Haczedilen Mal Pazarlıkla Satılabilir mi? İİK 119’daki Beş Durum

Haczedilen malların satışında temel kural, açık artırmadır. Elektronik portalda yapılan artırma, ilan, teminat ve süreler nedeniyle zaman alan ve masraflı bir süreçtir. Bazı durumlarda ise açık artırmanın gereksiz, maliyetli veya sonuçsuz kalacağı açıktır. İşte İcra ve İflas Kanunu’nun 119. maddesi, bu durumlarda satışın pazarlık suretiyle yapılabilmesine imkân tanır. Bu yazıda pazarlık satışının hangi hallerde mümkün olduğunu, sınırlarını ve pratik önemini anlatıyoruz.

Pazarlık Satışı Nedir?

Pazarlık satışı, haczedilen malın açık artırma yapılmadan, icra dairesi denetiminde doğrudan bir alıcıya belirli bir bedelle satılmasıdır. Açık artırmada fiyat, teklifler yarıştıkça yükselir; pazarlık satışında ise fiyat, taraflar arasında anlaşmayla belirlenir. Bu yöntem, süreyi kısaltır ve masrafı azaltır; ancak kötüye kullanılma riski taşıdığından kanun yalnızca sınırlı hallerde izin verir. Pazarlık satışı bu nedenle bir istisnadır; genel kural açık artırmadır. İİK m. 119’daki halleri bilmek, hem alacaklı hem borçlu için satış sürecinin yönetimi açısından önemlidir.

Bütün İlgililerin İstemesi

İİK m. 119/1’e göre bütün alakadarlar isterse satış pazarlık suretiyle yapılabilir. Buradaki ilgililer, alacaklı, borçlu, hacze iştirak eden diğer alacaklılar ve malın üzerinde hak sahibi olan kişilerdir. Tüm ilgililerin rızası şarttır; herhangi birinin itirazı varsa bu istisna uygulanamaz. Bu esneklik, taraflar arasında anlaşma varsa süreci hızlandırmak için önemlidir. Örneğin borçlu ve alacaklı, malın bir tüccara belirli bir bedelle satılmasında anlaşırsa, açık artırma masrafı olmadan satış yapılabilir. Ancak bu yolda alacaklıların menfaati korunmalı ve satış bedelinin makul olması sağlanmalıdır. Aksi halde icra dairesi veya mahkeme bu satışı sorgulayabilir.

Borsada Fiyatı Bulunan Mallar

İİK m. 119/2’ye göre borsa veya piyasada fiyatı bulunan kıymetli evrak veya diğer mallar için o günün piyasasında belirlenmiş fiyat teklif edilirse, satış pazarlıkla yapılabilir. Hisse senetleri, tahviller, borsada işlem gören emtialar gibi malların değeri gün içinde piyasada belirlenmiş olduğundan, açık artırmaya gerek yoktur. Bu mallarda değer tartışması olmadığı için pazarlıkla satış hem hızlı hem güvenli bir yöntemdir. Satış tutarı, satış günündeki piyasa fiyatı esas alınarak belirlenir ve icra dairesi bu fiyatın doğruluğunu kontrol eder. Bu hüküm, özellikle borçlunun menkul kıymetlerinin haczedildiği durumlarda önem taşır.

Altın ve Gümüş Eşya

İİK m. 119/3’e göre artırmada maden kıymetini bulmamış olan altın ve gümüş eşyaya bu kıymet verilirse satış pazarlıkla yapılabilir. Altın ve gümüş eşyanın açık artırmada değerinin altında kalması halinde, en az maden değerini karşılayan bir teklif verilirse pazarlık satışı mümkün olur. Böylece kıymetli madenin bedeli, işçilik veya modaya bağlı düşüşler nedeniyle değerinin altında satılmaz. Bu düzenleme borçlunun malının değerinin altında elden çıkmasını önler. Ayrıca İİK m. 117 gereği altın ve gümüş eşya, maden kıymetinden aşağıya satılamaz.

Vaktinden Evvel Satılabilen Mallar

İİK m. 119/4, 113. maddenin ikinci fıkrasında gösterilen halleri pazarlık satışına konu edilebilir hale getirir. Yani kıymeti süratle düşen veya muhafazası masraflı olan mallar, hem vaktinden evvel hem pazarlıkla satılabilir. Çabuk bozulan gıda maddeleri, mevsimlik ürünler veya hızla değer kaybeden mallar için açık artırma süreci beklenirse mal bozulabilir. Bu nedenle icra memuru bu tür mallarda hızlı ve pratik bir yöntem seçebilir. Bu konuda ayrıntı için taşınır mallar iki ay süresi ve vaktinden evvel satış yazısına bakabilirsiniz.

