunda kaldınız, yurt dışına çıkmanız gerekti ya da çocuğunuz aniden hastalandı ve duruşma o güne denk geliyor. Böyle bir durumda sessiz kalmak yerine mahkemeyi haberdar etmek hakkınızı korumanın en sağlam yoludur. Kanun bu konuda tek bir ölçü koyar: geçerli özür. Bu özrün kapsamını hâkim değerlendirir; sizin işiniz özrü zamanında ve belgeyle ortaya koymaktır.

Mazeret neden bu kadar önemli?

Duruşmaya davetiyede, belirlenen gün ve saatte geçerli bir özrü olmadan hazır bulunmayan tarafın yokluğunda duruşmaya devam edileceği, yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ve 150. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla yokluğunda hüküm verilebileceği yazılıdır (HMK m. 147/2). Aynı sonuç, iki taraftan yalnızca biri geldiğinde de doğar: geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m. 150/2). Yani özür, gelmemenin sonuçlarını önleyebilecek yoldur. Gelmemenin sonuçlarını boşanma davasında duruşmaya gelmezsem ne olur yazısında anlattık.

Geçerli özür sayılan haller

Kanun hangi hâllerin geçerli özür olduğunu tek tek sıralamaz. Bu nedenle “şu sebep kesin geçerlidir” demek doğru olmaz. Uygulamada hastalık, kaza, yurt dışı zorunluluğu, başka bir mahkemede aynı saatte yapılacak duruşma, yakın akraba ölümü gibi sebepler mazeret olarak ileri sürülür. Bunların kabul edilip edilmeyeceği olayın koşullarına, belgenin niteliğine ve mazeretin ne zaman bildirildiğine bağlıdır. Hâkim özrü kabul ederse duruşmayı erteler; kabul etmezse yokluğunuzda işlem yapabilir.

Mazeretin ağırlığını artıran birkaç etken vardır: özrün gelmenizi gerçekten engellemesi, bunu gösteren resmî belgenin bulunması, özrü duruşmadan önce bildirmeniz ve alternatif bir çözüm (örneğin vekil ya da uzaktan katılım) sunmanız. Zayıflatan etkenler ise özrün belgesiz kalması, geç bildirilmesi ve aynı mazeretin tekrar tekrar ileri sürülmesidir.

Mazeret dilekçesi nasıl hazırlanır?

Dilekçeyi kısa tutabilirsiniz. İçinde şunlar bulunsun: mahkemenin adı, esas numarası, tarafların adı, duruşma tarihi ve saati, gelememe sebebinizin kısa anlatımı, ekte sunduğunuz belgelerin listesi ve duruşmanın yeni bir güne bırakılması talebi. Sebebi abartmadan, doğru biçimde yazın; hâkim açıklamanız ile belge arasındaki uyuma bakar. Hastalık söz konusuysa raporun tarihi ve süresi, seyahat söz konusuysa bilet ve gidiş-dönüş tarihleri dilekçeye eklenmelidir.

Dilekçe duruşmadan önce mahkemeye ulaşmalıdır. UYAP üzerinden vekil aracılığıyla elektronik olarak gönderebilir veya mahkeme yazı işleri müdürlüğüne elden teslim edebilirsiniz. Yazılı bildirim, mazeretin dosyada kayıt altına girmesini sağlar. Hangi yolu seçeceğinizden çok, duruşmadan önce dosyaya girmiş olması önemlidir.

Duruşma günü ani bir rahatsızlık olduysa

Önceden öngöremediğiniz bir sebep varsa, yani duruşma sabahı yaşanan bir kaza ya da acil sağlık durumu söz konusuysa, dilekçeyi aynı gün vermeniz ve belgenizi mümkün olan en kısa sürede dosyaya sunmanız gerekir. Bu hâlde belgeyi sonradan getirmek yeterli olabilir; ancak mazeretin geçerli sayılıp sayılmayacağını yine hâkim belirler. Kanun burada size süre tanıyan bir hüküm içermez; dolayısıyla belgeyi geciktirmek riski artırır.

