Boşanmada Mal Varlığı Listesi Nasıl Hazırlanır? Toplanacak Belgeler

Avukatla ilk görüşmeye giderken en çok işinize yarayacak şey düzenli bir mal listesidir. Bu liste bir dava belgesi değil, düşünce ve hazırlık aracıdır: neyin var olduğunu, nerede kayıtlı olduğunu, ne zaman ve kimin kaynağıyla edinildiğini bir arada gösterir. Aşağıda listeyi adım adım nasıl kuracağınızı ve hangi belgeleri toplayacağınızı anlatıyoruz.

Liste neden sadece “ne var” demek değildir?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde bir malın paylaşılıp paylaşılmayacağı, o malın niteliğine bağlıdır. Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir; çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatları, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler buna örnektir (TMK m. 219). Kişisel mallar ise yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan veya miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler, manevî tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerlerdir (TMK m. 220).

Bu yüzden “ev, araba, hesap” diye bir liste çıkarmak yetmez. Her kalemin yanında edinme tarihi ve kaynağı da bulunmalıdır. Rejimin işleyişi için edinilmiş mallara katılma rejimi yazısını okuyabilirsiniz.

Hangi tarihe bakacaksınız?

İki tarih listenizin iskeletini kurar. Birincisi mal rejiminin başladığı tarihtir; evlenme tarihi genellikle buna işaret eder. İkincisi rejimin sona erdiği tarihtir: mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Dava reddedilirse rejim sona ermez.

Evliliğiniz 1 Ocak 2002’den önce kurulmuşsa ek bir kural vardır: o tarihten önce evlenmiş eşler arasında bu tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi devam eder; eşler bir yıl içinde başka bir rejim seçmedikleri takdirde 1 Ocak 2002’den geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar (4722 sayılı Kanun m. 10). Bu durumda listenizde 2002 öncesi ve sonrası edinimleri ayrı gruplamanız yararlı olur. Bu konuya 2002 sonrası edinilen mallar yazısında değindik.

Belge tablosu

Aşağıdaki tablo, hangi mal türünde hangi belgenin neyi gösterdiğini özetler. Her belgenin hangi kurumdan nasıl alınacağı kurumun uygulamasına göre değişir; bu yüzden tabloyu bir kontrol listesi olarak kullanın.

Bankaya ve diğer kurumlara ait belgelerde, kendi adınıza erişebildiklerinizi toplayın. Eşinizin adına kayıtlı olup size ulaşmayan belgeler için ise dava sırasında mahkemeden istemek mümkündür (HMK m. 221).

Kayıtları sıraya koymak

Belgelerinizi bir kez toplamak yetmez; düzenlemek gerekir. Önerdiğimiz sıra şudur:

1. Evlilik tarihinden önce size ya da eşinize ait olan malları ayrı bir bölümde toplayın.
2. Miras ve bağışla gelen malları, kaynağını gösteren belgelerle birlikte bir başka bölüme koyun.
3. Evlilik süresince alınan malları edinme tarihine göre dizin.
4. Her mal için “parayı nereden buldum?” sorusuna kısa bir not yazın: maaş mı, satış bedeli mi, kredi mi.
5. Dava tarihine yakın zamanda yapılan satış, devir ve bağışları ve daha eski olsa da şüpheli bulduğunuz devirleri ayrı işaretleyin.

Beşinci madde özellikle önemlidir; çünkü mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ile, bu bir yılla sınırlı olmaksızın rejimin devamı süresince katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m. 229). Bunların izini kaybetmemek için tarih ve tutar notlarını tutun.

Kimin neyi ispat edeceği

Liste, ispat düzenini de yansıtmalıdır. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, iddiasını ispatla yükümlüdür; hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır; bir eşin bütün malları aksi ispat edilene kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Bu nedenle bir malı “kişisel” olarak yazıyorsanız, yanına belgeyi koymadan listenizi tamamlanmış saymayın. Konuyu boşanmada malın kime ait olduğu ve ispat yükü yazısında ele aldık.

Değerleri yazarken dikkat

Listede malların değerini yazmak istersiniz; ancak bunu tahmini bir not olarak tutun. Tasfiyede edinilmiş mallar, rejimin sona erdiği andaki durumlarıyla ve tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır; eklenecek değerlerde ise malın devredildiği tarih esas alınır (TMK m. 235). Bilirkişi değerlemesi ileride yapılacağı için kendi tahmininizi kesin sayı gibi sunmak doğru olmaz. Değerleme süreci için mal paylaşımı davasında bilirkişi raporu yazısına göz atabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Çiftten biri evlenmeden önce küçük bir daire almış, evlilik boyunca kredi taksitlerini ortak gelirden ödemiş. Evlilik süresince ayrıca bir araç alınmış, ruhsat eşin adına kayıtlı. Eşlerden biri babasından bir arsa miras almış.

