Boşanmada Yurt Dışındaki Ev, Arsa ve Banka Hesabı Paylaşıma Dahil mi?

Eşiniz size hiç söylemeden yurt dışında bir daire almış, ya da yıllardır orada bir hesapta para biriktiriyor olabilir. Boşanma kararı verildiğinde bu varlıklar kendiliğinden hesabın dışında kalmaz: mal rejimine Türk hukuku uygulanıyorsa evlilik süresince çalışma geliriyle biriktirilen hesap edinilmiş maldır. Yurt dışındaki ev ve arsanın tasfiyesine ise bulundukları ülkenin hukuku uygulanır (MÖHUK m. 15/2). Zorluk çoğu zaman pratiktir: hangi ülke kurallarının uygulanacağı, varlığın nasıl ispatlanacağı ve değerinin nasıl belirleneceği. Aşağıda bu üç soruyu sırayla ele alıyorum.

Malın Yurt Dışında Olması Onu Paylaşımdan Çıkarır mı?

Hayır. Mal rejimine Türk hukuku uygulanıyorsa, Medeni Kanun edinilmiş malı, mal rejimi devam ederken karşılığı verilerek elde edilen malvarlığı değerleri olarak tanımlar (TMK m. 219). Bu tanımda coğrafya yoktur. Maaşla, ticari kazançla ya da kira gelirleriyle biriktirilen bir hesap, Türkiye’de de olsa yurt dışında da olsa aynı kategoridedir. Yurt dışındaki taşınmazlar için ise aşağıda anlatılan ayrı bağlama kuralı devreye girer.

Rejimin sonunda her eş diğerine ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236). Artık değer ise edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar düşüldükten sonra kalan miktardır (TMK m. 231). Türk hukukuna göre tasfiye edilen yurt dışındaki bir varlık bu toplamın içindedir; üzerindeki kredi de borç olarak düşülür. Rejimin işleyişini edinilmiş mallara katılma rejimi yazısında genel çerçevesiyle bulabilirsiniz.

Katılma alacağı dediğimiz şey çoğu durumda bir para alacağıdır. Yani mahkemeden, yurt dışındaki tapunun yarısının size geçmesi beklenmez; hesaplanan artık değerin yarısı kadar bir alacak doğar. Bu ayrım, Türk mahkemesinin neyi karara bağlayabileceğini anlamak bakımından önemlidir.

Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Eşler evlenme anında Türk vatandaşıysa, mal rejimine kural olarak Türk hukuku uygulanır; ancak yurt dışındaki taşınmaz için aşağıdaki ikinci fıkra ayrıca devreye girer. Eşlerden biri yabancıysa ya da çift uzun süre başka bir ülkede yaşadıysa Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) kurallarına daha yakından bakmak gerekir.

MÖHUK m. 15’e göre evlilik malları hakkında eşler, evlenme anındaki mutad meskenlerinin veya millî hukuklarından birini açık biçimde seçebilir. Seçim yapılmamışsa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, o da yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilirler.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ayrı bir kural içerir: malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Bu cümle, yurt dışındaki ev ya da arsa söz konusu olduğunda dosyayı iki parçaya ayırabilir. Banka hesabı gibi taşınır varlıklar rejimin genel hukukuna, taşınmaz ise bulunduğu ülkenin hukukuna göre değerlendirilir. Aile hukukunda o ülkenin kanunlar ihtilafı kuralları başka bir hukuku, örneğin Türk hukukunu yetkili kılıyorsa bu da dikkate alınır (MÖHUK m. 2/3). Bu ayrımın somut dosyada nasıl uygulanacağı eşlerin vatandaşlıklarına, evlilik yerine ve mutad meskenlerine göre değişir. Daha geniş bir bakış için boşanmada mal rejimi için hukuk seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Yabancı Hukukun İçeriği Nasıl Bulunur?

Hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarına göre yetkili olan yabancı hukuku re’sen uygular ve gerektiğinde yabancı hukukun muhtevasını tespit etmek için tarafların yardımını isteyebilir (MÖHUK m. 2/1). Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 2/2).

Pratikte bu, “hâkim nasıl olsa araştırır” rahatlığına kapılmamak demektir. Davada ilgili ülkenin mal rejimi kurallarına dair bilgi ve belge vermek, tespit sürecini kısaltır. Yabancı hukukun bir hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz ve gerekli görülen hâllerde Türk hukuku devreye girer (MÖHUK m. 5). Bu istisna dar yorumlanır; her farklılık kamu düzenine aykırılık sayılmaz.

Yabancı ülke kurallarının içeriğine dair ayrıntıyı burada vermiyorum, çünkü bu kurallar ülkeye göre değişir ve kendi dosyanızda ilgili hukukun doğru kaynaktan araştırılması gerekir.

Varlığı Nasıl Tespit Edersiniz?

Boşanma davalarında en sık karşılaşılan sorun, diğer eşin neye sahip olduğunu bilmemektir. Bir eşin hesabını, evini ya da arsasını bildiğiniz hâlde belge elinizde yoksa şu kaynaklar işe yarar:

• Eşin Türkiye’deki banka hesaplarından yurt dışına yapılan para transferleri, havale açıklamaları ve döviz alımları.
• Evlilik süresince yapılan yurt dışı seyahatleri ve bu seyahatlerde yapılan ödemeler.
• Eşin e-posta, mesaj yazışmalarında geçen taşınmaz alımı, kapora veya noter işlemleri; delil olarak sunulabilecek yazışmaların nasıl hazırlanacağı ayrı bir konudur.
• Ortak çocukların ya da ailenin bildiği bilgiler, tanık beyanları.
• Eşin vergi beyannameleri ve tapu veya hesap sahipliğini gösteren belgeler.

