Eşler Arası Bağış: Boşanmada Hediye Edilen Ev veya Araba Geri Alınabilir mi?

Evlilik süresince eşlerin birbirine ev, araba, arsa veya yüklü miktarda para hediye etmesi, özellikle ailenin geleceğini güvence altına alma düşüncesiyle sıkça yapılır. Örneğin erkek eş, adına kayıtlı evi “evimiz olsun” düşüncesiyle eşine devredebilir. Evlilik boşanmayla sona erdiğinde ise bağış yapan eş bu malı geri almak isteyebilir. Bu yazıda eşler arası bağışların hukuki niteliğini, bağıştan dönme imkânlarını ve mal paylaşımındaki sonuçlarını açıklıyoruz.

Eşler Arasında Bağış Geçerli midir?

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 193’e göre eşlerden her biri, kanunda aksi öngörülmedikçe diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir. Bu nedenle eşler arasında yapılan bağış sözleşmeleri geçerlidir.

Taşınmaz bağışları için resmî şekil şartına uyulması gerekir. Taşınmaz bağışı tapu müdürlüğünde resmî senetle yapılır ve tapuya tescil edilir. Araç bağışları noter satış veya devir işlemleriyle, para bağışları ise banka havalesi veya elden teslimle gerçekleşebilir.

Bağışlanan Mal Kimin Olur?

Bağış karşılıksız bir kazandırmadır. TMK m. 220 uyarınca eşin karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri kişisel maldır. Bunun sonuçları şunlardır:

• Eşe bağışlanan ev, araç veya para bağışı alan eşin kişisel malıdır.
• Bu mal boşanmada edinilmiş mal olarak paylaşıma girmez.
• Bağış yapan eş, sırf boşanma nedeniyle malın kendisine iade edilmesini isteyemez.

Kişisel mallar hakkında kişisel mallar nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.

Bağışlanan malın kaynağı

Bağış yapan eşin bağışladığı mal, kendi edinilmiş mallarından ise mal rejiminin tasfiyesinde ayrıca değerlendirme gerekebilir. Örneğin evlilik süresince maaşla alınan ev eşe bağışlanmışsa, bu işlemin mal rejimi tasfiyesine etkisi, bağışın niteliği ve zamanlaması dikkate alınarak incelenir. Mal rejiminin sona ermesinden önceki son bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan üçüncü kişilere yapılan karşılıksız kazandırmalar ise TMK m. 229 kapsamında eklenecek değer olarak hesaba katılır; bu kural eşlerin birbirine yaptığı bağışlar bakımından farklı değerlendirilir.

Bağıştan Dönme (TBK 295)

Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 295’e göre bağışlayan, elden bağışta veya bağışlama sözleşmesinin ifa edildiği hâllerde, aşağıdaki durumlarda bağışlamadan dönebilir ve bağışlananın elinde kalan değer oranında bağışladığı şeyin geri verilmesini isteyebilir:

1. Bağışlananın, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi,
2. Bağışlananın, bağışlayana veya ailesine karşı kanundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi,
3. Bağışlananın, bağışlamaya bağlı yüklemeleri haklı bir sebep olmaksızın yerine getirmemesi.

Eşler arası bağışlar bakımından ikinci sebep özellikle önemlidir. Evlilikten doğan sadakat, yardım ve dayanışma yükümlülükleri kanundan doğan yükümlülüklerdir. Bağışlanan eşin bu yükümlülükleri önemli ölçüde yerine getirmemesi, bağıştan dönme sebebi olarak ileri sürülebilir.

Örnek durumlar

• Eşe ev bağışlanmasından kısa süre sonra bağışlanan eşin başka biriyle ilişki yaşadığının ortaya çıkması,
• Bağışlanan eşin bağışlayana ağır fiziksel şiddet uygulaması,
• Bağışlanan eşin bağışlayanı ve çocukları terk ederek ailevi yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi.

Bu durumlar somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Olağan evlilik anlaşmazlıkları veya karşılıklı kusurların bulunduğu durumlar her zaman dönme sebebi sayılmayabilir.

Dönme Süresi (TBK 296)

TBK m. 296’ya göre bağışlayan, dönme sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamadan dönebilir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Süre geçirildiğinde bağıştan dönme hakkı kaybedilir.