Liste hazırlayan eş, daireyi “evlilik öncesi alınmış, taksitler evlilikte ödenmiş” notuyla ayrı bir başlığa, arsayı “miras, kişisel mal” başlığına, aracı ise “evlilikte alındı, ruhsat eşte” notuyla edinilmiş mallar başlığına yazıyor. Burada mahkemenin tartacağı etkenler şunlardır: evlilik öncesi malın bedelinin ne kadarının evlilik süresince ödendiği, bu katkının değer artış payı ya da denkleştirme gibi hangi başlıkta ele alınacağı ve aracın alım kaynağı. Sonucun ne olacağı bu etkenlere göre belirlenir.

Maaş, emeklilik ve tazminat kalemleri listede nereye girer?

Gelir kalemlerini yazarken en çok kafa karıştıran şey, hangi ödemenin edinilmiş, hangisinin kişisel sayıldığıdır. Çalışmanın karşılığı olan edinimler ve sosyal güvenlik ya da sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler edinilmiş maldır (TMK m. 219). Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar da edinilmiş mallar arasında sayılır. Buna karşılık manevî tazminat alacakları kişisel maldır (TMK m. 220).

Toptan ödemelerde ek bir hesap yöntemi vardır. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış toptan ödemeler ya da iş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş tazminat yerine ömür boyu irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktar kişisel mal olarak hesaba katılır (TMK m. 228/2). Bu hesabı kendi başınıza yapmanız gerekmez, ama listenizde böyle bir ödeme varsa tutarı, tarihini ve hangi kurumdan alındığını yazın; hesap bilirkişiyle birlikte yapılır.

Emeklilik ikramiyesi, kıdem tazminatı ve bireysel emeklilik birikimleri gibi kalemler özel bir inceleme gerektirir. Bu kalemleri boşanmada emekli ikramiyesi ve birikimler yazısında ele aldık.

Denkleştirme: borç ve mal kesimleri

Listede borçları yalnızca “toplam borç” olarak yazmayın; her borcun hangi malla ilgili olduğunu not edin. Kanun, bir eşin kişisel mallara ilişkin borçlarının edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçlarının kişisel mallarından ödenmiş olması hâlinde tasfiye sırasında denkleştirme istenebileceğini söyler. Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç ise edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230).

Örneğin evlilikten önce alınmış bir daire için kredi taksitleri evlilik gelirinden ödenmişse, bu bir denkleştirme konusu olabilir. Taksit ödeme dekontlarını ve kredinin kullandırıldığı tarihi listenize bu nedenle eklemek gerekir. Eşin kişisel malına yaptığınız katkı için ayrıca değer artış payı alacağı yazısına bakabilirsiniz.

Listeyi görüşmeye nasıl taşırsınız?

Listenizi ilk görüşmede kâğıt ya da dosya olarak getirmeniz yeterlidir; güzel bir sunum hazırlamanız gerekmez. Yararlı olan, şu üç sorunun cevabını listede bulabilmektir: hangi mallar kesin, hangileri şüpheli, hangileri için belge eksik? Eksik belgeyi “eşte”, “bankada” ya da “bilinmiyor” diye işaretlemek, hangi belgenin mahkemeden isteneceğini ve hangi kaydın kendi imkânlarınızla bulunabileceğini ayırmanıza yardım eder.

Bir de listenin güncel kalması gerekir. Evlilik sürerken yeni bir mal alınıyor ya da bir borç kapanıyorsa, listeyi yeni durumla değiştirin ve eski sürümü tarihiyle saklayın. Bu yöntem, dava tarihindeki durumu geriye dönük kurmanızı kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

En sık hata, listeyi yalnızca hatırlayarak yazmaktır. Belgesiz kalem, tartışma çıktığında sizi zorlar. İkinci hata, kişisel mal olduğunu düşündüğünüz bir kalemi belgeden bağımsız “benim” diye listeye koymaktır. Üçüncü hata, borçları atlamaktır; artık değer hesabı borçları da kapsar (TMK m. 231). Dördüncü hata, eşin hesaplarını gizlice açmaya çalışmaktır; bu tür delil kullanımının sınırlarını boşanmada eşin sakladığı mal varlığı yazısında anlattık.

Envanter istemek ve listeyi resmî kayıtla desteklemek isterseniz mal envanteri nasıl yaptırılır yazısına da bakabilirsiniz.

Listenizi birlikte gözden geçirmek isterseniz

Her ailenin malvarlığı ve evlilik geçmişi farklıdır; listenin hangi sırayla, hangi belgeyle desteklenmesi gerektiği dosyaya göre değişir. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; iletişim sayfasından bize ulaşabilir, genel çerçeve için aile hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.