Düşük Değerli Mallar

İİK m. 119/5’e göre mahcuz malın tahmin edilen değeri kanunda belirtilen tutarı geçmezse satış pazarlıkla yapılabilir. Düşük değerli malların açık artırma masrafı, malın değerini aşabilir. Bu nedenle küçük değerli mallar için daha basit bir usul öngörülmüştür. Değer sınırı kanunda yer alan tutarla belirlenir ve ekonomik koşullar değiştikçe tartışma konusu olabilir; uygulamada icra dairesi malın tahmini değerine göre karar verir. Bu kural, gereksiz masrafın ve zaman kaybının önüne geçer. Ancak düşük değerli mallarda dahi borçlunun hakları gözetilmelidir.

Alacakların Ödeme Yerine Devri

İİK m. 120’ye göre hacze iştirak eden bütün alacaklılar muvafakat ederse, borçlunun borsada ve piyasada fiyatı olmayan alacakları, ödeme yerine geçmek üzere itibari kıymetleriyle kendilerine veya hesaplarına olarak içlerinden birine devredilir. Bu halde alacaklılar, alacakları oranında borçlunun haklarına halef olurlar. Ayrıca hacze iştirak edenlerin hepsi veya içlerinden biri, borçlunun üçüncü bir şahıstaki alacağının tahsilini veya böyle bir şahsa karşı haiz olduğu dava hakkının kullanılmasını, masrafı kendilerine ait olmak ve fakat haklarına halel gelmemek şartıyla üzerlerine alabilir. Bu suretle elde edilecek para, önce üzerlerine alanların alacak ve masraflarının ödenmesine karşılık tutulur. Bu düzenleme, paraya çevrilmesi zor olan alacaklar için pratik bir çözümdür. Haciz ihbarnamesi ile alacak haczi konusunda haciz ihbarnamesi ve üçüncü şahıs yazısı yararlıdır.

Pazarlık Satışında Dikkat Edilecek Noktalar

Pazarlık satışında en önemli risk, malın gerçek değerinin altında satılmasıdır. Bu nedenle alacaklı ve borçlu, satış bedelini kıymet takdiriyle karşılaştırmalıdır. Kıymet takdirine itiraz için kıymet takdirine itiraz yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca satışın icra dairesi denetiminde yapılması ve bedelin icra veznesine yatırılması gerekir; taraflar arasındaki doğrudan ödemeler icra hukuku açısından geçerli sayılmayabilir. Satış işlemlerine itiraz için icra mahkemesine şikâyet yolu açıktır; bunun için icra mahkemesine şikâyet yazısına göz atabilirsiniz.

Alacaklı İçin Pratik Öneriler

Alacaklı, pazarlıkla satış teklifini değerlendirirken malın piyasa değerini, açık artırmada elde edilebilecek bedeli ve satış masraflarını karşılaştırmalıdır. Borsa fiyatlı mallar ve altın gümüş eşyada fiyat açık olduğundan pazarlık satışı genellikle avantajlıdır. Bozulabilir mallarda hız önemlidir. Tüm ilgililerin rızası gerekiyorsa yazılı onay alınmalı ve icra dosyasına sunulmalıdır.

Borçlu İçin Pratik Öneriler

Borçlu, malının değerinin altında pazarlıkla satılmasına karşı dikkatli olmalı, satış bedelinin kıymet takdirine yakın olmasını istemelidir. Rızasını vermeden önce alacaklıların ve diğer ilgililerin durumunu öğrenmeli, gerekirse satış yetkisini kendi elinde tutmak için rızaen satış yolunu düşünmelidir. Rızaen satış için borçluya satış yetkisi verilmesi (İİK 111/a) yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Bütün ilgililerin rızası olmadan pazarlık satışına gitmek,
• Piyasa fiyatını doğrulamadan borsa fiyatlı mal satmak,
• Düşük değerli mal iddiasıyla değerli malı pazarlıkla satmaya çalışmak,
• Satış bedelini icra veznesi dışında ödemek,
• Satış sonrası şikâyet sürelerini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir borçlunun haczedilen hisse senetleri, borsada işlem görmektedir. Alacaklı ve borçlu, satışın o günün piyasa fiyatıyla yapılmasında anlaşır. İcra dairesi, borsa fiyatını doğrular ve senetler pazarlıkla satılır. Elde edilen para icra veznesine yatırılır ve alacaklıya ödenir. Açık artırma masrafı ve zamanı harcanmamış olur.

Sonuç

İİK m. 119, açık artırmanın istisnası olarak pazarlık satışına beş halde izin verir: tüm ilgililerin isteği, borsa veya piyasa fiyatı, altın gümüş, bozulacak veya masraflı mallar ve düşük değerli mallar. Bu istisnalar dar yorumlanır ve satış icra denetiminde yürütülür. Haczedilen malların satışı konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.