Çocuğun Cinsel İstismarı Şüphesinde Süreç: Bildirim, ÇİM, Cezalar ve Aileye Düşenler

Bir çocuğun cinsel istismara uğradığından şüphelenmek, aile için son derece zor ve sarsıcı bir durumdur. Bu anlarda yapılan hatalar hem çocuğun iyileşme sürecini hem de delillerin değerini olumsuz etkileyebilir. Türk hukuku, çocukların cinsel istismarını en ağır cezalarla yaptırıma bağlamış ve mağdur çocuğun yargılama sürecinde yeniden travma yaşamaması için özel usuller geliştirmiştir. Bu yazıda cezaları, soruşturma sürecini ve ailelerin dikkat etmesi gereken noktaları açıklıyoruz.

Cinsel İstismarın Tanımı

TCK m. 103/1’e göre cinsel istismar:

• On beş yaşını tamamlamamış ya da tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış,
• Diğer çocuklara (on beş-on sekiz yaş arası) karşı cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı olarak gerçekleştirilen cinsel davranışlar

olarak tanımlanır. On beş yaşından küçük çocuklar bakımından çocuğun “rızası” hukuken hiçbir değer taşımaz.

Cezalar

Nitelikli hâller (TCK m. 103/3)

Suçun:

• Birden fazla kişi tarafından birlikte,
• Toplu yaşam alanlarının sağladığı kolaylıktan faydalanılarak (ör. yurt, pansiyon),
• Üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımı tarafından ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş veya evlat edinen tarafından,
• Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile, sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından,
• Kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak

işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

• Şikâyet: Suç kural olarak şikâyete bağlı değildir. Yalnızca sarkıntılık düzeyinde kalmış suçun failinin de çocuk olması hâlinde soruşturma mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyetine bağlıdır.
• Uzlaştırma: Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma uygulanmaz.
• Zamanaşımı: Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişiler tarafından işlenen suçlarda dava zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m. 66/6). Bu kural, çocuğun yetişkin olduktan sonra da başvuru yapabilmesine imkân tanır.

Soruşturma Süreci: Çocuk İzlem Merkezleri

CMK m. 236, mağdur çocuğun korunması için özel kurallar öngörür:

1. Beyanın merkezde alınması: TCK m. 103/2’deki suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bu amaçla hizmet veren merkezlerde (uygulamada Çocuk İzlem Merkezi, ÇİM) Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır.
2. Kayda alma: Çocuğun beyanı ve görüntüsü kayda alınır. Kayıtlar dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliği korunur.
3. Tek seferde dinleme: Kovuşturma evresinde çocuğun beyanının yeniden alınması ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunluluk varsa yapılır ve bu işlem de merkezde uzmanlar aracılığıyla gerçekleştirilir.
4. Uzman bulundurma: Mağdur çocuğun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında bir uzman bulundurulur.
5. Yüz yüze gelmeme: Şüpheliyle yüz yüze gelmesinde sakınca görülen çocuğun ifadesi özel ortamda alınır.

Uygulamada ÇİM’lerde adli görüşme, adli muayene ve gerekli sağlık hizmetleri aynı yerde verilerek çocuğun farklı kurumlara defalarca götürülmesinin önüne geçilmeye çalışılır.

Avukat Hakkı

Mağdur çocuğun vekili yoksa istem aranmaksızın baro tarafından avukat görevlendirilir (CMK m. 234/2, 239/2). Aile ayrıca kendi seçtiği bir avukatla süreci takip edebilir. Şüpheli bir aile bireyiyse, çocuğun menfaati ile kanuni temsilcinin menfaati çatışabileceğinden bu durum ayrıca değerlendirilir.

Aileye Düşen Görevler

Yapılması gerekenler

• Çocuğu sakin biçimde dinleyin; anlattıkları için onu suçlamayın ve ona inandığınızı hissettirin.
• Derhal kolluğa veya savcılığa başvurun.
• Çocuğun o anda giydiği kıyafetleri yıkamadan saklayın.
• Çocuğun şüpheliyle temasını kesin; gerekirse koruyucu tedbir talep edin.
• Psikolojik destek sürecini başlatın.

Kaçınılması gerekenler

• Çocuğa ayrıntılı ve yönlendirici sorular sormak (“Sana şunu mu yaptı?” gibi). Bu durum çocuğun anlatımını etkileyebilir ve beyanın güvenilirliği tartışmalı hâle gelebilir.
• Olayı çocuğun önünde tekrar tekrar konuşmak.
• Çocuğu şüpheliyle yüzleştirmek.
• Olayı sosyal medyada paylaşmak veya şüpheliye kendi başına müdahale etmek.

Bildirim Yükümlülüğü

Cinsel istismar şüphesini öğrenen kamu görevlileri ve görevleri sırasında öğrenen sağlık mesleği mensupları bunu yetkili makamlara bildirmekle yükümlüdür; aksi hâlde TCK m. 279-280 uyarınca suç oluşabilir. Ayrıca işlenmekte olan bir suçu veya işlenmiş olmakla birlikte neticelerinin sınırlandırılması hâlen mümkün olan bir suçu yetkili makamlara bildirmeyen kişiler bakımından TCK m. 278’deki suçu bildirmeme suçu gündeme gelebilir; mağdurun on beş yaşını bitirmemiş çocuk olması hâlinde bu suçun cezası yarı oranında artırılır. Tanıklıktan çekinebilecek yakınlar bakımından bu suçtan ceza verilmez.

Çocuk Koruma Tedbirleri

Ceza soruşturmasından bağımsız olarak çocuk hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında danışmanlık, sağlık ve barınma gibi koruyucu ve destekleyici tedbirler alınabilir. Şüphelinin aile bireyi olduğu durumlarda velayetin kaldırılması veya kişisel ilişkinin sınırlandırılması gibi aile hukuku tedbirleri de gündeme gelir. Bu konuda velayetin kaldırılması yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Dokuz yaşındaki bir çocuk, özel ders aldığı öğretmeninin kendisine uygunsuz şekilde dokunduğunu annesine anlatır. Anne çocuğu sorguya çekmeden durumu dinler ve aynı gün savcılığa başvurur. Savcılık çocuğun beyanının Çocuk İzlem Merkezinde uzman aracılığıyla alınmasına karar verir; beyan kayda alınır ve çocuğa baro tarafından avukat görevlendirilir. Şüphelinin eğitici sıfatı nedeniyle suçun nitelikli hâli gündeme gelir ve mağdur on iki yaşından küçük olduğu için cezanın alt sınırı artar. Kovuşturma aşamasında mahkeme, zorunluluk bulunmadıkça çocuğu yeniden dinlemeden kayıtlı beyanı değerlendirir.

Sonuç

Çocukların cinsel istismarı, en ağır cezalarla yaptırıma bağlanmış, re’sen soruşturulan ve uzlaştırmaya kapalı bir suçtur. Aile açısından en önemli adımlar; çocuğu yönlendirmeden dinlemek, hızla yetkili makamlara başvurmak ve çocuğun uzmanlar aracılığıyla tek seferde dinlenmesini sağlamaktır. Ceza hukuku alanında mağdur çocuk ve ailesinin vekilliği için bizimle iletişime geçebilirsiniz.