Evlenme Engelleri ve Evlenme Yasakları: Kimler Evlenemez?

Evlenme kararı verirken en çok gözden kaçan konu, hukuken hiç kurulamayacak ya da sonradan bozulacak evlilikler için kanunda sayılan engellerdir. Bu engeller; kan hısımlığı, önceki evlilik, akıl sağlığı ve bekleme süresi gibi başlıklarda toplanır. Engel bulunduğu halde yapılan başvuru evlendirme memuru tarafından reddedilir; gözden kaçıp evlenme gerçekleşirse evlilik sonradan butlan davasına konu olabilir. Bu yazıda kanunda sayılan engelleri tek tek ele alıyoruz.

Evlenmenin Kurulması İçin Temel Şartlar

Evlenme engellerini anlamak için önce olumlu şartları bilmek gerekir: evlenecek kişilerin evlenme ehliyetine sahip olması (yaş sınırı ve ayırt etme gücü), evlendirme memuruna başvurması ve törene katılması. Bunların yanında kanunda evlenme engelleri ayrı bir başlıkta sayılmıştır. Yaş şartı ayrı bir yazımızın konusudur: evlenme yaşı ve hâkim izniyle evlilik.

Hısımlık Engeli

TMK m. 129’a göre aşağıdaki kişiler arasında evlenme yasaktır:

1. Üstsoy ile altsoy arasında (anne-baba ile çocuk, büyükanne-büyükbaba ile torun); kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında.
2. Kayın hısımlığı doğuran evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında (örneğin kayınvalide-damat, üvey baba-üvey kız).
3. Evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında.

Bu listede kuzenlik yoktur. Sık yapılan bir hata, “amca çocuğu ile evlenilemez” gibi genel geçer bir kural varsaymaktır; Türk hukukunda böyle bir yasak bulunmaz.

Önceki Evlilik Engeli

Bir kişi, önceki evliliği sona ermeden yeniden evlenemez. Yeniden evlenmek isteyen, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130). Evlilik boşanmayla, eşin ölümüyle veya evliliğin iptaliyle sona erer.

Kayıp kişiler için ayrı bir kural vardır: gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez (TMK m. 131). Bu nedenle eşi kayıp olan kişi, gaiplik kararıyla birlikte veya ayrıca açacağı bir davayla evliliğin feshini istemelidir. Konunun ilk aşaması için gaiplik kararı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Evli iken başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi ayrıca Türk Ceza Kanunu m. 230 uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabilir; evli olduğunu bilerek evlenme işlemi yapan diğer kişi için de aynı ceza öngörülür.

Kadın İçin Bekleme Süresi

TMK m. 132’ye göre evliliği sona eren kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün geçmedikçe evlenemez. Amaç, olası bir gebeliğin soybağını karıştırmasını önlemektir. Kanun bu süreye üç önemli ayrıntı getirmiştir:

• Süre, doğumla biter.
• Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa mahkeme süreyi kaldırır.
• Boşanan eşler yeniden birbirleriyle evlenmek isterse de mahkeme süreyi kaldırabilir.

Uygulamada bekleme süresinin kaldırılması için aile mahkemesine dilekçeyle başvurulur ve genellikle gebe olmadığını gösteren sağlık raporu sunulur. Ayrıntılar için kadının yeniden evlenme bekleme süresi yazımıza da göz atabilirsiniz.

Akıl Hastalığı Engeli

Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez (TMK m. 125). Ayrıca akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez (TMK m. 133). Buradaki ölçüt, kişinin tanısından çok evlenmeye engel olacak derecede bir durumun bulunup bulunmadığıdır ve sağlık kurulu raporuyla belirlenir.

Engel Bulunduğunda Ne Olur?

Evlendirme memuru başvuruyu ve belgeleri inceler; usulüne uygun yapılmadığı veya evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuruyu reddeder ve durumu evlenecek kişilere yazıyla bildirir (TMK m. 137). Ret kararına karşı evlenecekler mahkemeye başvurabilir; itiraz evrak üzerinden incelenip kesin karara bağlanır (TMK m. 138).

Engel gözden kaçar ve evlenme gerçekleşirse, engelin türüne göre evlilik mutlak butlanla batıl sayılabilir. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel akıl hastalığı ve hısımlık engeli mutlak butlan sebepleridir (TMK m. 145). Bu dava Cumhuriyet savcısı tarafından da açılabilir; ilgisi olan herkes de dava açabilir (TMK m. 146).

İki noktayı ayrıca bilmek gerekir. Birincisi, kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez (TMK m. 154). İkincisi, batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer; mutlak butlan halinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156). Butlana karar verilirse o evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m. 157); iyiniyetli eş evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur ve mal rejimi tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 158). Ayrıntı için evliliğin mutlak butlanı yazısına bakabilirsiniz.

Evlenmeden Önce Kontrol Listesi

• Nüfus kayıt örneğinde medeni halinizin güncel görünmesini sağlayın.
• Önceki evliliğiniz boşanmayla bitmişse kesinleşme şerhli kararı hazır tutun.
• Bekleme süresi söz konusuysa mahkemeden süre kaldırma kararı alın.
• Yurt dışı belgeleriniz varsa tercüme ve onay işlemlerini önceden yaptırın.

Uygulamada Sık Görülen Durumlar

Boşanmış eşle yeniden evlenme. Boşanan eşler yeniden birbirleriyle evlenmek isterse bekleme süresi mahkemece kaldırılır; bu, eski eşle yeniden evlenenlerin sık başvurduğu bir yoldur. Ancak kesinleşmiş boşanma kararı ve nüfus kaydındaki medeni hal güncel olmalıdır.

Yurt dışında boşanma. Yabancı mahkemeden alınan boşanma kararı Türkiye’de tanınmadan nüfus kaydına işlenmez. Bu durumda kişinin nüfus kaydında hâlâ evli görünmesi yeniden evlenme başvurusunu engeller. Bu konuda yabancı boşanma kararının tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

Kayıp eşin durumu. Eşi uzun süredir haber alınamayan kişinin yeniden evlenebilmesi için gaiplik kararı tek başına yeterli değildir; evliliğin feshine de karar verilmesi gerekir. Bu adımı atlayıp evlenen kişi, ilk eşin geri dönmesi halinde ciddi sorunlarla karşılaşabilir.

Evlat edinme ilişkisi. Evlat edinen ile evlatlık arasında ve bunların altsoyu ile eşleri arasında evlenme yasağı vardır. Evlatlık ilişkisi sona ermiş olsa bile hısımlık yasağı ayrıca değerlendirilir.

Belgeleri Hazırlarken Kontrol Edilecekler

• Önceki evliliği sona erdiren mahkeme kararının kesinleşme şerhli örneği,
• Ölüm belgesi veya gaiplik ve fesih kararı,
• Sağlık kurulu raporu (akıl sağlığı yönünden gerekiyorsa),
• Bekleme süresinin kaldırılmasına ilişkin mahkeme kararı,
• Yabancı belgeler için apostil ve yeminli tercüme.

Sonuç

Evlenme engelleri, hem evlenecek kişileri hem de doğacak çocukları korumaya yönelik kurallardır. Engel varken başvuru yapılırsa ret, evlenme gerçekleşmişse butlan davası riski doğar. Kendi durumunuzda bir belirsizlik varsa aile hukuku kapsamında belgelerinizi birlikte inceleyebiliriz; iletişim sayfamızdan telefonla arayabilir veya mesaj bırakabilirsiniz.