İhalede Geçici Teminat ve Kesin Teminat Nedir? Oranlar, Kabul Edilen Değerler ve Gelir Kaydı (m. 33-35, 43)

Kamu ihalelerinde teminat, isteklinin teklifine ve sözleşmeye bağlılığının parasal güvencesidir. Geçici teminat teklif aşamasında, kesin teminat ise sözleşme aşamasında alınır. Teminatın yanlış hazırlanması ihalede elenmeye, sözleşmeyi imzalamamak ise teminatın idare lehine gelir kaydedilmesine yol açar. Kanun teminat türlerini, oranlarını, iade ve gelir kaydı hallerini ayrıntılı düzenler. Bu yazıda kamu ihalelerinde geçici ve kesin teminatın nasıl işlediğini anlatıyoruz.

Geçici Teminat

Kanun m. 33, ihalelerde teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olmamak üzere istekli tarafından verilecek tutarda geçici teminat alınacağını düzenler. İhale dokümanında belirtilmesi şartıyla danışmanlık hizmeti ihalelerinde geçici teminat alınması zorunlu değildir. Geçici teminat, isteklinin teklifinin geçerlilik süresi boyunca teklifine bağlı kalmasını ve ihale üzerinde kaldığında sözleşmeyi imzalamasını sağlamaya yöneliktir. Teklif mektubu ile birlikte aynı zarf içinde sunulur; geçici teminatın usulüne uygun olmaması halinde istekli tutanakla tespit edilir ve teklifi değerlendirme dışı bırakılır.

Kabul Edilen Teminat Değerleri

Kanun m. 34 teminat olarak kabul edilecek değerleri sayar: tedavüldeki Türk parası, teminat mektupları ve Hazine tarafından ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ile bu senetler yerine düzenlenen belgeler. Türkiye’de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı bankaların düzenleyecekleri teminat mektupları ile yurt dışındaki banka veya kredi kuruluşlarının kontrgarantisi üzerine Türkiye’de faaliyette bulunan bankaların veya özel finans kurumlarının düzenleyecekleri teminat mektupları da kabul edilir. Nominal değere faiz dahil edilerek ihraç edilen senetler ise anaparaya tekabül eden satış değeri üzerinden teminat sayılır.

Teminat mektupları dışındaki teminatlar ihale komisyonlarınca teslim alınamaz; bunların saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine yatırılması zorunludur. Teminatlar, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir. Ayrıca Kanun, idarece alınan teminatların her ne suretle olursa olsun haczedilemeyeceğini ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını düzenler; bu hüküm, kamu idaresinin elindeki teminatı üçüncü kişi alacaklılara karşı korur.

Teminat Mektuplarının Şekli ve Süresi

Kanun m. 35, teminat mektuplarının kapsam ve şeklini belirleme yetkisini Kamu İhale Kurumuna verir. Geçici teminat mektuplarında süre, tekliflerin geçerlilik süresinden en az otuz gün fazla olacak şekilde belirtilir. Teklif geçerlilik süresi uzatılırsa geçici teminat mektuplarının süresi de aynı süre kadar uzatılır. Kesin teminat mektuplarının süresi ise ihale konusu işin bitiş tarihi dikkate alınarak idarece belirlenir. İlgili mevzuatına aykırı olarak düzenlenmiş teminat mektupları kabul edilmez. Uygulamada teminat mektubunun süresinin kısa olması veya Kurum tarafından belirlenen örneğe uymaması, teklifin şekil bakımından reddine sebep olabilir.

Kesin Teminat

Kanun m. 43, taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle yüzde altı oranında kesin teminat alınacağını düzenler. Danışmanlık hizmet ihalelerinde ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla kesin teminat sözleşme yapılmadan önce alınmayabilir; bu durumda düzenlenecek her hakedişten yüzde altı oranında yapılacak kesintiler teminat olarak alıkonulur. Kurum, ihale üzerinde kalan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması halinde, yaklaşık maliyetin yüzde altısından az ve yüzde on beşinden fazla olmamak üzere alınacak kesin teminat oranına ilişkin düzenlemeler yapabilir. Bu düzenleme, aşırı düşük teklif verenlerden daha yüksek teminat alınması imkânı sağlar; aşırı düşük teklif için aşırı düşük teklif sorgulaması yazımıza bakabilirsiniz.

