Boşanma Davasında Duruşma Salonunda Ses ve Görüntü Kaydı Alınabilir mi?

Hayır, duruşma salonunda telefonla ses ya da görüntü kaydı alamazsınız. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 153. maddesi, duruşma sırasında fotoğraf çekilemeyeceğini ve hiçbir şekilde ses ve görüntü kaydı yapılamayacağını söyler. Tek istisna mahkemenin kendi yetkisindedir: yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde mahkeme çekim yapabilir ve kayıt alabilir. Taraflara, vekillere ya da dinleyicilere böyle bir yetki tanınmamıştır.

Yasağın kapsamı: neleri içerir?

Madde, birinci fıkrasıyla geniş bir yasak getirir. “Hiçbir şekilde” ifadesi, telefon, kamera ya da ses kayıt cihazı gibi araçların kullanılmasını da kapsar. Fotoğraf çekmek de yasaktır; salonu, hâkimi, karşı tarafı ya da evrakı çekmek bunun içindedir.

Birinci fıkranın devamı bir başka yasak daha içerir. Mahkemenin yaptığı kayıtlar, ayrıca kişilik haklarını ilgilendiren konuları içeren dava dosyası içindeki belgeler ve tutanaklar, mahkemenin ve ilgili kişilerin açık izni olmadıkça hiçbir yerde yayımlanamaz. Yani boşanma dosyasındaki bir tutanağı ya da kaydı sosyal medyada paylaşmak, bağımsız bir yasağa da aykırıdır.

Mahkeme kayıt yapabilir mi?

Evet, ama bu karar mahkemenindir. “Yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde” kriteri, hâkime geniş bir takdir alanı bırakmakla beraber istisnaya işaret eder. Hangi hâllerin “zorunlu” sayılacağını kanun tek tek saymaz. Mahkemenin yaptığı çekim ve kayıt dava dosyasında saklı kalır. HMK m. 154/5 de tahkikat ve yargılama sırasında yapılan işlemler teknik araçlarla kayda alınırsa bunun bir tutanakla tespit olunmasını ister.

Bu nedenle bir tarafın “mahkeme kaydı yapıyor, bana da kopyası verilsin” demesi her zaman mümkün olmayabilir. Kopya ya da inceleme talebiniz varsa bunu vekiliniz aracılığıyla mahkemeye iletmek gerekir. SEGBİS duruşmaları için boşanma davasında SEGBİS ile katılım yazısına bakabilirsiniz.

Yasağa aykırı davranırsanız ne olur?

HMK m. 153/2, duruşma sırasında bu yasağa aykırı davranan kişi hakkında 151. madde hükmünün uygulanacağını söyler. 151. madde duruşma düzeniyle ilgilidir. Buna göre hâkim, duruşmanın düzenini bozan kimseyi bunu yapmaktan men eder ve gerekirse, avukatlar hariç, derhâl duruşma salonundan çıkarılmasını emreder. Kişi ihtara rağmen mahkemenin düzenini bozmaya ya da uygunsuz davranışa devam ederse yakalanır ve hakkında dört güne kadar disiplin hapsi uygulanır. Eylem ayrıca suç oluşturuyorsa tutanak Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.

Üçüncü fıkra da ek bir yaptırım ekler: kayıt ve yayın yasağına aykırı davranan kişi hakkında ayrıca TCK m. 286 hükümleri uygulanır. Bu madde, soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasındaki ses veya görüntüleri yetkisiz olarak kayda alan ya da nakleden kişiyi altı aya kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Yani yasak, yalnızca bir salon kuralı değil; ihlali hâlinde ceza hukuku sonuçları olabilen bir düzenlemedir.

Gizli duruşmada kayıt: daha da sıkı kurallar

Medeni yargılamada duruşma ve kararların bildirilmesi aleni olsa da (HMK m. 28/1) boşanma davalarında hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184/6). Gizli duruşmada hâkim, hazır bulunanları edindikleri bilgileri açıklamamaları hususunda uyarır ve gizliliğin ihlaline ilişkin ceza hükmünün uygulanacağını ihtar ederek bunu tutanağa geçirir (HMK m. 28/4). Gizli yapılan bir duruşmada da kayıt yasağı aynen geçerlidir; hazır bulunanlara gizlilik uyarısı ayrıca yapılır.

Kayıt yerine tutanak: asıl güvenceniz

“Ne söylendiğini ispatlayabilmek için kayıt almalıyım” kaygısı anlaşılır. Kanun bu ihtiyaca farklı bir araçla cevap verir: duruşma tutanağı. Hâkim, tahkikat ve yargılama işlemlerinin icrasıyla iki tarafın ve diğer ilgililerin sözlü açıklamalarını, gerekirse özet olarak zabıt kâtibi aracılığıyla tutanağa kaydettirir (HMK m. 154/1). Taraflar veya diğer ilgililer sözlü açıklamalarını hâkimin izniyle doğrudan tutanağa da yazdırabilir (HMK m. 154/2).