Eşin saklanan mal varlığını ortaya çıkarma yolları boşanmada eşin sakladığı mal varlığı nasıl bulunur yazısında ayrıca anlatılıyor. Yurt dışındaki kurumlardan bilgi istenmesi Türkiye içindeki bir banka yazısından farklıdır; süreç ülkeye göre değişir ve süresi önceden bilinemez. Dava planını yaparken bu süreyi hesaba katmak gerekir.

Davadan Önce ve Sırasında Mal Kaçırma Riski

Mal rejimi, boşanmaya karar verilirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Dava tarihinden önce yapılan bazı devirler ise hesaba eklenebilir: bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler ve rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rıza olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229). Eşin yurt dışındaki malı bir yakınına devrettiğini düşünüyorsanız bu madde önem kazanır.

Yurt dışındaki hesaptan para çekilme riskine karşı ihtiyati tedbir istenebilir; ancak Türk mahkemesinin vereceği tedbirin yabancı ülkedeki bir banka ya da tapu sicilinde doğrudan uygulanacağını varsaymamak gerekir. Bunun için o ülkedeki yöntem ayrıca araştırılmalıdır. Mal kaçırma konusunun genel çerçevesi mal kaçırma ve eklenecek değerler yazısında var.

Değer Nasıl Belirlenir?

Mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerleri esas alınır (TMK m. 232). Rejimin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Yurt dışındaki bir taşınmaz için değerleme, o ülkedeki piyasaya göre yapılan bir bilirkişi çalışmasıdır. Para birimi Türk lirası değilse hesabın hangi tarihteki kura göre yapılacağı bilirkişi raporu ve mahkeme tarafından belirlenir. Değerleme sürecinin genel mantığı mal paylaşımı davasında değerleme ve bilirkişi yazısında anlatılıyor.

Yabancı dilde düzenlenmiş tapu, hesap özeti ve sözleşmeler Türkçeye yeminli tercümeyle çevrilmeden delil olarak sağlıklı biçimde kullanılamaz. Hangi belgenin nasıl hazırlanacağı için yabancı belgelerin yeminli tercümesi yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Türkiye’de evlenen ve Türk vatandaşı olan iki eşten biri, evlilik sırasında birkaç yıl yurt dışında çalışmış; orada bir apartman dairesi satın almış ve bir banka hesabında birikim yapmış. Boşanma davası Türkiye’de açılmış. Diğer eş dairenin varlığından ilk kez dava sırasında haberdar olmuş.

Eşler Türk vatandaşı olduğundan banka hesabındaki birikim Türk hukukuna göre değerlendirilir. Dairenin tasfiyesinde ise MÖHUK m. 15/2 gereği dairenin bulunduğu ülkenin hukuku ve o hukukun kanunlar ihtilafı kuralları incelenir. Sonra tapu kaydı ve satın alma belgeleri temin edilir, tercüme edilir, değeri için bilirkişi görevlendirilir. Dairenin kredisi varsa kalan bakiye borç olarak düşülür. Hesaptaki birikim de edinilmiş mal toplamına eklenir. Sonuçta çıkan artık değerin yarısı diğer eşin katılma alacağıdır. Bütün bunların hangi sürede ve hangi yolla tamamlanacağı dosyanın ayrıntılarına göre değişir.

Dava Türkiye’de Mi Açılır?

Yurt dışında varlığı olması, boşanma davasının Türkiye’de açılmasına engel olmaz. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m. 40). Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede görülür (MÖHUK m. 41).

Bu nedenle ilk soru çoğu zaman “Türkiye’de dava açabilir miyim?” olmaz; “mal varlığının tespiti ve tahsili için Türk mahkemesinin kararı yeterli olur mu?” olur. Hesaplanan katılma alacağı eşin Türkiye’deki malvarlığından tahsil edilebiliyorsa Türk mahkemesinin kararı yeterli olabilir. Borçlunun tüm varlığı yurt dışındaysa kararın orada tanınması ve uygulanması ayrı bir süreç gerektirir; bu konuda ilgili ülkenin kuralları ayrıca araştırılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Varlığı bildiği hâlde dava dilekçesinde hiç belirtmemek. Dilekçede tasfiye talebi ve bilinen varlıkların açıkça yazılması önemlidir.
• Belgeleri yabancı dilde, tercümesiz sunmak.
• Evlilik öncesi veya miras yoluyla gelen yurt dışı varlığın kişisel mal olabileceğini unutmak; kişisel mal iddiasını ispat eden taraf olacağınızı bilmek (TMK m. 222 ve 220).
• Davadan önce eşin devir yaptığını fark etmeyip delilleri toplamamak.
• Yabancı hukuku yalnızca hâkimin araştıracağını varsayıp hiç hazırlık yapmamak.

Yurt Dışındaki Varlığınız İçin İlk Adım

Yurt dışı unsuru olan bir mal paylaşımı dosyası, sıradan bir dosyadan daha fazla hazırlık ister. Elinizdeki belgeler, varlığın nerede ve ne zaman edinildiği ve eşlerin vatandaşlık ile yerleşim durumu hangi hukukun uygulanacağını belirler. Durumunuzu telefonla anlatabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler var. Yabancı unsurlu mal paylaşımına dair genel bilgi için yabancı uyruklu eşin boşanmada mal paylaşımı yazısına, hizmet kapsamımız için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.