Eşe Verilen Borç Para Boşanmada Geri İstenebilir mi?

Evlilik süresince eşlerin birbirine para vermesi son derece olağandır. Ancak bu paraların bir kısmı gerçekten borç olarak verilir: bir eş, diğerinin iş kurması, eski bir borcunu kapatması veya ailesine yardım etmesi için yüklü bir miktar parayı geri almak üzere verebilir. Boşanma sürecinde bu paraların geri istenip istenemeyeceği önemli bir uyuşmazlık konusudur. Bu yazıda eşe verilen borcun hukuki durumunu ve geri istenmesi için izlenecek yolları açıklıyoruz.

Eşler Arasında Borç Sözleşmesi Geçerli midir?

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 193’e göre eşlerden her biri, kanunda aksi öngörülmedikçe diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir. Bu nedenle eşler arasında yapılan ödünç (borç para) sözleşmeleri geçerlidir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 386 vd.’deki tüketim ödüncüne ilişkin hükümler eşler arasında da uygulanır.

Temel Soru: Borç mu, Bağış mı, Katkı mı?

Eşe verilen paranın hukuki niteliği, geri istenip istenemeyeceğini belirler:

Evlilik içinde eşlerin birbirine yaptığı ödemelerin önemli bir kısmı aile giderlerine katkı niteliğindedir. TMK m. 186 uyarınca eşler birliğin giderlerine güçleri oranında katılır. Bu tür ödemeler sonradan borç olarak geri istenemez.

Bağış niteliğindeki ödemeler için eşler arası bağış ve geri alma, mal rejimi kapsamındaki katkılar için değer artış payı alacağı yazılarımıza bakabilirsiniz.

İspat Yükü

Paranın borç olarak verildiğini iddia eden eş, bunu ispat etmekle yükümlüdür. Bu ispat iki unsuru kapsar:

1. Paranın verildiği: Paranın diğer eşe ulaştığı.
2. Geri ödenmek üzere verildiği: Paranın bağış veya aile giderine katkı değil, borç olarak verildiği.

İkinci unsurun ispatı çoğu zaman daha güçtür. Banka dekontu paranın verildiğini gösterir; ancak borç olarak verildiğini tek başına ispat etmeyebilir.

Senet Sorunu

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 200 uyarınca belirli bir miktarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir. Eşler arasında ise çoğu zaman borç senedi düzenlenmez. HMK m. 203, senetle ispat kuralının istisnalarını düzenler. Bu istisnalar arasında, tarafların yakınlığı gibi sebeplerle senet alınmasının beklenemeyeceği durumlar da değerlendirilebilir. Ayrıca HMK m. 202 uyarınca delil başlangıcı niteliğindeki belgelerin tanıkla desteklenmesi mümkündür.

Uygulamada kullanılabilecek deliller şunlardır:

• Banka havale ve EFT kayıtları, özellikle açıklama kısmında “borç” ifadesi bulunanlar,
• Yazışmalar: Borcun kabul edildiği veya geri ödeme planından söz edilen mesaj ve e-postalar,
• Kısmi geri ödemeler: Borçlu eşin daha önce yaptığı kısmi ödemeler, borç ilişkisinin güçlü bir göstergesidir,
• Tanıklar: Paranın borç olarak verildiğini bilen kişiler (delil başlangıcıyla birlikte),
• Paranın kullanıldığı yer: Örneğin borçlu eşin kendi adına kurduğu işletmeye aktarılması.

Zamanaşımı

TBK m. 146 uyarınca alacaklar kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak eşler arasındaki alacaklar için önemli bir özel kural vardır: TBK m. 153 uyarınca evlilik süresince eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez, işlemeye başlamışsa durur.

Bu kuralın sonucu şudur: evliliğin başında verilen bir borç için yıllar geçmiş olsa bile, zamanaşımı ancak evliliğin sona ermesinden itibaren işlemeye başlar. Bu düzenleme, eşlerin evlilik devam ederken birbirine dava açmak zorunda kalmasını önlemeyi amaçlar.

Hangi Davada İstenir?

Eşe verilen borcun geri istenmesi için iki yol söz konusu olabilir:

1. Genel alacak davası

Eşler arasındaki ödünç sözleşmesinden doğan alacak, genel hükümlere göre açılacak bir alacak davası ile istenebilir. Bu dava, alacağın niteliğine göre asliye hukuk mahkemesinde veya uyuşmazlığın aile hukukuyla bağlantısına göre aile mahkemesinde görülebilir. Görev konusunun baştan doğru belirlenmesi önemlidir.

2. Mal rejiminin tasfiyesi içinde

Borç, mal rejiminin tasfiyesinde ilgili mal grubunun borcu olarak dikkate alınabilir. Örneğin kadın eşin kişisel birikiminden erkek eşe verilen ve erkek eşin edinilmiş malının alımında kullanılan para, niteliğine göre değer artış payı veya borç olarak değerlendirilebilir.

Paranın hangi amaçla verildiği ve nasıl kullanıldığı, hangi yolun izleneceğini belirler.

Borç Verirken Alınabilecek Önlemler

Eşe yüklü bir miktar para verilecekse, ileride uyuşmazlık çıkması ihtimaline karşı basit önlemler büyük fark yaratır:

• Yazılı belge: Kısa bir borç belgesi veya adi senet düzenlenmesi, ispatı büyük ölçüde kolaylaştırır.
• Banka üzerinden ödeme: Paranın elden değil, banka havalesiyle ve açıklama kısmına amacı yazılarak gönderilmesi.
• Geri ödeme planı: Geri ödemenin ne zaman ve nasıl yapılacağının yazılı olarak kararlaştırılması.
• Kaynağın belgelenmesi: Verilen paranın kişisel birikimden, mirastan veya bağıştan geldiğini gösteren belgelerin saklanması.

Bu önlemler eşler arasındaki güveni zedeleyen bir davranış olarak değil, her iki tarafın da haklarını netleştiren bir düzenleme olarak görülmelidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Kadın eş, babasından kalan mirastan elde ettiği parayı, erkek eşin kendi adına bir işyeri açabilmesi için banka havalesiyle göndermiş ve havale açıklamasına “iş yeri için borç” yazmıştır. Sonraki yıllarda erkek eş iki kez kısmi geri ödeme yapmış ve bir mesajında “kalan borcumu işler düzelince ödeyeceğim” demiştir. Boşanmadan sonra kadın eş kalan borç için alacak davası açmıştır. Havale açıklaması, kısmi ödemeler ve mesaj birlikte değerlendirildiğinde paranın borç olarak verildiği ispatlanmış kabul edilebilir. Erkek eşin zamanaşımı itirazı ise evlilik süresince zamanaşımının işlemediği gerekçesiyle kabul edilmeyebilir.

Sonuç

Eşe borç olarak verilen para boşanmadan sonra geri istenebilir; ancak paranın bağış veya aile giderlerine katkı değil, gerçekten borç olarak verildiğinin ispatı gerekir. Evlilik süresince zamanaşımının işlememesi alacaklı eş için önemli bir güvencedir. Aile hukuku alanında eşinize verdiğiniz paranın geri istenmesi konusunda bizimle iletişime geçebilirsiniz.