Örneğin eşin sadakatsizliği Mart ayında öğrenilmişse, dönme hakkı en geç ertesi yılın Mart ayında kullanılmalıdır. Boşanma davasının sonuçlanmasını beklemek bu sürenin kaçırılmasına yol açabilir.

Dönme Hakkı Nasıl Kullanılır?

Bağıştan dönme, karşı tarafa yöneltilecek bir irade beyanıyla yapılır. Ancak taşınmaz gibi tescile bağlı mallarda malın geri alınabilmesi için genellikle dava açılması gerekir:

• Taşınmaz: Tapu iptali ve tescil davası.
• Araç: Aracın iadesi veya devri için dava.
• Para: Bağışlananın elinde kalan değer oranında alacak davası.

Dava dilekçesinde bağışın yapıldığı tarih, dönme sebebi, dönme sebebinin öğrenildiği tarih ve bağışlanan malın mevcut durumu açıklanmalıdır.

İspat Sorunları

Eşler arasındaki devirlerde uygulamada sık karşılaşılan sorun, işlemin gerçek niteliğidir:

• Tapuda satış gösterilen ancak bedeli ödenmeyen devirler: Gerçekte bağış olabilir. Bağış olduğunun ispatı gerekir.
• Bağış gösterilen ancak aslında borç ödemesi olan devirler: Tarafların gerçek iradesi araştırılır.
• Ortak alınan ancak tek eş adına tescil edilen mallar: Bağış değil, mal rejimi tasfiyesi konusudur.

İşlemin gerçek niteliği; tapu kayıtları, banka hareketleri, tarafların yazışmaları ve tanık beyanlarıyla ortaya konur.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Erkek eş, babasından miras kalan bir daireyi evliliğin onuncu yılında tapuda bağış yoluyla eşine devretmiştir. Devirden sekiz ay sonra kadın eşin uzun süredir başka biriyle ilişki yaşadığı ortaya çıkmıştır. Erkek eş, durumu öğrendikten dört ay sonra hem boşanma davası hem de bağıştan dönmeye dayalı tapu iptali ve tescil davası açmıştır. Mahkeme, sadakat yükümlülüğünün önemli ölçüde ihlal edildiğinin ispatlanması ve dönme hakkının öğrenmeden itibaren bir yıl içinde kullanılmış olması hâlinde, dairenin erkek eş adına yeniden tesciline karar verebilir. Dönme hakkı süresinde kullanılmasaydı, daire kadın eşin kişisel malı olarak kalacaktı.

Bağış Yaparken Dikkat Edilecekler

Eşe yüksek değerli bir mal bağışlanmadan önce şu hususların düşünülmesi önerilir:

• Bağışın ailenin geleceği için gerçekten gerekli olup olmadığı,
• Bağış yerine malın ortak mülkiyete geçirilmesinin daha uygun olup olmayacağı,
• Bağışlamaya yükleme veya koşul eklenip eklenmeyeceği,
• Aile konutu koruması gibi başka yollarla aynı amacın sağlanıp sağlanamayacağı,
• İşlemin belgelerinin ve amacının yazılı olarak kayıt altına alınması.

Boşanma Davasıyla İlişkisi

Bağıştan dönme davası boşanma davasından bağımsızdır; ancak iki dava birbirini etkileyebilir:

• Boşanma davasında tespit edilen ağır kusur, bağıştan dönme sebebinin ispatında delil olabilir.
• Bağıştan dönmeyle geri alınan mal, mal rejiminin tasfiyesinde yeniden değerlendirilir.
• Bağıştan dönme süresi boşanma davasının sonucunu beklemeden işlediğinden, gerekirse dava ayrıca ve süresinde açılmalıdır.

Kusur değerlendirmesi hakkında boşanmada kusur nasıl belirlenir yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Eşe yapılan bağış, bağışı alan eşin kişisel malı olur ve boşanmayla kendiliğinden geri dönmez. Ancak bağışlanan eşin aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi gibi hâllerde, bir yıllık süre içinde bağıştan dönülerek mal geri istenebilir. Aile hukuku alanında eşinize yaptığınız bağışların durumunu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.