İhalede Geçici ve Kesin Teminat: Oranlar, Kabul Edilen Değerler ve Geri Alma

İhaleye katılan isteklinin teklifinin ciddiyetini ve sözleşmenin yerine getirileceğini güvence altına almak için kanun iki tür teminat öngörür: geçici teminat ve kesin teminat. Bu teminatların ne zaman, hangi oranda ve hangi şekilde verileceği, hangi durumlarda gelir kaydedileceği ve ne zaman geri alınacağı; ihaleye katılan tüm istekliler ve idareler için hayati önem taşır. Yanlış teminat verilmesi ya da sürenin kaçırılması, isteklinin ihaleden elenmesine veya teminatının gelir kaydedilmesine yol açabilir. Bu yazıda 2886 sayılı Kanun’un teminatlara ilişkin hükümlerini ele alıyoruz.

Geçici Teminat ve Oranı

Geçici teminat, ihaleye katılmak isteyenlerin tekliflerinin ciddiyetini göstermek için ihale sırasında verdikleri teminattır. 25. maddeye göre isteklilerden ihale konusu olan işin tahmin edilen bedelinin yüzde 3’ü oranında geçici teminat alınır. Bazı özel hallerde bu oran değişir: 10. madde uyarınca yapılacak ihalelerde geçici teminat, teklif edilen bedelin yüzde 3’ünden az olamaz; tasfiye idaresince yapılan taşınır mal satışlarında ise satışa esas bedelin yüzde 3’ünden az olamaz. Pazarlık usulü ile yapılacak ihalelerde idareler geçici teminat alıp almamakta serbesttir. Geçici teminat miktarı ilanda ve şartnamede gösterilir; istekli bu tutarı ihaleye girmeden önce hazırlamak zorundadır.

Teminat Olarak Kabul Edilen Değerler

26. madde, geçici veya kesin teminat olarak kabul edilecek değerleri sayar: tedavüldeki Türk parası; bankalar ve özel finans kurumlarının verecekleri süresiz teminat mektupları; Hazine tarafından ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler. Bankalarca ve özel finans kurumlarınca verilen teminat mektupları dışındaki teminatların istekliler tarafından mal sandıklarına yatırılması zorunludur; bunlar komisyonlarca teslim alınamaz. Üzerlerine ihale yapılanların teminat mektupları ihaleden sonra mal sandıklarına teslim edilir; üzerlerine ihale yapılmayan isteklilerin geçici teminatları hemen geri verilir. Teminat mektuplarının kapsam ve şeklini belirleme yetkisi Maliye Bakanlığına aittir. Bu nedenle mektup düzenlenirken idarenin kabul ettiği örneğe uygunluk aranmalıdır.

Teminatlara Haciz ve Tedbir Konulamaması

Kanun, her ne suretle olursa olsun idarece alınan teminatların haczedilemeyeceğini ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını hükme bağlar. Bu hüküm, kamu idaresinin elindeki teminat üzerinde üçüncü kişilerin alacak iddialarıyla müdahalesini engeller. Teminatın gelir kaydedilmesi veya iadesi ise yalnızca kanunda belirtilen hallerde mümkündür. Bu koruma, isteklinin alacaklılarının teminata müdahale etmesini önler; ancak istekli, kendi borçları nedeniyle teminatını başkasına devredemez de.

Kesin Teminat ve Oranı

Kesin teminat, sözleşme yapılırken taahhüdün sözleşme ve şartname hükümlerine uygun yerine getirilmesini sağlamak amacıyla alınır. 54. maddeye göre sözleşme yapılmasından önce müteahhit veya müşteriden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle yüzde 6 oranında kesin teminat alınır. Tasfiye idaresince yapılan taşınır mal satışlarında kesin teminat, ihale bedelinin yüzde 6’sından az olamaz. Verilen kesin teminat, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir. Sözleşmenin yapılmasından sonra geçici teminat iade edilir veya kesin teminata çevrilir. Yapım işlerinde ise tahmin edilen bedeli belirli tutarı aşan işlerde geçici teminat kesin teminata çevrilir ve kalan kısım hakedişlerden yüzde 10 oranında alıkonularak kesin teminat tutarına çıkarılır (m. 55).

Kesin Teminat Verilmezse Ne Olur?

