Boşanmada Emekli İkramiyesi, Kıdem Tazminatı ve BES Birikimleri

Uzun süreli evliliklerde eşlerden birinin emekli olması ve yüklü bir emekli ikramiyesi ya da kıdem tazminatı alması, boşanma sürecinde önemli bir uyuşmazlık konusu hâline gelir. Aynı şekilde bireysel emeklilik sistemindeki birikimler, hayat sigortası poliçeleri ve banka hesaplarındaki paralar da mal paylaşımının önemli kalemleridir. Bu yazıda bu tür ödemelerin ve birikimlerin boşanmada nasıl değerlendirildiğini açıklıyoruz.

Temel Kural: Çalışmanın Karşılığı Edinilmiş Maldır

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 219’a göre edinilmiş mallar arasında özellikle şunlar sayılır:

• Eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler,
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar.

Bu hüküm, emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı gibi ödemelerin edinilmiş mal niteliği taşıyabileceğini açıkça gösterir. Ancak bu ödemeler çoğu zaman evlilikten önceki çalışma dönemini de kapsadığından, paylaşım hesabında dönem ayrımı yapılması gerekir. Edinilmiş mallara katılma rejiminin genel işleyişi için edinilmiş mallara katılma rejimi yazımıza bakabilirsiniz.

Emekli İkramiyesi ve Kıdem Tazminatı

Emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı, çalışanın uzun yıllara yayılan hizmetinin karşılığıdır. Boşanmada bu ödemeler değerlendirilirken Yargıtay uygulamasında şu ilkeler öne çıkar:

1. Ödemenin zamanı

Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m. 225). Bu nedenle ikramiye veya tazminatın mal rejimi devam ederken ödenmiş olması büyük önem taşır. Dava tarihinden sonra ödenen ikramiye, mal rejimi sona erdikten sonra edinildiği için kural olarak paylaşıma dahil edilmez. Henüz doğmamış veya ödenmemiş gelecekteki ikramiye beklentisi de katılma alacağı hesabına katılmaz.

2. Evlilik süresine isabet eden kısım

İkramiye mal rejimi devam ederken ödenmişse, ödemenin tamamı değil, evlilik süresine isabet eden kısmı edinilmiş mal olarak değerlendirilir. Hesaplama genellikle şu mantıkla yapılır:

01.01.2002 öncesi evliliklerde bu tarihten önceki dönem için mal ayrılığı rejimi uygulandığından hesaplama ayrıca dönemlere bölünür. Bu konuda katkı payı alacağı yazımıza bakabilirsiniz.

3. İkramiyenin harcanmış olması

İkramiye ödendikten sonra bir mal alımında kullanılmışsa, alınan mal ikame ilkesi gereği aynı oranda edinilmiş ve kişisel mal niteliği taşır. İkramiye harcanıp tüketilmişse ve dava tarihinde karşılığında bir değer kalmamışsa, katılma alacağı hesabına giremeyebilir. Ancak harcamanın katılma alacağını azaltmak kastıyla yapıldığı ispatlanırsa eklenecek değerler kuralı gündeme gelebilir.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)

Bireysel emeklilik hesabındaki birikimler de mal paylaşımında sıkça tartışılır. Genel olarak:

• Evlilik süresince ödenen katkı payları ve bunların getirileri edinilmiş mal kabul edilir.
• Evlilikten önce ödenen katkı payları ve bunların getirileri kişisel mal niteliğindedir.
• Birikimin değeri, dava tarihindeki hesap durumu ve tasfiye tarihine göre bilirkişi tarafından belirlenir.
• İşveren katkılı planlar ve devlet katkısı gibi unsurlar, hak kazanım koşulları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilir.

Eşlerden biri boşanma sürecinde BES hesabından erken çıkış yaparak birikimi başka yerlere aktarırsa, bu işlem mal kaçırma kapsamında değerlendirilebilir. Bu konuda mal kaçırma ve eklenecek değerler yazımıza bakabilirsiniz.

Birikimli Hayat Sigortası

Birikimli hayat sigortası poliçelerinde evlilik süresince ödenen primlerle oluşan birikim, kural olarak edinilmiş mal niteliğindedir. Risk primli (birikim içermeyen) poliçelerde ise paylaşıma konu edilecek bir değer genellikle bulunmaz. Poliçenin türü ve birikim tutarı, sigorta şirketinden istenecek bilgilerle tespit edilir.

Banka Hesaplarındaki Birikimler

Banka hesaplarında belirleyici tarih, mal rejiminin sona erdiği dava tarihidir. Dava tarihindeki bakiye esas alınır. Dava öncesinde olağan dışı para çekimleri yapılmışsa bu hareketlerin açıklanması istenebilir. Banka hesapları ve kira gelirleri hakkında boşanmada banka hesapları ve kira gelirleri yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Hesaplama

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Erkek eş 2004 yılında işe başlamış, 2008 yılında evlenmiş ve 2024 yılında emekli olarak ikramiye almıştır. Boşanma davası 2025 yılında açılmıştır. İkramiye, toplam yirmi yıllık hizmet süresi üzerinden hesaplanmıştır. Evlilik içinde geçen hizmet süresi on altı yıldır. Bu durumda ikramiyenin yaklaşık onda sekizi edinilmiş mal, onda ikisi evlilik öncesi çalışma dönemine ait kişisel mal olarak değerlendirilebilir. İkramiye dava tarihinden önce ödendiği ve hesapta durduğu için edinilmiş mal kısmının yarısı, diğer mallar ve borçlar da dikkate alınarak kadın eşin katılma alacağı hesabına yansır.

Aynı örnekte ikramiye boşanma davası açıldıktan sonra ödenmiş olsaydı, mal rejimi sona erdikten sonra edinildiği için Yargıtay uygulamasına göre katılma alacağı hesabına kural olarak dahil edilmezdi.

İspat ve Bilgi Toplama

Diğer eşin ikramiye, tazminat veya birikimlerine ilişkin bilgilere ulaşmak için mahkemeden şu kurumlara müzekkere yazılması talep edilebilir:

• Sosyal Güvenlik Kurumu (hizmet dökümü ve ikramiye ödemeleri),
• İşveren (kıdem tazminatı ödemeleri),
• Bankalar (hesap hareketleri ve bakiyeler),
• Bireysel emeklilik şirketleri,
• Sigorta şirketleri.

Kişisel mal olduğu iddia edilen birikimler için ise evlilik öncesi hesap dökümleri, miras belgeleri ve bağış kayıtları saklanmalıdır.

Sonuç

Emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı ve birikimler boşanmada otomatik olarak yarı yarıya paylaşılmaz. Ödemenin mal rejimi devam ederken yapılıp yapılmadığı ve evlilik süresine isabet eden kısmı, paylaşım sonucunu belirler. Aile hukuku alanında ikramiye ve birikimlerinizin mal paylaşımındaki durumunu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.