İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı

İş sözleşmesi, kural olarak bildirim süresine uyularak feshedilir. Ancak kanun, bazı ağır durumlarda işverene bu süreyi beklemeden sözleşmeyi derhal feshetme hakkı tanır. Bu yazıda işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkının kapsamını, sonuçlarını ve süresini ele alıyoruz.

Haklı Nedenle Derhal Fesih Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesi, işverenin iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebileceği halleri üç grupta düzenler: sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık halleri ve zorlayıcı sebepler. Bu fesih türü, işçinin İş Kanunu m. 24’teki haklı nedenle fesih hakkının işveren açısından karşılığıdır.

Sağlık Sebepleriyle Fesih

İşveren, aşağıdaki sağlık nedenleriyle iş sözleşmesini derhal feshedebilir:

• İşçinin kendi kastı, düzensiz yaşayışı veya içkiye düşkünlüğünden doğan bir hastalığa yakalanması ya da engelli hâle gelmesi nedeniyle devamsızlığının ardı ardına 3 iş günü veya bir ayda 5 iş gününden fazla sürmesi,
• İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunun ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca tespit edilmesi.

Bunların dışında kalan hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, ancak işçinin bildirim süresini 6 hafta aşan devamsızlığından sonra doğar; doğum ve gebelik hallerinde bu süre, doğum izninin bitiminde başlar.

Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Aykırılık Halleri

Uygulamada en sık başvurulan grup budur. Başlıca haller:

• İşçinin iş sözleşmesi yapılırken esaslı konularda gerçeğe aykırı beyanda bulunarak işvereni yanıltması,
• İşçinin işveren veya ailesinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarda bulunması,
• İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması,
• İşçinin işverene, ailesine veya başka bir işçiye sataşması, işyerine alkollü veya uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması,
• İşçinin işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması, meslek sırlarını ifşa etmesi gibi doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışları,
• İşçinin işyerinde 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve ertelenmeyen bir suç işlemesi,
• İşçinin izinsiz veya haklı bir sebep olmaksızın ardı ardına 2 işgünü veya bir ayda 2 kez tatil sonrası işgününde ya da bir ayda 3 işgünü devamsızlık yapması,
• İşçinin kendisine hatırlatılan görevleri yapmamakta ısrar etmesi,
• İşçinin kendi kusuruyla işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi veya işyeri malına ciddi zarar vermesi.

Bu hallerde işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez.

Zorlayıcı Sebepler ve Gözaltı/Tutukluluk

İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması durumunda işveren bildirimsiz fesih hakkını kullanabilir. Ayrıca işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde, bu durumun süresi bildirim süresini aşarsa işveren yine bildirimsiz fesih hakkına sahiptir.

Fesih Hakkının Kullanma Süresi

Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle fesih hakkı süreye tabidir: işveren, fesih sebebini öğrendiği tarihten itibaren 6 iş günü, her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 1 yıl içinde bu hakkını kullanmak zorundadır. Bu süreler geçirildikten sonra yapılan fesih, haklı nedene dayanmayan bir fesih olarak değerlendirilir ve işçi kıdem/ihbar tazminatı ile (şartları varsa) işe iade talebinde bulunabilir.

İşçinin Hukuki Yolları

İşveren tarafından haklı nedenle feshedildiğini düşünen ama bu gerekçeye katılmayan işçi, feshin haksız olduğu iddiasıyla dava açabilir. İş güvencesi kapsamındaki işçi işe iade davası açabilirken, kapsam dışında kalan işçi doğrudan kıdem ve ihbar tazminatı talebiyle dava yoluna başvurabilir. Bu davalarda, feshin dayandığı somut olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığı ve kanunda sayılan ağırlıkta olup olmadığı, tanık beyanları ve belgelerle incelenir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir işçinin işyerinde depodan malzeme çaldığı güvenlik kamerası kayıtlarıyla tespit edilir ve işveren bu durumu öğrendikten 3 gün sonra iş sözleşmesini derhal feshederek savunma da alır. Bu fesih, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık kapsamında değerlendirilebilir ve işçiye kıdem/ihbar tazminatı ödenmesi gerekmeyebilir. Ancak işveren bu durumu öğrendikten 8 ay sonra fesih yaparsa, 6 iş günlük süre çoktan geçtiği için fesih haklı nedene dayanmayan bir fesih sayılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• İşverenlerin, sebebi öğrendikten uzun süre sonra fesih yapması ve 6 iş günlük süreyi kaçırması.
• Devamsızlık nedeniyle fesihte, izinli veya raporlu günlerin devamsızlık sayılarak hatalı hesap yapılması.
• Savunma alınmadan yapılan disiplin nitelikli fesihlerde usul hatası yapılması.

Savunma Alma Zorunluluğu ile İlişkisi

İş Kanunu m. 19’a göre, işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle yapılan fesihlerde işçinin savunmasının alınması zorunludur. Ancak bu kural, işverenin İş Kanunu m. 25/II’deki ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedenine dayanan haklı fesih hakkını sınırlamaz; kanun bu türdeki fesihleri savunma alma zorunluluğunun istisnası olarak düzenlemiştir. Bununla birlikte, uygulamada işverenlerin -ispat kolaylığı sağlaması nedeniyle- bu tür fesihlerde de işçinin savunmasını yazılı olarak alması ve olayı tutanakla belgelemesi önerilir.

Zorlayıcı Sebeplerde Ücret Ödemesi

Zorlayıcı sebeplerle fesih öncesinde, işin durduğu bir haftalık süre için işçiye yarım ücret ödenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Bu bir haftalık sürenin ardından zorlayıcı sebep devam ediyorsa, işveren bildirimsiz fesih hakkını kullanabilir; ancak bu süre boyunca yarım ücret ödeme yükümlülüğü, işverenin bu tazminatsız fesih hakkından önce yerine getirmesi gereken bir yükümlülüktür.

İşveren Açısından Belgeleme Önerileri

İşverenin haklı nedenle fesih hakkını güvenli şekilde kullanabilmesi için:

• Olayın gerçekleştiği tarih ve öğrenilme tarihinin net biçimde belgelenmesi,
• Tanık ifadelerinin, kamera kayıtlarının veya yazılı delillerin zamanında toplanması,
• Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve dayanılan somut olayın açıkça belirtilmesi,
• Mümkünse işçinin savunmasının da yazılı olarak alınması,

büyük önem taşır. Bu belgeleme eksikliği, sonradan açılacak bir davada işverenin ispat yükünü zorlaştırabilir.

Sonuç

İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı, ağır ihlaller karşısında bildirim süresi beklemeden sözleşmeyi sona erdirme imkânı tanır; ancak bu hak süreye tabidir ve şartları somut olayla ispatlanmalıdır. Fesih sürecinizin mevzuata uygun yürütülmesi için iş hukuku sayfamızdan büromuzla iletişime geçebilirsiniz.