Müteahhit veya müşteri kesin teminat verme zorunluluğuna uymazsa, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminatı gelir kaydedilir. Aynı sonuç, sözleşme yapma süresine uyulmaması halinde de geçerlidir: 57. madde, müteahhit veya müşterinin ihale kararının onaylandığının bildirilmesini izleyen günden itibaren 15 gün içinde geçici teminatı kesin teminata çevirerek noterlikçe tescil edilmiş sözleşmeyi idareye vermesini ister. Satışlara ilişkin ihalelerde müşteri ayrıca aynı süre içinde ihale bedelini ve kendisine ait vergi, resim ve harçları yatırmak ve diğer giderleri ödemek zorundadır. Bu yükümlülüklere uyulmazsa ihale bozulur ve geçici teminat gelir kaydedilir. Bu süre içinde isteklinin yapması gereken işlemlerin listesi önceden hazırlanmalıdır.

Kesin Teminatın Geri Verilmesi

56. maddeye göre kesin teminat, taahhüdün sözleşme ve şartname hükümlerine uygun biçimde yerine getirildiği usulüne göre anlaşıldıktan ve müteahhidin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra, Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesinin getirilmesi halinde tümüyle geri verilir. Yapım işlerinde ise geçici kabul tutanağının onaylanması ve geçici kabulde görülen kusurların giderilme bedelinin kesin teminatın yarısından fazla olmaması şartıyla yarısı, kesin kabul işlemleri tamamlandıktan sonra ise kalanı müteahhide geri verilir. Müteahhidin bu iş nedeniyle idareye ve sosyal güvenlik kurumuna olan borçları ile ücretlerden yapılan kanuni vergi kesintilerinin kesin kabul tarihine kadar ödenmemesi halinde teminat paraya çevrilerek borçlarına karşılık tutulur.

Sözleşme Feshinde Teminatın Akıbeti

62. madde, sözleşme yapıldıktan sonra müteahhit veya müşterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü şartname ve sözleşme hükümlerine uygun yerine getirmemesi üzerine, idarenin en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatın gelir kaydedileceğini, sözleşmenin feshedileceğini ve hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceğini belirtir. Gelir kaydedilen kesin teminat, müteahhit veya müşterinin borcuna mahsup edilemez. Bu nedenle teminatın gelir kaydı, ağır bir müeyyidedir ve idarenin ihtar şartına uymasına bağlıdır.

İstekli İçin Pratik Öneriler

• Geçici teminat tutarını ilan ve şartnameden teyit edin; oranı tahmin edilen bedel üzerinden hesaplayın.
• Teminat mektubunu idarenin kabul ettiği metne uygun ve süresiz düzenlettirin.
• Sözleşme ve kesin teminat için 15 günlük süreyi takvime yazın.
• Teminatı geri alırken ilişiksiz belgesi, borç yokluğu ve kabul tutanaklarını hazır tutun.
• Gelir kaydı kararına karşı süresinde idari yargı yoluna başvurun.

Sık Yapılan Hatalar

• Geçici teminatı tahmin edilen bedel yerine teklif edilen bedele göre hesaplamak,
• Süreli teminat mektubu vermek,
• Kesin teminat ve sözleşme süresini kaçırmak,
• Kesin teminatın iadesi için ilişiksiz belgesini eksik bırakmak,
• İdarenin 10 günlük ihtarına cevap vermemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir istekli, tahmin edilen bedeli 2.000.000 lira olan bir taşınmaz kiralama ihalesine katılır ve yüzde 3 oranında 60.000 lira geçici teminat verir. İhale üzerine kalır; ihale kararının bildirimini izleyen 15 gün içinde kesin teminatı ve noterde tescil edilmiş sözleşmeyi sunmayan istekli, sürenin sonunda ihalenin bozulması ve geçici teminatının gelir kaydedilmesi ile karşılaşır. Aynı istekli süre içinde işlemi tamamlasaydı, geçici teminatı kesin teminata çevrilecekti.

Sonuç

Geçici teminat isteklinin ciddiyetini, kesin teminat ise taahhüdün yerine getirilmesini güvence altına alır. Oranlar, kabul edilen değerler, sürelere uyma ve iade şartları kanunda açıkça düzenlenmiştir. Teminatın gelir kaydı veya iadesi ile ilgili uyuşmazlıklarda idare hukuku çerçevesinde hukuki destek alabilirsiniz. Bilgi almak için iletişim sayfamızdan telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.