İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi: Kanunda Sayılan Dokuz Sebep (İYUK 53)

İdari yargı kararları kesinleştikten sonra bile bazı durumlarda yeniden değerlendirilebilir. Kararın verilmesinden sonra ele geçen yeni bir belge, karara esas alınan belgenin sahte çıkması veya davada hile yapıldığının anlaşılması gibi hallerde, kesinleşmiş kararın olduğu gibi kalması hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabilir. Kanun koyucu bu ihtimalleri karşılamak için yargılamanın yenilenmesi kurumunu düzenlemiştir. İYUK m. 53, hangi kararlar için hangi sebeplerle bu yola başvurulabileceğini sınırlı sayıda belirler. Bu yazıda sebepleri tek tek ele alıyoruz.

Yargılamanın Yenilenmesinin Niteliği

Yargılamanın yenilenmesi, olağan kanun yolları (istinaf, temyiz) tükendikten sonra veya bunlara başvurulmadan kesinleşen kararlar için kullanılan olağanüstü bir yoldur. Kanun, kararların istikrarını korumak için bu yolu yalnızca sayılan sebeplerle sınırlamıştır; taraflar, kararı beğenmedikleri için değil, kanunda yazılı somut sebeplerin varlığı halinde başvurabilir. İYUK m. 53/1’e göre Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında aşağıdaki sebepler dolayısıyla yargılamanın yenilenmesi istenebilir.

Yeni Belge

Zorlayıcı sebepler dolayısıyla veya lehine karar verilen tarafın eyleminden doğan bir sebeple elde edilemeyen bir belgenin kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması yenileme sebebidir. Buradaki önemli nokta, belgenin daha önce ele geçirilememesinin zorlayıcı bir sebebe veya karşı tarafın eylemine dayanmasıdır; taraf ihmali nedeniyle sunmadığı belge yenileme sebebi sayılmaz. Örneğin karşı tarafın gizlediği bir resmi yazı sonradan ortaya çıkmışsa bu sebep gündeme gelebilir.

Sahte Belge

Karara esas olarak alınan belgenin sahteliğine hükmedilmiş olması, sahte olduğunun mahkeme veya resmi bir makam huzurunda ikrar olunması ya da sahtelik hakkındaki hükmün karardan evvel verilmiş olup da yenilenmeyi isteyenin karar zamanında bundan haberinin bulunmaması yenileme sebebidir. Bu sebep, sahte belgeye dayanılarak verilen kararların sürdürülmesini engeller.

Esas Alınan İlamın Ortadan Kalkması

Karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması da yenileme sebebidir. Örneğin idari yargı, ceza mahkemesi kararına dayanarak işlem tesis etmiş ve sonradan ceza mahkemesinin kararı bozulup beraat kararı kesinleşmişse, bu durum yenileme sebebi olabilir.

Bilirkişinin Kasıtlı Yanlış Beyanı

Bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesi halinde yargılama yenilenebilir. Bu sebep için bilirkişinin kasıtlı hareketinin bir mahkeme kararıyla sabit olması gerekir; salt itiraz veya şüphe yeterli değildir.

Hile

Lehine karar verilen tarafın, karara etkisi olan bir hile kullanmış olması yenileme sebebidir. Hile, karşı tarafı ve mahkemeyi yanıltmaya yönelik bilinçli aldatıcı davranışları ifade eder. Örneğin sahte belge sunmak, gerçeği gizlemek veya tanığı yönlendirmek gibi davranışlar hile kapsamına girebilir. Hilenin karara etkili olması gerekir.

Yetkisiz Temsil

Vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler ile davanın görülüp karara bağlanmış bulunması yenileme sebebidir. Örneğin davaya, adına vekaletname olmayan bir kişi vekil sıfatıyla katılmış ve karar bu kişinin katılımıyla verilmişse, gerçek hak sahibi yenileme isteyebilir.

Çekinmeye Mecbur Hâkimin Katılması

Çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hâkimin katılmasıyla karar verilmiş olması da sebeptir. Hâkimin çekinme sebepleri (örneğin taraflarla akrabalık) kanunda belirlenmiştir; bu sebeplerle karar veren hâkimin davaya bakması kararın tarafsızlığını zedeler.

Önceki Kesin İlama Aykırı Karar

Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine neden olabilecek kanuni bir dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması da sebeptir. Bu, kesin hüküm kuralının korunmasını sağlar.

İnsan Hakları Mahkemesi Kararı

Hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması, veya hüküm aleyhine AİHM’e yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi de yenileme sebebidir. Bu sebep, uluslararası ihlal tespitinin iç hukukta giderilmesini sağlar.

İstem Hangi Mahkemeye Yapılır?

Yargılamanın yenilenmesi istekleri esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır (İYUK m. 53/2). Yani karar Danıştay tarafından verilmişse Danıştay’a, bölge idare mahkemesi tarafından verilmişse aynı mahkemeye yapılır. Dilekçede yenileme sebebi, dayanak belgeler ve sürenin başlangıcı açıkça gösterilmelidir. Süreler bir sonraki yazımızda ayrıca ele alınmaktadır; ancak sürenin de sebebe göre değiştiği unutulmamalıdır.

Sebebin Belgelenmesi

Yenileme dilekçesinde ileri sürülen sebebin somut belgelerle desteklenmesi gerekir. Sahtelik iddiasında sahteliğe ilişkin kesinleşmiş karar, hile iddiasında hilenin varlığını gösteren deliller, yeni belge iddiasında ise belgenin neden daha önce elde edilemediğini açıklayan yazışmalar dosyaya eklenmelidir. Mahkeme yalnızca sebebin kanunda sayılan hallerden biri olup olmadığını ve sürenin geçirilip geçirilmediğini incelemekle kalmaz; sebebin karara etkisini de değerlendirir. Bu yüzden dilekçede sebep ile sonuç arasındaki bağın açıkça anlatılması önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kanunda sayılmayan bir sebebe dayanarak başvurmak,
• Kendi ihmali nedeniyle sunulmayan belgeyi yeni belge saymak,
• Hile veya bilirkişi beyanını mahkeme kararıyla belgelemeden ileri sürmek,
• Yenileme talebini esas kararı veren mahkeme dışında bir yere yapmak,
• Süreyi sebebe göre doğru hesaplamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kamu görevlisi, sahte olduğu sonradan anlaşılan bir belgeye dayanılarak yapılan disiplin işlemine karşı açtığı davayı kaybeder ve karar kesinleşir. Belgenin sahte olduğu bir ceza mahkemesi kararıyla sabit olur. Görevli, sahtelik kararının kendisi bakımından gerçekleştiği tarihten itibaren süresi içinde, esas kararı vermiş mahkemeye yargılamanın yenilenmesi talebiyle başvurur. Sebep kanunda sayılan sahte belge hali olduğundan dava yeniden görülür.

Sonuç

İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi, kanunda sayılan sınırlı sebeplerle ve esas kararı veren mahkemeye yapılan olağanüstü bir yoldur. Sebebin doğru belirlenmesi ve belgelenmesi sonuç açısından önemlidir. Kesinleşmiş bir idari yargı kararının yenilenme imkânını değerlendirmek için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.