Teminatın İadesi

Kanun m. 34’e göre ihale üzerinde kalan istekli ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi isteklinin teminat mektupları ihaleden sonra saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine teslim edilir. Diğer isteklilere ait teminatlar ise hemen iade edilir. İhale üzerinde kalan istekli ile sözleşme imzalanması halinde ikinci teklif sahibine ait teminat sözleşme imzalandıktan hemen sonra iade edilir. Kanun m. 44’e göre sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminat iade edilir. İdare iade etmezse, istekli yazılı başvuruyla teminatın iadesini talep edebilir.

Gelir Kaydedilme Halleri

Geçici teminatın gelir kaydedilmesine yol açan hallerin başında, ihale üzerinde kalan isteklinin Kanun m. 42 ve 43 gereğince kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamamasıdır. Kanun m. 44’e göre bu takdirde protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın geçici teminat gelir kaydedilir. Ayrıca m. 37’de belgelerinde bilgi eksikliği bulunup belirlenen sürede bu eksikleri tamamlamayan isteklilerin geçici teminatı gelir kaydedilir; m. 11’de belirtilen katılım yasaklarına rağmen ihaleye katılanların da geçici teminatı gelir kaydedilir. Gelir kaydı kararına karşı da idari yargıda dava açılabilir; kararın hukuka uygunluğu, isteklinin kusuru ve sürelere uyulup uyulmadığı bakımından incelenir.

İkinci Teklif Sahibiyle Sözleşme

Kanun m. 44’e göre ihale üzerinde kalan isteklinin sözleşmeyi imzalamaması halinde idare, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif fiyatının ihale yetkilisince uygun görülmesi kaydıyla, ikinci teklif sahibi istekli ile de Kanunda belirtilen esas ve usullere göre sözleşme imzalayabilir. İkinci teklif sahibi de sözleşmeyi imzalamazsa onun da geçici teminatı gelir kaydedilerek ihale iptal edilir. Bu düzenleme ihale sürecinin tamamen yeniden başlamasını engelleyen bir kolaylıktır.

İdarenin Sözleşmeyi Yapmaması

İdare kendi görevlerini yerine getirmez ve sözleşmeyi Kanunda belirlenen sürelerde yapmazsa, Kanun m. 45’e göre istekli sürenin bitmesini izleyen günden itibaren en geç beş gün içinde, on gün süreli bir noter ihbarnamesi ile bildirmek şartıyla taahhüdünden vazgeçebilir. Bu takdirde geçici teminat geri verilir ve istekli teminat vermek için yaptığı belgelendirilmiş giderleri isteyebilir. Bu hüküm, idare kusuru nedeniyle isteklinin uzun süre bağlı kalmasını önler.

Sık Yapılan Hatalar

• Teminat mektubu süresini teklif geçerlilik süresinden kısa hazırlamak,
• Teminat mektubunu Kurumun belirlediği şekle uygun düzenlememek,
• Kesin teminat süresini kaçırıp geçici teminatın gelir kaydedilmesine yol açmak,
• İdarenin sözleşme yapma süresini takip etmemek ve noter ihbarnamesi hakkını kaçırmak,
• Teminatın iadesini yazılı talep etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir istekli, teklifinin yüzde üçü tutarında geçici teminat mektubu sunar ve ihale üzerinde kalır. Sözleşmeye davet edilir; ancak kesin teminat mektubunu Kanunda ve dokümanda belirtilen süre içinde vermez. İdare geçici teminatı protesto ve hükme gerek olmaksızın gelir kaydeder ve uygun görürse ikinci teklif sahibiyle sözleşme yapar. İstekli, mücbir bir sebep nedeniyle sürenin kaçtığını ileri sürüyorsa, durumu belgelerle birlikte dava konusu yapabilir.

Sonuç

Geçici ve kesin teminat, kamu ihalelerinin parasal güvence sistemidir. Oranlar, kabul edilen değerler, mektup süreleri, iade ve gelir kaydı halleri Kanunda ayrıntılı düzenlenmiştir. Teminat hatası nedeniyle elenen veya teminatı gelir kaydedilen bir istekliyseniz ya da teminatın iadesinde sorun yaşıyorsanız, idare hukuku kapsamında durumunuzu değerlendirmek için iletişim sayfamızdan telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.