Tutanağa mutlaka yazılması gereken bazı konular vardır. Bunların içinde mahkemenin adı, duruşmanın günü, hazır bulunanlar, yargılamanın aleni ya da gizli yapıldığı, tarafların sundukları belgeler, ara kararları ve hükmün sonucu sayılabilir. Beyanda bulunana okunmak ve imzası alınmak kaydıyla ikrar, yeminin edası, davadan feragat, davayı kabule ilişkin beyanlar ve sulh müzakereleri ile sonucu; beyanda bulunana okunmak kaydıyla da taraf, tanık, bilirkişi beyanı tutanağa yazılır (HMK m. 154/3). Bu yüzden duruşma sonunda tutanak size okunduğunda dikkatle dinlemek, yanlış ya da eksik bulduğunuz yeri hemen söylemek en etkili korumadır. Tutanağın düzeltilmesi hakkında duruşma tutanağı ve düzeltme yazısı ayrıntı veriyor.

Tutanağın ispat gücü ve örnek alma hakkınız

Tutanağın neden kaydın yerini tuttuğunu gösteren hüküm, HMK m. 156’dır: ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemleri ancak tutanakla ispat olunabilir. Yani duruşmada kimin ne dediği, hangi belgenin sunulduğu, hangi ara kararın verildiği konusunda bir tartışma çıkarsa, sonuç tutanağa bakılarak çözülür. Telefon kaydı bu bakımdan hukuken bir üstünlük sağlamaz; hatta alınması yasak olduğu için sizi zor durumda bırakabilir.

Tutanak, hâkim ve zabıt kâtibi tarafından derhâl imzalanır (HMK m. 155/1). Duruşmada zabıt kâtibinin hazır bulunması zorunludur (HMK m. 157/1). Taraflara talep hâlinde tutanakların tamamının veya bir kısmının örneği verilir; örneğe mahkemenin mührü basılır ve yazı işleri müdürü tarafından aslına uygun olduğu onaylanır (HMK m. 158/1). Tutanağın eki niteliğinde olan ve gizlilik kararı kapsamında kalan belgelerin örneği ise ancak hâkimin izniyle verilir (HMK m. 158/2). Bu nedenle duruşmadan sonra söylenenleri gözden geçirmek istiyorsanız, vekiliniz aracılığıyla tutanak örneği isteyebilirsiniz.

Tutanak örneğini aldıktan sonra yanlışlık görürseniz, bunu bekletmeden hâkime iletmek gerekir. Tutanağın düzeltilmesi, ileriki aşamalarda (örneğin istinaf incelemesinde) dosyaya yansıyan beyanın doğru olması bakımından da önemlidir.

Duruşma dışı kayıtlar: ayrı bir soru

Duruşma salonundaki kayıt yasağı ile eşinizle yaptığınız telefon görüşmesini ya da mesajları kaydetmek farklı konulardır. Duruşma dışında elde edilen kayıtlar delil olarak sunulabilir mi sorusu, kaydın nasıl alındığına bağlıdır. HMK m. 189/2 hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını söyler. Ses kaydının, mesajların ve sosyal medya paylaşımlarının delil değeri için mesaj, ses kaydı ve sosyal medya ile ispat yükü ve deliller yazılarını okuyabilirsiniz. Bu iki konunun karışması sık görülür: duruşma sırasında kayıt yasak olduğu hâlde, duruşmaya sunulan delil bambaşka kurallara tabidir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: E, tanık beyanı sırasında karşı tarafın kendisine yönelik iddialarının kayda alınmasını istiyor ve telefonunu masaya bırakıp kaydı başlatıyor. Hâkim fark ediyor ve cihazın kapatılmasını istiyor. E, “ben sadece kendim için tutuyorum” diyor. Kanun yasağı niyete bağlamaz; duruşma sırasında ses kaydı yapmak başlı başına yasağı ihlal eder. E’nin yapabileceği doğru adım, tanığın beyanının tutanağa eksiksiz geçmesini istemek, tutanak okunurken eksik varsa itiraz etmek, gerekirse tutanak düzeltmesi talep etmektir. Bu örnek gerçek bir dava değildir.

Sık yapılan hatalar

Birinci hata, telefonu cebinizde “sessizde” ya da “uçuş modunda” bile olsa kaydı açık bırakmaktır; fark edilirse ciddi sonuç doğurabilir. İkinci hata, duruşma çıkışında koridorda yapılan konuşmaları kaydedip delil diye sunmaktır; her kaydın delil olarak kabul edileceğini varsaymayın. Üçüncü hata, tutanağı okumadan imzalamaktır. Dördüncü hata, mahkemenin yaptığı kaydı paylaşılabilir sanmaktır; bu kayıtlar ve kişilik haklarını ilgilendiren belgeler izin olmadan yayımlanamaz.

Kendi duruşmanız için önerilen hazırlık

Duruşma gününden önce vekilinizle neyin tutanağa yazılmasını istediğinizi konuşun. Ağır bir iddia ya da önemli bir olgu söylenecekse, doğru şekilde yazılması için beyanı kısa ve net kurmak yardımcı olur. Duruşmaya telefonunuzu kapalı olarak girin. Ekranı kapalı olsa bile arka planda açık kalan bir kayıt uygulaması yasağa aykırı davranış sayılabilir; yanlışlıkla kayıt başlatma riskini ortadan kaldırmanın en kolay yolu cihazı tamamen kapatmaktır. Kayıtla ilgili bir ihtiyacınız varsa, bu talebi hâkime vekiliniz aracılığıyla iletin. Dosyanıza özgü sorularınız için telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Genel çerçeve için aile hukuku sayfası, duruşmanın ilk adımları için ise ilk duruşma nasıl geçer yazısı yardımcı olabilir.