Eşi Kayıp Olan Kişi Yeniden Evlenebilir mi? Gaiplik Kararı ve Evliliğin Feshi Davası

Eşinden uzun süredir haber alamayan kişi, hem duygusal hem hukuki bir belirsizlik yaşar. Kayıp eş sağ mı, ölü mü, yurt dışında mı, bilinmez. Bu durumda mal varlığı, çocukların durumu, miras ve yeniden evlenme gibi konular askıda kalabilir. Türk hukuku bu belirsizliği gaiplik kurumuyla çözer; evliliğin sona ermesi için ise gaiplik kararına ek olarak evliliğin feshi gerekir. Bu yazıda gaiplik kararının şartlarını, evliliğin feshini ve eşin geri dönmesi halindeki sonuçları anlatıyoruz.

Gaiplik Nedir?

Gaiplik, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemenin verdiği karardır (TMK m. 32). Gaiplik kararı ile kişinin ölümü ispatlanmış gibi ölüme bağlı haklar kullanılır (m. 35). Ancak kanun, evlilik bakımından ayrı bir güvence koymuştur: gaiplik kararı verilmesi evliliği kendiliğinden sona erdirmez.

Gaiplik Kararının Şartları

TMK m. 33’e göre gaiplik kararının istenebilmesi için ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir. Örneğin deprem, deniz kazası veya savaş gibi ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişi için bir yıl; uzun süredir haber alınamayan kişi için son haber tarihinden itibaren beş yıl aranır. Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne uygun ilanla çağırır. Bu süre ilk ilanın yapıldığı günden başlayarak en az altı aydır. Gaipliğine karar verilecek kişi ilan süresi dolmadan ortaya çıkarsa veya kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer (m. 34). İlan sonuç vermezse mahkeme gaipliğe karar verir ve karar, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (m. 35). Ayrıntı için gaiplik kararı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Yetkili Mahkeme

Gaiplik davasında yetkili mahkeme, kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesidir. Kişi Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer, o da yoksa ana veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 32). Dava, çoğunlukla asliye hukuk mahkemesinde açılır.

Eşin Yeniden Evlenmesi: Evliliğin Feshi

Yeniden evlenmek isteyen kişi, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130). Gaipliğine karar verilen kişinin eşi ise mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez (m. 131). Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir. Ayrı bir dava ile evliliğin feshi davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir.

Bu düzenleme, gaiplik kararının tek başına evliliği bitirmediğini gösterir. Eşi kayıp olan kişi yeniden evlenmek istiyorsa gaiplik kararına ek olarak evliliğin feshi kararı da almak zorundadır. Aksi halde evlenme başvurusu evlendirme memurluğunca reddedilir; evli olduğu halde yeniden evlenme ise ceza hukuku bakımından da sorun yaratır. Ayrıntı için evlenme engelleri ve evlenme yasakları yazısına bakabilirsiniz.

Mal Rejimi, Miras ve Nafaka

Gaiplik kararı kesinleştikten sonra kayıp eşin ölümü ispatlanmış gibi hukuki sonuçlar doğurur. Bu, mirasın açılması ve mirasçıların mal paylaşımını gündeme getirir. Kayıp eşin altsoyu, sağ kalan eşi ve diğer mirasçıları, mirasın paylaşımı için mirasçılık belgesi alabilir. Ayrıntı için gaiplik kararı ile mirasın açılması yazısına bakabilirsiniz. Mal rejimi tasfiyesi ise evlilik sona ermesi halinde eşlerin bağlı olduğu rejime göre yapılır.

Kayıp eşin çocukları varsa velayet ve bakım konuları sağ kalan ebeveyne ait olur. Ayrıca çocuğun mirasçılık ve nafaka hakları korunur.

Kayıp Eş Geri Dönerse

Gaiplik kararından sonra kaybolan kişi ortaya çıkarsa, gaiplik kararı kaldırılabilir. Evlilik mahkeme kararıyla feshedilmişse, ilk evlilik bu kararla sona ermiş olduğundan diğer eşin sonraki evliliği kanuna uygun kurulmuş sayılır; kayıp eşin dönmesi bu evliliği kendiliğinden bozmaz. Fesih kararı alınmadan yeniden evlenilmişse ise evlenme sırasında evli olma hali gündeme gelir ve butlan hükümleri (TMK m. 145, 147) uygulanabilir. Bu ihtimaller, dönüş halinde dosyanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Kadının Bekleme Süresi

Kayıp eşinin gaiplik kararı ve evliliğin feshi ile evliliği sona eren kadın için de bekleme süresi kuralı gündeme gelebilir. Evliliği sona eren kadın, sona ermeden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; ancak kadının gebe olmadığı anlaşılırsa mahkeme bu süreyi kaldırabilir (TMK m. 132). Ayrıntı için kadının yeniden evlenme bekleme süresi yazısına bakabilirsiniz.

Süreçte Dikkat Edilecekler

• Kayıp eşin son görüldüğü tarihi ve yeri gösteren belgeleri toplayın.
• Kolluk ve resmî makamlara yapılan kayıp başvurularının kayıtlarını saklayın.
• Gaiplik ve evliliğin feshi taleplerini aynı dilekçede birlikte ileri sürmeyi değerlendirin.
• Yeniden evlenmeden önce evliliğin feshi kararının kesinleşmesini bekleyin.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişinin eşi, yıllar önce yurt dışına gitmiş ve o tarihten sonra hiç haber alınamamıştır. Eş, son haber tarihinin üzerinden beş yıl geçtiğinde gaiplik davası açar ve aynı dilekçede evliliğin feshini de talep eder. Mahkeme ilan yapar; altı aylık süre sonunda bilgi veren çıkmaz. Mahkeme gaipliğe ve evliliğin feshine karar verir. Karar kesinleştikten sonra eş, yeniden evlenmek için evlendirme memurluğuna başvurur ve evlenme işlemini gerçekleştirir.

Sonuç

Eşi kayıp olan kişinin yeniden evlenebilmesi için gaiplik kararı tek başına yetmez; evliliğin feshi de gerekir. Gaiplik için kanunda belirtilen süreler ve ilan usulü uygulanır. Kayıp eşin geri dönmesi halinde ise ayrı hukuki sonuçlar doğabilir. Bu sürecin doğru yürütülmesi için aile hukuku ve miras hukuku yönünden dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.