Yapay zekâyla üretilen sahte görüntü ve seslerde oluşan suçlar: hakaret, kişisel veri, temsili çocuk görüntüsü, ses klonlamayla dolandırıcılık ve erişim engeli.
Kısaca
- Türk Ceza Kanunu’nda deepfake için ayrı bir suç tipi bulunmaz; fiilin içeriğine göre hakaret, kişisel verileri yayma, tehdit, şantaj, dolandırıcılık veya müstehcenlik hükümleri uygulanır.
- Bir kişinin yüz veya sesi kullanılarak onur kırıcı sahte içerik üretilip yayılması hakaret (TCK m. 125) ve kişisel verileri hukuka aykırı yayma (m. 136, 2-4 yıl) suçlarını gündeme getirebilir.
- Müstehcen ürünlerin üretiminde 'temsili çocuk görüntüleri' veya çocuk gibi görünen kişileri kullanmak beş yıldan on yıla kadar hapis gerektirir (m. 226/3); yapay zekâyla üretilmiş görüntüler de bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Yakının sesini klonlayarak para istemek, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık (m. 158/1-f) olarak değerlendirilebilir.
- Mağdur, içeriğin kaldırılması ve erişimin engellenmesi için 5651 sayılı Kanun m. 9/A kapsamında BTK’ya veya ceza soruşturması kapsamında savcılığa başvurabilir.
Yapay zekâ araçları artık birkaç saniyelik bir ses kaydından bir kişinin sesini taklit edebiliyor, tek bir fotoğraftan gerçeğinden ayırt edilmesi zor videolar üretebiliyor. “Deepfake” olarak bilinen bu içerikler; itibar zedeleme, cinsel içerikli sahte görüntüler, şantaj ve dolandırıcılık amacıyla giderek daha sık kullanılıyor. Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yapay zekâya özgü ayrı bir suç tipi bulunmasa da mevcut hükümler bu fiillerin önemli bir kısmını kapsar. Bu yazıda deepfake içeriklerle işlenen başlıca suçları ve mağdurun yapabileceklerini açıklıyoruz.
Hangi Fiil, Hangi Suç?
| Fiil | Değerlendirilebilecek suç | Ceza |
|---|---|---|
| Kişinin yüzü veya sesiyle onur kırıcı sahte içerik üretip yayma | Hakaret (m. 125), kişisel verileri hukuka aykırı yayma (m. 136) | Hakarette 3 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası (aleniyette artırım); m. 136’da 2-4 yıl hapis |
| Sahte cinsel içerikli görüntüyü yayma tehdidiyle para veya çıkar isteme | Şantaj (m. 107) | 1-3 yıl hapis ve adli para cezası |
| Sahte içerikle kişiyi veya yakınlarını korkutma | Tehdit (m. 106) | Fiilin niteliğine göre |
| Yakının sesini klonlayıp telefonda para isteme | Nitelikli dolandırıcılık (m. 158/1-f) | Ağır hapis ve adli para cezası |
| Ünlü kişinin sahte videosuyla yatırım dolandırıcılığı | Nitelikli dolandırıcılık | Ağır hapis ve adli para cezası |
| Temsili çocuk görüntüleri içeren müstehcen ürün üretme | Müstehcenlik (m. 226/3) | 5-10 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası |
| Bu ürünleri bulundurma, yayma, başkalarının kullanımına sunma | Müstehcenlik (m. 226/3, ikinci cümle) | 2-5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası |
| Kamu düzenini ilgilendiren sahte bir açıklama videosunu panik yaratmak için yayma | Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma (m. 217/A) | 1-3 yıl hapis |
Aynı içerik birden fazla suçu oluşturabilir; bu durumda içtima kuralları uygulanır.
Özel Hayat mı, Kişisel Veri mi?
TCK m. 134/2, kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmeyi 2-5 yıl hapisle cezalandırır. Ancak tamamen yapay olarak üretilmiş bir içeriğin, gerçek bir özel hayat görüntüsü olmadığı için bu kapsama girip girmediği tartışmalıdır.
Buna karşın kişinin yüzü, sesi ve kimliğini belirleyen biyometrik özellikleri kişisel veri niteliğindedir. Bu verilerin rızası olmadan kullanılarak içerik üretilmesi ve yayılması, TCK m. 136 kapsamında “kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma” suçu olarak değerlendirilebilir. m. 136 şikâyete bağlı değildir. Ayrıntılar için kişisel verilerin kaydedilmesi ve yayılması ve özel hayatın gizliliğini ihlal yazılarımıza bakabilirsiniz.
Temsili Çocuk Görüntüleri
TCK m. 226/3, müstehcen ürünlerin üretiminde yalnızca gerçek çocukları değil, “temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri” kullanmayı da suç olarak düzenler. Bu ifade, gerçek bir çocuk kullanılmadan dijital olarak üretilen görüntüleri de kapsayacak genişliktedir. Bu nedenle yapay zekâ araçlarıyla bu tür içerik üretmek, indirmek, bulundurmak veya paylaşmak ağır cezalar gerektirebilir.
Ses Klonlama ile Dolandırıcılık
En yaygın senaryo, bir yakının sesinin taklit edilerek “kaza geçirdim, hemen para gönder” gibi aramalar yapılmasıdır. Bu tür aramalarda:
- Arayanın kimliğini, bilinen başka bir numaradan geri arayarak doğrulayın.
- Aile içinde yalnızca sizin bildiğiniz bir güvenlik sözcüğü belirleyin.
- Para gönderildiyse derhal bankayı arayın ve savcılığa başvurun; hesabın askıya alınması için CMK 128/A kapsamındaki tedbir hızlı başvuruyla işletilebilir.
