Görevden Uzaklaştırılan Memurun Aylığı Ne Olur? Üçte İki Kuralı ve Göreve Dönüş Halleri

Görevden uzaklaştırılan memurun en çok merak ettiği konu, uzaklaştırma süresinde maaşının ne olacağı ve süreç sona erdiğinde haklarının iade edilip edilmeyeceğidir. Kanun, bu konuda kısmi bir mali güvence sağlar: aylığın üçte ikisi ödenir, ancak belirli durumlarda kesilen kısım iade edilir ve süre memurun kıdem ve kademe haklarında değerlendirilir. Bu yazıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 141 ile 144. maddelerindeki bu düzenlemeyi, göreve dönüş hallerini ve memurun izlemesi gereken adımları anlatıyoruz.

Aylığın Üçte İkisi Kuralı

141. maddenin birinci fıkrasına göre görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu kural, hem idari tedbir hem tutuklama halini kapsar. Memur, uzaklaştırma sırasında aylığının tamamını değil, üçte ikisini alır; geri kalan üçte bir ise sonuca bağlı olarak sonradan ödenebilir. Bu düzenleme, memurun geçimini tamamen ortadan kaldırmadan tedbirin caydırıcılığını korumayı amaçlar. Aylığın hangi kalemlerinin üçte iki hesabına dahil edildiği, kurumun mali birimlerince belirlenir; memur bordrosunu kontrol etmelidir.

Sosyal Hak ve Yardımlar

Aynı fıkra, bu memurların kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam edeceklerini belirtir. Yani sağlık yardımı, aile yardımı gibi haklar uzaklaştırma süresince de sürer. Bu, memurun ve ailesinin sosyal güvencesinin uzaklaştırma nedeniyle kesintiye uğramamasını sağlar. Ancak bazı ek ödemeler ve göreve bağlı yan haklar için ayrı düzenlemelere bakmak gerekebilir. Bu konuda kurumun özlük birimine yazılı başvuru yaparak hakların dökümü istenebilir.

Kesilen Üçte Birin Ödenmesi

141. maddenin ikinci fıkrasına göre 143. maddede sayılan durumların gerçekleşmesi halinde, bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir. Yani uzaklaştırma sonunda memur haklı çıkarsa, aylık kaybı telafi edilir. Ödeme, cezai veya idari sürecin olumlu sonuçlanmasına bağlıdır. Memur, kesilen tutarın ödenmesi için yetkili makama yazılı başvuru yapmalı ve karar belgelerini sunmalıdır. Ödeme yapılmazsa idari yargıda alacak ve tam yargı davası açılabilir.

Göreve Başlatılması Zorunlu Haller

143. maddeye göre soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce şu durumlarda memur göreve tekrar başlatılır:

• Haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler,
• Yargılamanın men’ine veya beraatine karar verilenler,
• Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar,
• Görevlerine ve memurluklarına ilişkin olsun veya olmasın memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler.

Bu kararların kesinleşmesi üzerine haklarındaki görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır. Buradaki önemli nokta, kararların kesinleşmesidir; kesinleşmemiş beraat kararı üzerine tedbirin kaldırılması zorunlu olmayabilir, ancak amir takdir yetkisiyle kaldırabilir. Bu yüzden memur, kararların kesinleşme tarihini takip etmelidir.

Kademe İlerlemesi ve Derece Yükselmesi

141. maddenin ikinci fıkrası ayrıca, memurun görevden uzakta geçirdiği süreyi kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi bakımından da düzenler: görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir. Bu düzenleme sayesinde haklı çıkan memur uzaklaştırma süresi nedeniyle kıdem kaybına uğramaz. Kurum, kademe ilerlemesi işlemini bu süreyi dikkate alarak yenilemelidir. Memur, kademe ve derece durumunun düzeltildiğini özlük belgelerinden kontrol etmelidir.

Tedbirin Kaldırılmasında Amirin Takdiri

144. maddeye göre 140 ve 142. maddelerdeki hallerde ve 143. maddenin (a), (b), (c) fıkralarında yazılı olanlar hakkındaki görevden uzaklaştırma tedbiri, devlet memurunun soruşturmaya konu olan fiillerinin hizmetlerini devama engel olmadığı hallerde her zaman kaldırılabilir. Bu, kararların kesinleşmesini beklemeden de tedbirin kaldırılabileceği anlamına gelir. Memur, fiilinin hizmetin devamına engel olmadığını ileri sürerek erken kaldırma talebinde bulunabilir. Bu talep gerekçeli ve belgeli olmalıdır.

Süre Sınırı ile İlişkisi

Uzaklaştırma süresi disiplin kovuşturması icabından olduğunda en çok üç aydır; bu sürenin sonunda karar verilmemişse memur görevine başlatılır (m. 145). Ceza kovuşturması icabından olan uzaklaştırmada ise yetkili amir her iki ayda bir durumu inceleyerek karar verir. Bu sürelerin aşılması halinde memur, aylığın üçte ikisini almaya devam ederken göreve dönme hakkını kullanabilir. Uzaklaştırma tedbirinin ayrıntılı işleyişi için görevden uzaklaştırma tedbiri yazısına bakabilirsiniz.

Memurluktan Çıkarma Durumunda Sonuç

Uzaklaştırma sonunda memura devlet memurluğundan çıkarma cezası verilirse, 143. maddenin sayılan durumları arasında yer almadığı için kesilen üçte birlik aylığın iadesi söz konusu olmaz. Ayrıca memur göreve iade edilmez; çünkü ceza, bir daha atanmamak üzere memurluktan çıkarmadır. Bu durumda iptal davası açılarak cezanın kaldırılması talep edilebilir; iptal kararı halinde memur göreve iade edilir ve mali hakları kanuni koşullar çerçevesinde ödenir. Bu nedenle çıkarma cezasına karşı dava açma süresi kaçırılmamalıdır.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Memur, uzaklaştırma sürecinde şu belgeleri saklamalıdır: uzaklaştırma kararı ve tebliğ belgesi; aylık bordroları; soruşturma ve ceza dosyalarına ilişkin kararlar; kararların kesinleşme şerhi. Süreç sonunda memur göreve başlatılma ve kesilen aylığın ödenmesi için yazılı başvuru yapmalıdır. Başvuruya cevap verilmezse veya olumsuz cevap verilirse idari yargıda dava açılabilir. Zamanaşımı ve dava süreleri, başvuru ve ret tarihine göre hesaplanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Kararların kesinleşme tarihini takip etmemek,
• Kesilen üçte bir için yazılı başvuru yapmamak,
• Kademe ilerlemesi hesabının düzeltildiğini kontrol etmemek,
• Erken kaldırma talebinde bulunmamak,
• Memurluktan çıkarma kararında dava süresini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir memur görevinden uzaklaştırılır ve uzaklaştırma süresince aylığının üçte ikisini alır. Yargılama sonunda beraat kararı verilir ve karar kesinleşir. Memur bu kararı kuruma sunarak göreve başlatılmasını, kesilen üçte birlik aylığın ödenmesini ve uzaklaştırma süresinin kademe ilerlemesinde değerlendirilmesini yazılı olarak talep eder. İdare talebi yerine getirmezse, alacak ve özlük hakları için idare mahkemesinde dava açılabilir.

Sonuç

Görevden uzaklaştırılan memura aylığın üçte ikisi ödenir; haklı çıkması halinde kesilen kısım iade edilir, süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir ve memur göreve başlatılır. Bu hakların kullanılması için karar kesinleşme tarihi, başvuru ve belgeler takip edilmelidir. Aylık ve göreve dönüş haklarınız için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.