Mal Ayrılığı Rejimi Nedir? Seçimlik ve Olağanüstü Mal Ayrılığı

Türk hukukunda eşler arasında kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Ancak bazı çiftler, evlilik boyunca mallarının tamamen ayrı kalmasını ister. Bazı durumlarda ise eşlerden birinin davranışları nedeniyle mahkemenin mal ayrılığına karar vermesi gerekir. Her iki durumda da uygulanacak rejim mal ayrılığıdır. Bu yazıda mal ayrılığı rejiminin işleyişini, sözleşmeyle ve mahkeme kararıyla kurulmasını ve boşanmadaki sonuçlarını açıklıyoruz.

Mal Ayrılığı Rejiminin Temel Kuralı

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 242’ye göre mal ayrılığı rejiminde her eş, yasal sınırlar içinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkına sahiptir. Buna göre:

• Her eş kendi adına edindiği malların sahibidir.
• Eşlerden biri diğerinin rızasına ihtiyaç duymadan kendi malını satabilir, kiralayabilir veya rehin verebilir.
• Her eş kendi borçlarından kendi malvarlığıyla sorumludur.
• Boşanmada edinilmiş malların paylaşımı söz konusu olmaz.

Bu kuralın önemli istisnası aile konutudur. Mal ayrılığı rejiminde de TMK m. 194’teki aile konutu koruması geçerlidir. Aile konutu hakkında aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

İspat Kuralı

TMK m. 243’e göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi bu iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İki eşten hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır. Bu nedenle mal ayrılığı rejiminde de malların edinilmesine ilişkin belgelerin saklanması önemlidir.

Mal Ayrılığı Nasıl Kurulur?

Mal ayrılığı rejimi üç farklı şekilde uygulanabilir:

1. Sözleşmeyle seçim

Eşler, noterde düzenlenen veya onaylanan bir mal rejimi sözleşmesiyle ya da evlenme başvurusu sırasında yazılı beyanla mal ayrılığı rejimini seçebilir. Sözleşmenin şartları için mal rejimi sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

2. Hâkim kararıyla olağanüstü mal ayrılığı

TMK m. 206’ya göre haklı bir sebebin varlığı hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mal ayrılığına karar verir. Kanun özellikle şu durumları haklı sebep olarak sayar:

• Diğer eşin malvarlığının borca batık olması veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması,
• Diğer eşin istemde bulunan eşin veya evlilik birliğinin menfaatlerini tehlikeye düşürmesi,
• Diğer eşin, ortaklık malları üzerinde tasarruf için gerekli olan rızayı haklı bir sebep olmaksızın vermemesi,
• Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, gelirleri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
• Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.

Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olan eşin yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.

Alacaklıların talebi

TMK m. 208’e göre eşlerden birinin iflasına karar verilmesi veya ortaklık payının haczedilmesi gibi durumlarda da kanunda öngörülen şartlarla mal ayrılığı gündeme gelebilir. Bu hüküm özellikle mal ortaklığı rejiminde önem taşır.

3. 2002 öncesi dönem

01.01.2002’den önce evlenmiş çiftler için bu tarihe kadar olan dönemde eski Medeni Kanun’daki mal ayrılığı rejimi uygulanır. Bu dönem için katkı payı alacağı gündeme gelebilir. Bu konuda katkı payı alacağı yazımıza bakabilirsiniz.

Olağanüstü Mal Ayrılığı Davası

Olağanüstü mal ayrılığı davası aile mahkemesinde açılır. Davacı eş, TMK m. 206’daki haklı sebeplerden birini ispat etmelidir. Mahkeme mal ayrılığına karar verdiğinde:

• Önceki mal rejimi sona erer,
• Önceki rejimin tasfiyesi yapılır,
• Karar tarihinden itibaren mal ayrılığı kuralları uygulanır.

Bu dava boşanma davasından bağımsızdır. Eşler evliliği sürdürürken yalnızca mal ilişkilerini ayırmak için bu yola başvurabilir. Örneğin ticari faaliyetleri nedeniyle ciddi borç riski taşıyan bir eşin diğer eşi, aile malvarlığını korumak amacıyla olağanüstü mal ayrılığı isteyebilir.

Mal Ayrılığında Boşanma

Mal ayrılığı rejiminde boşanma hâlinde:

• Katılma alacağı doğmaz: Her eş kendi adına kayıtlı mallarını korur.
• Paylı mallar: Eşlerin birlikte edindiği paylı mallar, anlaşma olmazsa ortaklığın giderilmesi yoluyla paylaştırılır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve dava şartı arabuluculuk kapsamındadır.
• Katkı iddiaları: Diğer eş adına kayıtlı mala somut katkı yapan eş, genel hükümler çerçevesinde bu katkının karşılığını isteyebilir.
• Nafaka ve tazminat: Mal rejiminden bağımsız olarak TMK m. 174-175 ve 182 uyarınca değerlendirilir.

Olağanüstü Mal Ayrılığının Sona Ermesi

TMK m. 207 uyarınca olağanüstü mal ayrılığına karar verilmesini gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine önceki mal rejimine dönülmesine karar verebilir. Örneğin borca batık durumdaki eşin borçlarını ödemesi ve malvarlığının düzelmesi hâlinde, eşler yeniden edinilmiş mallara katılma rejimine dönmek isteyebilir. Eşler ayrıca mal rejimi sözleşmesiyle de yeni bir rejim seçebilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Erkek eş, işletmesinin kötü gitmesi nedeniyle ağır borçlar altına girmiş, alacaklıların icra takipleri başlamıştır. Kadın eş, eşinin kendisine borç durumu hakkında bilgi vermediğini ve aile birikimlerini işletmeye aktardığını öğrenmiştir. Evliliği sürdürmek isteyen kadın eş, ailenin geri kalan malvarlığını korumak amacıyla aile mahkemesinde olağanüstü mal ayrılığı davası açmıştır. Mahkeme, erkek eşin borca batık olduğunu ve birliğin menfaatlerini tehlikeye düşürdüğünü tespit ederek mal ayrılığına karar verebilir. Bu karar üzerine o tarihe kadar edinilmiş mallar tasfiye edilir ve sonrasında her eş kendi malvarlığının sahibi olarak kalır.

Mal Ayrılığının Avantajları ve Dezavantajları

Avantajlar:

• Eşlerin mali bağımsızlığı korunur.
• Bir eşin ticari borçları diğer eşin malvarlığını etkilemez.
• Boşanmada mal paylaşımı uyuşmazlıkları büyük ölçüde azalır.

Dezavantajlar:

• Evlilik boyunca ev ve çocuk bakımını üstlenen ve gelir elde etmeyen eş, boşanmada ekonomik olarak korumasız kalabilir.
• Eşlerin birlikte oluşturduğu birikimlerin kime ait olduğu konusunda ispat sorunları yaşanabilir.

Bu nedenle mal ayrılığı rejimi seçilirken, özellikle gelir farkı yüksek olan eşler bakımından dengeli bir düzenleme yapılması önemlidir.

Sonuç

Mal ayrılığı rejimi, eşlerin mallarının evlilik boyunca ve boşanmada ayrı kalmasını sağlar. Sözleşmeyle seçilebileceği gibi, bir eşin borca batık olması veya birliğin menfaatlerini tehlikeye düşürmesi gibi hâllerde hâkim kararıyla da kurulabilir. Aile hukuku alanında mal ayrılığı talebinizi veya mevcut rejiminizin sonuçlarını değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.