Memur ve Kamu Görevlisi Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır? Atama, Nakil, Disiplin (İYUK m. 33)

Kamu görevlileri, memur ve diğer personel, kamu idaresiyle iş ilişkisinde birçok idari işlemle karşılaşır: atama, nakil, disiplin cezası, terfi, sicil notu, görevden uzaklaştırma, emeklilik, maaş ve özlük hakları. Bu işlemlere karşı açılacak davalarda doğru mahkemeyi belirlemek, hem sürenin korunması hem de yargılamanın hızlı yürümesi bakımından önemlidir. İYUK’un 33. maddesi kamu görevlilerine ilişkin davalarda yetkili mahkemeyi ayrıntılı biçimde belirler. Bu yazıda bu yetki kurallarını anlatıyoruz.

Yetki Kuralının Genel Yapısı

İYUK m. 32/1’e göre göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Kamu görevlilerine ilişkin davalar için ise 33. maddede özel yetki kuralları vardır. Yani genel kural yerine özel kural uygulanır. Ayrıca madde 32/2 uyarınca bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir; taraflar yetki konusunda anlaşarak kanunun belirlediği kuralı değiştiremez.

Atama ve Nakil Davaları

Madde 33/1’e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Bu, davacıya iki seçenek sunar: atandığı yeni yerdeki veya ayrıldığı eski yerdeki idare mahkemesinde dava açabilir. Örneğin bir öğretmen başka bir ile nakledilmişse, yeni görev yeri ya da eski görev yeri idare mahkemesinde dava açabilir. Bu seçim hakkı, özellikle kişinin fiilen bulunduğu yer ile işlemin yapıldığı yer farklı olduğunda dava açmayı kolaylaştırır.

Görevden Çıkarma, Emeklilik ve Görevden Uzaklaştırma

Madde 33/2 daha ağır sonuç doğuran işlemleri düzenler: kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir. Bu hükme göre memuriyetten çıkarma cezası, resen emeklilik, açığa alma gibi işlemlerde tek yetkili mahkeme son görev yeridir. Burada seçim hakkı yoktur. Kişi görevden uzaklaştırılmışsa son çalıştığı yer esas alınır; bu hususun yanlış belirlenmesi dosyanın gönderilmesine ve zaman kaybına yol açar.

Disiplin Cezaları ve Özlük Hakları

Madde 33/3’e göre kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal hakları ve mahalli idarelerin organları ile bu organların üyelerinin geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırılmalarıyla ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir. Yani uyarma, kınama, aylıktan kesme gibi görevle ilişkiyi kesmeyen cezalarda ve maaş, ek ödeme, terfi gibi hakların uyuşmazlığında, görevli bulunulan yer mahkemesi yetkilidir. Bu kural, personelin iş yerine en yakın mahkemede dava açmasını kolaylaştırır.

Hakim ve Savcılar İçin Özel Kural

Madde 33/4 özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, hakim ve savcıların mali ve sosyal haklarına ve sicillerine ilişkin konularla, müfettiş hal kağıtlarına karşı açacakları ve idare mahkemelerinin görevine giren davalarda yetkili mahkemeyi ayrıca düzenler: hakim veya savcının görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesine en yakın bölge idare mahkemesinin bulunduğu yer idare mahkemesi. Bu istisna, yargı mensuplarının kendi çevrelerindeki mahkemede yargılanmasını önlemeyi amaçlar. Tarafsızlık ve bağımsızlık ilkelerinin korunması bakımından önemlidir.

Yetki İtirazı ve Yetkisizlik Kararı

İdari yargıda yetki kamu düzenindendir; bu nedenle mahkeme yetkisizliğini ilk incelemede kendiliğinden görür (m. 14/3-a). Yetkisiz mahkemeye açılan dava, ilk incelemede yetki yönünden reddedilerek dosya yetkili mahkemeye gönderilir (m. 15/1-a). Dilekçenin ilk verildiği tarih dava tarihi olarak korunur; dolayısıyla süre aşımı sorunu yaşanmaz. Bu kural yetki hatalarında davacıyı korur. Ancak yine de baştan doğru mahkemeye başvurmak süreci hızlandırır. Yetkisizlik ve görevsizlik ayrımı için ilk inceleme sonucunda verilen kararlar yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Örnekler

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar şunlardır: bir öğretmenin zorunlu yer değiştirme işlemine karşı dava açması; bir memurun memuriyetten çıkarma cezasına itirazı; bir polisin görevden uzaklaştırma işlemi; bir kamu personelinin ek ödeme veya maaş farkı talebi; sicil notuna itiraz. Her durumda önce işlemin türü belirlenmeli, ardından ilgili fıkraya göre yetkili mahkeme tespit edilmelidir. Dava süresi ve dilekçe unsurları için idari dava açma süresi yazısına bakabilirsiniz.

Kamu Görevlisi Kavramı

Kamu görevlisi, sadece memurları değil, kamu hizmetinde görev yapan diğer personeli de kapsayabilir. Sözleşmeli personel, işçi statüsündeki kişiler ve özel hukuk hükümlerine tabi çalışanlar bakımından uyuşmazlıkların adli yargıya girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir. Memurların statü ve özlük haklarından doğan uyuşmazlıklar genellikle idari yargının görevine girer. İşçi statüsündeki çalışanların hak taleplerinde ise iş mahkemeleri görevli olabilir. Bu ayrım, hangi mahkemede dava açılacağını belirlemek için önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Atama ile görevden uzaklaştırma işlemlerinin yetki kurallarını karıştırmak,
• Son görev yerini yanlış belirlemek,
• Sözleşmeli personel için idare mahkemesinin görevli olup olmadığını araştırmamak,
• Hakim ve savcılar için özel yetki kuralını bilmemek,
• Yetkisiz mahkemeye dava açıp sürenin geçtiğini sanmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir memur, kendisine verilen kınama cezasına karşı dava açmak ister. Kınama görevle ilişkiyi kesmeyen bir disiplin cezası olduğundan, memurun görevli bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir. Başka bir ilde oturuyor olması bu sonucu değiştirmez. Aynı memur sonradan memuriyetten çıkarma cezası alsaydı, son görev yaptığı yer idare mahkemesinde dava açması gerekirdi.

Sonuç

Kamu görevlilerine ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme, işlemin türüne göre değişir; atama ve nakilde yeni veya eski görev yeri, görevden çıkarmada son görev yeri, disiplin ve özlük haklarında görevli bulunulan yer esas alınır. Uyuşmazlığınız için doğru mahkemeyi belirlemek amacıyla idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.