Süre konusunda genel kural da bellidir: kanunun belirlediği süreler kesindir (HMK m. 94/1). Hâkim kesin süre vermişse, sürenin kesin olduğunu ve sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar eder; kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf yeniden süre isteyebilir, ancak bu şekilde verilen ikinci süre kesindir (HMK m. 94/2). Mazeret belgesini sunmak için hâkim süre verdiyse bu süreyi kaçırmamak gerekir.

Vekil gelirse mazeret gerekir mi?

Vekil, vekâlet kapsamında sizi duruşmada temsil edebilir. Çekişmeli bir boşanma duruşmasında vekilin katılımı taraf adına işlem yapmak için kural olarak yeterlidir; ancak hâkim tarafı bizzat dinlemek isteyebilir. Tahkikat aşamasında mahkeme her iki tarafı usulüne uygun davet edip davada ileri sürülen olgular hakkında dinleyebilir ve dinlenmek üzere gelmeniz için verilecek süre kural olarak iki haftadan az olamaz; mahkeme gerektiğinde bu süreyi uzatabilir veya kısaltabilir (HMK m. 144). Dinlenmek üzere çağrıldığınız bir günde geçerli özrünüz varsa vekilinizin dilekçesiyle bildirmeniz gerekir.

Anlaşmalı boşanmada tablo daha sıkıdır: hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeden boşanma kararı veremez (TMK m. 166/3). Burada vekil sizin yerinize irade açıklamış sayılmaz. Bu yüzden anlaşmalı duruşmaya gelemeyeceğiniz anlaşıldığında mazeretinizi derhâl bildirmek ve yeni bir gün istemek gerekir. Ayrıntı için anlaşmalı boşanma duruşmasına gelmemek yazısına bakabilirsiniz.

Uzaktan katılma talebi

Yurt dışında ya da başka şehirde yaşıyorsanız, mazeret yerine uzaktan katılım talebi de düşünülebilir. Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine o tarafın veya vekilinin bulundukları yerden aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşmaya katılmasına karar verebilir (HMK m. 149/1). Bu yol talebe bağlıdır ve karar mahkemenindir; dolayısıyla talebi duruşmadan önce vermek gerekir. Boşanma davasında uzaktan duruşmaya katılım yazısında nasıl yapıldığını anlatıyoruz.

Karşı taraf mazeret bildirirse

Mazeret yalnızca sizin işiniz olmayabilir. Eşiniz duruşmadan önce mazeret dilekçesi verebilir ve hâkim duruşmayı erteleyebilir. Bu ertelemeyi tutanaktan ya da UYAP kaydından öğrenirsiniz. Mazeretin gerçekliğine itiraz etmek istiyorsanız bunu duruşmada hâkime söylemeniz gerekir; belgeyi incelemek ve görüşünüzü bildirmek hakkınızdır. Ancak hâkimin özrü kabul edip etmeyeceği takdir yetkisindedir ve sizin itirazınız onu bağlamaz. Aynı mazeretin tekrar tekrar ileri sürüldüğünü düşünüyorsanız, bunu somut tarihlerle hâkime aktarın.

Karşı tarafın gelmediği bir duruşmada sizin gelmiş olmanız önemli bir noktadır: gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya diğerinin yokluğunda devam edilebilir ya da dosya işlemden kaldırılabilir (HMK m. 150/2). Hangisini isteyeceğiniz dosyanın aşamasına ve stratejinize bağlıdır. Dosyanın işlemden kaldırılması davanın uzamasına yol açabilir; yokluğunda devam talebi ise delillerin dinlenmesini hızlandırabilir. Bu tercihi duruşma salonunda hızlı vermek zorunda kalmamak için duruşmadan önce planlamak gerekir.

