Boşanma Davasında Yurt Dışında Yaşayan Tanık Nasıl Dinlenir?

Yurt dışında yaşayan bir tanığı boşanma davasında dinletmenin birkaç yolu vardır: tanığı Türkiye’de duruşmada hazır bulundurmak, mahkemeden ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesini istemek ya da tanığın bulunduğu yer mahkemesi aracılığıyla (istinabe) beyanının alınmasını talep etmek. Hangi yolun kullanılacağına mahkeme karar verir. Kanun, tanıkların kural olarak davaya bakan mahkemede dinleneceğini söyler; yurt dışındaki tanık için bu kuralın nasıl uygulanacağı ise dosyadaki koşullara göre değişir.

Aşağıda bu yolları, tanık listesindeki adres kuralını, giderleri ve süreç içinde yaşanabilecek gecikmeleri anlatıyoruz. Kanunun yabancı ülke hukuku hakkında ayrıntı vermediğini ve bu yazının yalnızca Türk usul hukukundaki çerçeveyi ele aldığını baştan belirtelim.

Tanık yurt dışındaysa genel kural ne değişir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tanıkların davaya bakan mahkemede dinleneceğini söyler. Mahkeme gerçeğin ortaya çıkması için gerekliyse tanığı olayın gerçekleştiği yerde dinlemeye karar verebilir; hasta veya engelli olduğu için gelemeyen tanığı bulunduğu yerde dinler. Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın bulunduğu yer mahkemesi tarafından dinlenmesine de karar verilebilir.

Yurt dışında oturan tanık için bu hükümlerin birebir hangi uygulamaya dönüşeceği, mahkemenin takdirine ve dosyanın somut şartlarına bağlıdır. Kanun metninde yurt dışı tanık için ayrı ve ayrıntılı bir usul bulunmaz; bu yüzden uygulama mahkemeden mahkemeye farklılık gösterebilir. Siz hangi yolun mümkün olduğunu dosya üzerinden değerlendirmelisiniz.

Seçenek bir: Tanığı Türkiye’de hazır bulundurmak

Davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir. Tanık Türkiye’ye gelebiliyorsa, duruşma gününde salonda hazır bulundurmak en basit yoldur. Tanık listesi için kesin süre verildiği ve dinleme gününün belirlendiği hâllerde, liste verilmemiş olsa bile tanığı o duruşmada hazır bulundurursanız tanıklar dinlenir.

Bu yolu seçerken şunları düşünün. Tanığın seyahat planını duruşma günüyle uyumlu yapmak gerekir. Duruşma ertelenirse tanığın yeniden gelmesi zorunlu hâle gelebilir. Tanığın Türkiye’deki geçici adresi tebligat için ayrıca belirlenmelidir. Türkiye’ye geldiğinde kimlik bilgilerini ve adresini mahkemeye açık biçimde bildirebilmesi önem taşır; çünkü dinleme sırasında tanığın adı, soyadı, doğum tarihi, mesleği, adresi ve taraflarla yakınlığı sorulur.

Seçenek iki: Ses ve görüntü nakli ile dinleme

Mahkeme, resen veya taraflardan birinin talebi üzerine, tanığın aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulunduğu yerden dinlenilmesine karar verebilir. Madde metni “bulundukları yerden” ifadesini kullanır ve yurt içi ya da yurt dışı ayrımı yapmaz. Tanık yabancı bir ülkedeyse o ülkenin usulü ve mahkemeler arası yardımlaşma gibi konular ayrıca gündeme gelebilir; bu yazı onların ayrıntısına girmiyor.

Buna rağmen pratikte aranacak şeyler vardır: tanığın bağlantıyı kuracağı yer, mahkemenin teknik altyapısı, tanığın kimliğinin doğrulanması ve dinlemenin nasıl yürütüleceği gibi hususlar mahkemece belirlenir. Talep dilekçesinde tanığın bulunduğu yeri, bağlantı imkânını ve neden bu yolu önerdiğinizi açıklamanız yararlıdır. Duruşmaya uzaktan katılımın genel çerçevesi için SEGBİS ile duruşmaya katılım yazısına bakabilirsiniz.

Mahkeme talebi kabul etmeyebilir. Ret hâlinde tanığın hiç dinlenememesi riskine karşı alternatif bir yol önermeniz gerekebilir.

Seçenek üç: İstinabe

Başka yerde bulunan ve mahkemeye getirilemeyen deliller, o yerde istinabe yoluyla toplanabilir. İstinabe, davayı gören mahkemenin bir başka mahkemeden delil toplamasını veya beyan almasını istemesidir. Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın bulunduğu yer mahkemesi tarafından dinlenmesine karar verilebilir. İstinabe yoluyla dinlenmesine karar verilen tanığın nerede, hangi gün ve saatte dinleneceği taraflar talep ederse kendilerine bildirilir; tanığın hangi hususlardan dolayı dinleneceğini hâkim belirler.

Delillerin incelenmesi sırasında taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunabilir ve delillerle ilgili açıklama haklarını kullanabilir. Bu amaçla taraflara incelemenin yapılacağı tarih ve yer bildirilir. Taraflar hazır bulunmasalar bile beyanlar dinlenir. İstinabenin yurt dışında nasıl işleyeceği, hangi makamların devreye gireceği ve süresi kanun metninde ayrıntılandırılmamıştır; bu konuda kesin bilgi verilemez. İstinabe ile beyan alma yazısı genel çerçeveyi ele alıyor.

Tanık listesinde adres neden belirleyicidir?