Genel adımlar için internet dolandırıcılığında ne yapmalı yazımıza bakabilirsiniz.
Mağdur Ne Yapmalı?
- Delilleri koruyun: İçeriğin bağlantısı, paylaşan hesap adları, tarih ve saatleri ekran görüntüsüyle kaydedin. Mümkünse noter veya e-tespit hizmetleriyle tespit yaptırın.
- Şikâyette bulunun: Cumhuriyet başsavcılığına, içeriğin sahte olduğunu ve kendi rızanız olmadan üretildiğini belirterek başvurun.
- İçeriği kaldırtın: Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler için 5651 sayılı Kanun m. 9/A kapsamında doğrudan BTK’ya başvurulabilir. Ayrıca platformların şikâyet mekanizmalarını kullanın.
- Şantaja boyun eğmeyin: Para ödemek genellikle talepleri artırır; yazışmaları silmeden savcılığa sunun.
- Tazminat: Kişilik haklarının ihlali nedeniyle hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açılabilir.
Erişim engeli süreci için sosyal medyada hakaret ve erişim engeli yazımıza bakabilirsiniz.
İspat Sorunları
Deepfake dosyalarında içeriğin sahte olduğunun ve kim tarafından üretildiğinin ispatı teknik inceleme gerektirir. Bilirkişi incelemesinde içeriğin üst verileri, sıkıştırma izleri, yüz ve ses tutarsızlıkları ile paylaşım zinciri incelenir. Şüpheli bakımından ise içeriği kendisinin üretmediği, yalnızca başkasından gelen bir içeriği bilmeden paylaştığı gibi savunmalar kast unsuru yönünden önem taşır. Bkz. ceza davasında bilirkişi raporuna itiraz.
Kendinizi Korumak İçin Öneriler
- Paylaşım ayarlarını gözden geçirin: Yüksek çözünürlüklü yüz fotoğrafları ve uzun ses kayıtları, sahte içerik üretimini kolaylaştırır. Herkese açık paylaşımları sınırlamak riski azaltır.
- Çocukların görüntülerine dikkat edin: Çocuklara ait fotoğrafların herkese açık hesaplarda paylaşılmaması önemlidir.
- Tanıdık görünen talepleri doğrulayın: Görüntülü aramada bile acil para talebi geliyorsa aramayı sonlandırıp kişiyi bilinen numarasından arayın.
- Çalışanları bilgilendirin: Şirketlerde yöneticinin sesiyle gelen ödeme talimatlarının ikinci bir kanaldan teyit edilmesi kural hâline getirilmelidir.
- Erken müdahale edin: Sahte içerik ne kadar erken bildirilirse yayılması o kadar sınırlı kalır.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:
Bir kişi, eski iş arkadaşının sosyal medyadaki fotoğraflarını kullanarak yapay zekâ ile onur kırıcı sahte bir video üretir ve bunu ortak arkadaşların bulunduğu bir gruba gönderir; ardından mağdura “para göndermezsen daha fazlasını yayarım” diye mesaj atar. Mağdur mesajları ve videoyu savcılığa sunar ve BTK’ya başvurarak içeriğin kaldırılmasını ister. Fail hakkında, olayın özelliklerine göre kişisel verileri hukuka aykırı yayma, hakaret ve şantaj suçlarından soruşturma yürütülür. Mağdur ayrıca hukuk mahkemesinde manevi tazminat talep edebilir.
Sonuç
Yapay zekâ ile işlenen suçlarda teknoloji yeni olsa da hukuki koruma mevcut ceza hükümleriyle sağlanabilmektedir. Hızlı delil tespiti, içeriğin kaldırılması ve doğru suç nitelendirmesi mağdurun korunmasında belirleyicidir. Ceza hukuku alanında deepfake ve dijital suç dosyalarında destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yüzüm yapay zekâ ile uygunsuz bir videoya eklenip paylaşıldı, ne yapmalıyım?
Önce içeriğin bağlantılarını, paylaşan hesapları ve tarihleri ekran görüntüsüyle kayıt altına alın. Ardından savcılığa şikâyette bulunun ve içeriğin kaldırılması için 5651 sayılı Kanun m. 9/A kapsamında özel hayatın gizliliği gerekçesiyle BTK’ya başvurun. Fiil, olayın özelliğine göre kişisel verileri hukuka aykırı yayma, hakaret ve cinsel içerikli ise başka suçlar bakımından değerlendirilir.
Sahte içerik gerçek olmadığına göre 'özel hayatın ifşası' sayılır mı?
TCK m. 134/2 kişilerin özel hayatına ilişkin gerçek görüntü veya seslerin ifşasını düzenler; tamamen üretilmiş içeriğin bu kapsama girip girmediği tartışmalıdır. Ancak kişinin yüzü, sesi ve kimliği kişisel veri niteliğinde olduğundan, bu verilerin hukuka aykırı kullanılarak yayılması m. 136 kapsamında değerlendirilebilir; içerik onur kırıcıysa hakaret de gündeme gelir.
Yapay zekâ aracını geliştiren şirket sorumlu olur mu?
Ceza sorumluluğu şahsidir ve tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz (TCK m. 20). Suçu işleyen, aracı kullanarak içeriği üreten ve yayan kişidir. Aracı sağlayan kişi ya da şirket çalışanlarının sorumluluğu ancak suça iştirak şartlarının gerçekleşmesi hâlinde gündeme gelebilir; tüzel kişi bakımından ise şartları varsa güvenlik tedbirleri ve hukuki sorumluluk tartışılabilir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20, 106, 107, 125, 134, 136, 158/1-f, 226
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 9/A
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.