Mazeretle birlikte hangi belgeler sunulur?

Belgenin türü mazeretin niteliğine göre değişir. Hastalıkta hastane veya sağlık kuruluşundan alınmış rapor ya da yatış belgesi, yurt dışı seyahatte bilet ve pasaport giriş-çıkış kaydı, başka bir mahkemedeki duruşmada o duruşmanın davetiyesi, aile içinde bir kayıp varsa ilgili resmî belge gibi kayıtlar kullanılır. Belgenin tarihli olması ve düzenleyen kurumu göstermesi önemlidir. Dilekçeye ek yaparken belgelerin okunaklı olmasına özen gösterin; okunamayan bir fotokopi, özrü ispat etme gücünü azaltır.

Mazeret kabul edilmezse veya zamanında bildirilemezse

Mazeretiniz kabul edilmezse duruşmanın yokluğunuzda yapılması gündeme gelir. İki taraf da gelmemişse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir; işlemden kaldırılan dava, kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenebilir (HMK m. 150/1, 150/4). Yenileme adımları için boşanma davasında dosyanın yenilenmesi yazısına bakın.

Elde olmayan sebeplerle kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kişi için eski hâle getirme imkânı vardır; talep, engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır (HMK m. 95, 96/1). Nihai karar bir tarafın yokluğunda verilmişse, tahkikat aşamasında kaçırılan süreler için kararın verilmesinden sonra da bu talepte bulunulabilir (HMK m. 96/2). Eski hâle getirme süreye bağlı işlemler içindir; duruşma gününe gelememek bir süreyi kaçırmak olmadığından bu yol duruşmaya katılma için doğrudan işlemez. Mazeret bildirmenin yerini tutmaz, dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilir. Yokluğunuzda karar verilmiş ve mazeretinizin haksız yere reddedildiğini düşünüyorsanız bunu istinaf başvurusunda ileri sürebilirsiniz; istinaf süresi kararın size tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345).

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davalı eş, tahkikat duruşmasından iki gün önce geçirdiği bir ameliyat nedeniyle hastanede yatmak zorunda kalmıştır. Vekili aynı gün mahkemeye bir dilekçe sunar; dilekçede hastane yatış belgesi, duruşma tarihi ve yeni bir günün verilmesi talebi yer alır. Hâkim belgeyi inceler, özrü geçerli bulur ve duruşmayı ertelerse eş yokluğunda yapılan işlem riskinden kurtulur. Belge sunulmasaydı ya da duruşmadan sonra sunulsaydı hâkimin özrü kabul etmesi daha zor olurdu. Bu örnekteki sonuç dosyaya göre değişebilir; hâkimin takdiri belirleyicidir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, mazereti duruşmadan sonra bildirmektir. İkinci hata, belge eklemeden yalnızca “hastayım” yazmaktır. Üçüncü hata, aynı mazeretle art arda ertelenmesini beklemektir; hâkim her seferinde yeniden değerlendirir. Dördüncü hata, ertelenen günü takip etmemektir; sözlü yargılama için ertelenen duruşmaya ayrıca davetiye gönderilmeyeceği davetiyede açıkça yazılıdır, diğer ertelemelerde de tarihi duruşmada not alın. Beşinci hata, vekilin gelmesini yeterli saymaktır; hâkim sizi dinlemek istiyorsa bizzat gelmeniz gerekir. Duruşma günlerinin neden bazen uzak verildiğini merak ediyorsanız duruşma günleri neden uzak veriliyor yazısı yardımcı olur.

Kendi mazeretiniz için

Özrünüzün hâkim nezdinde geçerli sayılıp sayılmayacağı, hangi belgenin yeterli olacağı ve dilekçenin nasıl yazılacağı dosyanızdaki tarihlere ve aşamaya göre değişir. Büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. İlk duruşmayı merak ediyorsanız boşanma davasında ilk duruşma nasıl geçer yazısı da faydalı olur.