Yurt dışındaki tanık için ilk dikkat edilecek nokta adrestir; eksik ya da hatalı adres, tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılmasına yol açabilir. Kanun, tanık gösteren tarafın tanıkların adı soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren bir liste sunmasını ister. Listede adres gösterilmemişse veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için işin niteliğine uygun kesin süre verilir. Bu süre içinde adres gösterilmez veya yeni adres de doğru değilse tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır. Listede olmayan kimse dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.

Yurt dışı adreste ülke, şehir, sokak, bina ve kapı numarası bilgilerinin eksiksiz ve tebligata elverişli olması önem taşır. Tanık Türkiye’de geçici olarak bulunacaksa, tebligat için kullanılabilecek bir Türkiye adresi de bildirilebilir. Tanıkla önceden konuşup gerçekten hangi adreste ulaşılabileceğini teyit etmek, kesin süre riskini azaltır. Ayrıntı için tanık listesi ve adres bilgisi yazısını da okuyabilirsiniz.

Davetiye ve dil sorunları

Davetiyede tanığın adı soyadı, açık adresi, tarafların adı soyadı, tanıklık yapacağı konu, hazır bulunması gereken yer, gün ve saat, gelmemenin hukuki ve cezai sonuçları ve tarife gereği ücret ödeneceği yazılır. Davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir. Yurt dışına gönderilen davetiyenin tanığa ulaşması fiilen daha uzun sürebilir; bu da duruşma gününün belirlenmesini etkileyebilir.

Tanığın telefon veya elektronik posta yoluyla davet edilmesi de mümkündür, ancak bu durumda davete rağmen gelmemeye bağlanan sonuçlar uygulanmaz. Yurt dışındaki tanık için bu yol, tanığın katılım niyetini öğrenmeye yarar. Zorla getirme ve disiplin cezası ancak usulüne uygun çağrıda gündeme gelir; üstelik zorla getirme Türkiye’deki kolluk eliyle yerine getirilen bir tedbir olduğundan, yabancı ülkede yaşayan tanık bakımından fiilen işlemeyebilir. Bu yüzden tanığın gönüllü katılımı ve alternatif dinleme yolu baştan düşünülmelidir.

Tanık Türkçe bilmiyorsa tercümanla dinlenir. Yurt dışında uzun süredir yaşayan tanıkların dil konusunda zorluk yaşaması mümkündür; Türkçe bilmeyen taraf ve tanık için tercüman yazısı bu konuyu ele alır.

Masraflar ve avans

Mahkeme tarafından çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre kaybettiği zaman ile orantılı bir ücret verilir. Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa yol giderleri ile tanıklığa çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır. Bu ücret ve giderler hiçbir vergi, resim ve harca tabi değildir.

Diğer yandan, delilin ikamesi için mahkemece belirlenen avans kesin süre içinde yatırılmak zorundadır. Genel kuralda avans yatırılmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır; tarafların serbestçe tasarruf edemediği davalarda ise bu hükümler saklıdır (HMK m. 324). Yurt dışı tanık için işlemler ek masraf doğurabileceğinden, avans kararlarını ve sürelerini yakından izlemek gerekir. Gider kuralları için delil giderleri avansı ve tanık masrafını kim öder yazılarına bakabilirsiniz.

Yurt dışındaki tanık için yazılı beyan olur mu?

Hâkim gerekli gördüğü hâllerde, tanığı sözlü dinlemek yerine belirleyeceği süre içinde cevaplarını yazılı olarak bildirmesi için soru kâğıdı gönderilmesine karar verebilir. Bu, hâkimin takdir ettiği bir yöntemdir ve tanığın yazılı cevabının hükme yeterli olup olmadığını da hâkim değerlendirir; yetersiz bulursa tanığı dinlemek üzere davet edebilir. Kendi başınıza tanığa yazdırıp mahkemeye sunduğunuz bir beyanın ise tanıklık yerine geçmesi beklenemez. Konu tanığın yazılı beyanı yazısında ayrı ele alınmıştır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davacının yakın arkadaşı yıllardır başka bir ülkede yaşıyor ve evlilik sırasında yaşanan bir tartışmaya tanık olmuş. Davacı tanık listesine arkadaşının adını ve yurt dışındaki adresini yazıyor, ancak posta kodunu eksik bırakıyor. Mahkeme tebligatın ulaşamadığını görüp adres için kesin süre veriyor. Davacı arkadaşıyla iletişime geçip eksik bilgiyi tamamlıyor ve ayrıca duruşmanın ses ve görüntü nakli ile yapılmasını talep ediyor.

Mahkeme talebi değerlendirirken tanığın bulunduğu yer, bağlantı imkânı ve tanığın bildiği olgunun önemi gibi hususları tartıyor. Karar mahkemeye aittir; dosyada başka deliller varsa mahkeme tanığın dinlenmesini gerekli görmeyebilir ya da ek süre verebilir. Bu varsayım yalnızca sürecin hangi adımlardan geçebileceğini göstermek içindir.

Sık yapılan hatalar

• Yurt dışı adresi eksik yazmak ve kesin sürenin kaçmasına neden olmak.
• Tanığın seyahat edebileceğini varsayıp duruşma tarihini kontrol etmemek.
• Ses ve görüntü nakli talebini gerekçesiz sunmak.
• Tanığa yazdırdığı ifadeyi tanıklık yerine sunmayı denemek.
• Avans kararını takip etmemek.
• Tanığın bilgisini ve hangi olguyu ispat edeceğini önceden netleştirmemek.

Yurt dışında yaşayan tanığınız varsa

Hangi yolun uygun olacağı tanığın yaşadığı yere, dosyadaki aşamaya ve ispat edilecek olguya göre değişir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasındaki bilgilerle bize ulaşabilir, aile hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve sonuç vaadi içermez.