Eşler Arası Borçlar ve Envanter: Eşe Verilen Para Ne Zaman Geri İstenir?

Evlilikte para akışı çoğu zaman gündelik hayatın içinde, resmî belge düzenlenmeden gerçekleşir: eşe ödünç verilen para, ortak ev için yapılan ödemeler, birinin diğerinin işletmesine sağladığı sermaye ya da tapuda bir eşin adına alınan taşınmaza diğerinin yaptığı katkı. Ayrılık veya boşanma anında bu ödemelerin nasıl değerlendirileceği ise tartışma konusu olur. Türk Medeni Kanunu eşler arasındaki borç ilişkilerini ve mallarını kayıt altına alma imkânlarını düzenler. Bu yazıda eşler arasındaki borçları ve envanter yolunu anlatıyoruz.

Eşler Arasındaki Borç İlişkisi

Mal rejimi, eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m. 217). Bu, evlilik boyunca bir eşin diğerine ödünç para verebileceği, diğer eşin de bunu geri ödemekle yükümlü olacağı anlamına gelir. Borç ilişkisi, sözleşme, senet veya diğer hukuki sebeplere dayanabilir. Ancak evlilik birliğinin niteliği gereği kanun, borçlu eşe koruma sağlar: bir borcun yerine getirilmesi, borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokacaksa, bu eş ödeme için süre isteyebilir. Durum ve koşullar gerektiriyorsa hâkim, istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar.

Eşe Verilen Para: Bağış mı, Ödünç mü?

Uygulamada en çok tartışılan konu, eşlerden birinin diğerine yaptığı ödemenin ödünç mü, yoksa bağış veya ailenin ortak giderine katkı mı sayılacağıdır. Ödünç için geri ödeme iradesi ve yazılı belge önemlidir. Aile giderleri için yapılan ödemeler ise birliğin giderlerine katılma yükümlülüğü kapsamında (TMK m. 186) değerlendirilebilir ve geri istenemeyebilir. Diğer eşin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın yapılan katkılar ise, mal rejimi tasfiyesinde değer artış payı olarak talep edilebilir (TMK m. 227). Ayrıntı için eşe verilen borcun geri istenmesi ve değer artış payı alacağı yazılarına bakabilirsiniz.

İspat Yükü

Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Borç ilişkileri bakımından ise genel ispat kuralları uygulanır. Bu nedenle eşlerin birbirine verdiği önemli tutarları yazılı belgeyle (senet, dekont, yazılı yazışma) kaydetmesi ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önler.

Envanter Yaptırma Hakkı

Eşlerden her biri, diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir. Bu envanter, malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa, aksi ispatlanmış olmadıkça bu envanterin doğru olduğu kabul edilir (TMK m. 216). Envanter, özellikle mal kaçırma şüphesi olan veya bir eşin malvarlığı hakkında bilgi vermediği durumlarda ispat kolaylığı sağlar. Envanterde malların cinsi, değeri, bulunduğu yer ve sahibi kayıt altına alınır.

Envanter isteme hakkı evlilik devam ederken de kullanılabilir. Bu, boşanma davası açılmadan da mal varlığı bilgisinin güvence altına alınmasına imkân verir. Envanterin resmî senetle yapılması gerektiğinden, noter aracılığıyla düzenleme yapılması yaygındır.

Malların Yönetimini Eşe Bırakmak

Eşlerden birinin açık veya örtülü olarak mallarının yönetimini diğer eşe bırakması halinde, aksi kararlaştırılmış olmadıkça vekalet hükümleri uygulanır (TMK m. 215). Bu durumda yönetici eş, vekilin özen ve hesap verme borcuna tabidir. Örneğin bir eşin kira gelirlerini diğer eş tahsil ediyor ve yatırımlarını yönetiyorsa, bu yönetimin hesabını verebilmelidir. Ayrıntı için vekalet sözleşmesi ve vekilin özen borcu yazısına bakabilirsiniz.

Mal Kaçırma Şüphesi Halinde Yapılabilecekler

Eşlerden birinin mal kaçırdığı şüphesi varsa şu adımlar düşünülebilir:

1. Envanter isteği: Resmî senetle envanter yapılmasını talep etmek.
2. Tasarruf yetkisinin sınırlanması: Hâkimden belirli malvarlığı değerlerinde tasarrufun ancak rıza ile yapılmasını istemek ve taşınmazlarda tapu şerhi konulmasını sağlamak (TMK m. 199).
3. Mal ayrılığına geçiş: Haklı sebep varsa mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesini istemek.
4. Eklenecek değerler: Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rıza olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirlerin edinilmiş mallara eklenmesini talep etmek (TMK m. 229).

Bu araçların hangisinin uygulanacağı dosyanın özelliklerine bağlıdır. Ayrıntı için mal kaçırma ve eklenecek değerler yazısına bakabilirsiniz.

Boşanmada Eşler Arası Borç Hesabı

Boşanma davasında eşler arası borç ve alacaklar mal rejimi tasfiyesi kapsamında değerlendirilir. Eşler karşılıklı borçları ile ilgili düzenleme yapabilir (TMK m. 226). Bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallardan ödenmişse tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir (m. 230). Bu nedenle borç ödemeleri, katkılar ve denkleştirme talepleri birlikte hesaplanır. Ayrıntı için katılma alacağı nasıl hesaplanır yazısına göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Eşe verilen parayı belgelemeden ödünç olarak saymak,
• Envanter imkânını gereksiz görüp mal varlığı bilgisini kayıt altına almamak,
• Eşin borcunun evlilik içinde bir kez ödenmesiyle geri alınamayacağını düşünmek,
• Katkı ve borç taleplerini mal rejimi tasfiyesinde ileri sürmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir eş, diğer eşin iş kurabilmesi için banka havalesiyle belirli bir tutar aktarır ve havale açıklamasına “ödünç” yazar. Yıllar sonra eşler boşanma aşamasına gelir. Borç ilişkisi havale dekontu ve yazışmalarla ispatlanabildiği için, boşanma sürecinde mal rejimi tasfiyesi hesabına bu alacak da dahil edilir. Aynı eş, aile evinin masraflarına yaptığı ödemeleri ise belgelemediği için ödünç olarak ileri süremez ve bu ödemeler birliğin giderlerine katılma kapsamında değerlendirilir.

Sonuç

Eşler arasındaki borçlar, mal rejimi tasfiyesinden bağımsız olarak muaccel olabilir; ancak kanun borçlu eşe ödeme süresi imkânı da tanır. Envanter ve tasarruf yetkisinin sınırlanması gibi araçlar ise mal varlığının kayıt altına alınmasını ve korunmasını sağlar. Eşler arası para ilişkilerinizi belgelemek ve haklarınızı korumak için aile hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.