Limited Şirket Ortağının Bağlılık Yükümü: Sır Saklama, Şirkete Zarar Vermeme ve Rekabet Onayı (TTK 613)

Limited şirket, ortakların birbirini tanıdığı ve güvenin önemli olduğu bir şirket türüdür. Ortaklar yalnızca sermaye koyan kişiler değil, çoğu zaman şirketin işleyişinde aktif rol oynayan kişilerdir. Bu yakın ilişki nedeniyle kanun, ortaklara bazı sadakat ve gizlilik yükümlülükleri yükler. Türk Ticaret Kanunu’nun 613. maddesi, ortakların şirket sırlarını koruma, şirketin çıkarlarına zarar vermeme ve gerektiğinde rekabetten kaçınma borçlarını düzenler. Bu yazıda bu yükümlülükleri, sınırlarını ve istisnalarını anlatıyoruz.

Bağlılık Yükümünün Dayanağı

Ortağın şirkete karşı bağlılık yükümü, limited şirketin kişisel unsurlara dayanan yapısından doğar. Şirketin başarısı, ortakların birbirine ve şirkete güvenle bağlı kalmasına bağlıdır. Kanun bu güveni korumak için ortaklara pozitif ve negatif yükümlülükler yükler. Ortak sıfatının hak ve borçları hakkında genel bilgi için limited şirkette ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri yazısına da bakabilirsiniz.

Şirket Sırlarını Koruma Yükümü

TTK m. 613/1’e göre ortaklar şirket sırlarını korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülük şirket sözleşmesi veya genel kurul kararıyla kaldırılamaz. Yani sır saklama borcu, ortakların iradesiyle ortadan kaldırılamayan emredici bir yükümlülüktür. Şirket sırları; müşteri listeleri, fiyatlandırma politikası, üretim yöntemleri, finansal bilgiler, stratejik planlar ve rekabet açısından değerli diğer bilgilerdir. Ortak bu bilgileri şirket dışında açıklar veya kişisel çıkarı için kullanırsa yükümlülüğünü ihlal eder. Ticari sırların korunması hakkında ayrıntılı bilgi için ticari sırrın korunması ve rekabet yasağı sözleşmesi ve gizlilik sözleşmesinin hazırlanması yazılarına bakabilirsiniz.

Şirketin Çıkarlarını Zedeleyebilecek Davranışlardan Kaçınma

TTK m. 613/2’ye göre ortaklar, şirketin çıkarlarını zedeleyebilecek davranışlarda bulunamaz. Özellikle kendilerine özel bir menfaat sağlayan ve şirketin amacına zarar veren işlemler yapamazlar. Bu hüküm, ortağın şirketin ticari fırsatlarını kendi hesabına kullanması, şirket ile rekabet eden bir iş kurması veya şirketin aleyhine sözleşme yapması gibi durumları kapsar. Bağlılık yükümü, ortağın şirket içinde ve dışında dürüstlük kuralına uygun davranmasını gerektirir. Çıkar çatışması bulunan işlemlerde şeffaflık ve ortakların bilgilendirilmesi bu yükümün gereğidir.

Rekabet Yasağı

Kanun, ortaklara doğrudan genel bir rekabet yasağı koymaz; ancak şirket sözleşmesiyle ortakların şirketle rekabet eden işlem ve davranışlardan kaçınmak zorunda oldukları öngörülebilir (m. 613/2). Yani rekabet yasağı, şirket sözleşmesine konulan bir hükümle devreye girer. Böyle bir hüküm yoksa ortağın rekabeti, bağlılık yükümü ve dürüstlük kuralı bakımından değerlendirilir. Müdür sıfatını taşıyan ortaklar için ise rekabet yasağı ayrıca TTK m. 626’da düzenlenmiştir (m. 613/3). Ortakların rekabet yasağı için şirket ortağının rekabet yasağı yazısı, haksız rekabet sonuçları için ise haksız rekabet davası şartları yazısı yol göstericidir.

Ortakların Onayıyla İstisna

Kanun bağlılık yükümüne ve rekabet yasağına istisna getirir: geri kalan ortakların tümü yazılı olarak onay verdikleri takdirde, ortaklar bağlılık yükümüne veya rekabet yasağına aykırı düşen faaliyetlerde bulunabilirler (m. 613/4). Esas sözleşme bu onay yerine ortaklar genel kurulunun onay kararını öngörebilir. Bu düzenleme, şirketin esnek yönetilmesini sağlar. Örneğin bir ortak, şirketin faaliyet alanına yakın ama şirketi doğrudan etkilemeyen bir işi yürütmek istiyorsa, diğer ortakların yazılı onayıyla bunu yapabilir. Onay yazılı ve açık olmalıdır; sessizlik veya zımni kabul yeterli değildir.

Yükümlülüğün İhlalinin Sonuçları

Bağlılık yükümünün ihlali halinde ortak, şirkete verdiği zarardan sorumlu olur. Şirket, ihlali durdurmayı, zararın tazminini ve gerekiyorsa cezai şart uygulanmasını talep edebilir. Ağır ihlaller, ortağın şirketten çıkarılması davasına konu olabilir; bu konuda ortaklıktan çıkarılma davası ve ortaklar arası uyuşmazlık ve haklı sebeple fesih davası yazılarına bakabilirsiniz. Ayrıca sır saklama ihlali, haksız rekabet ve ticari sır ihlali hükümlerinin uygulanmasına yol açabilir.

Cezai Şart ve Sözleşme Hükümleri

Şirket sözleşmesi veya ortaklar arası sözleşmede rekabet yasağı ve sır saklama yükümlülüğü için cezai şart öngörülebilir. Cezai şartın tacir sıfatındaki ortaklar açısından indirilememesi kuralı bu tür maddelerde önem kazanır; ayrıntı için ticari işlerde sözleşme cezasının indirilememesi (TTK 22) yazısına bakabilirsiniz. Bu nedenle cezai şartlar ölçülü ve net biçimde yazılmalıdır.

Ortak-Müdür İlişkisi

Ortağın aynı zamanda müdür olması halinde, hem ortak sıfatından doğan bağlılık yükümü hem müdür sıfatından doğan özen ve sadakat borcu (m. 626) birlikte uygulanır. Bu durumda rekabet yasağı ve çıkar çatışması kuralları daha sıkı yorumlanır. Müdürün sorumluluğu için limited şirket müdürünün sorumluluğu yazısı ayrıntı verir.

Çalışanların Ayartılması ve Haksız Rekabet

Ortağın şirket çalışanlarını başka bir işletmeye geçirmeye çalışması veya şirketin müşterilerini kendi rakip işine yönlendirmesi, bağlılık yükümünü ve haksız rekabet hükümlerini ihlal edebilir. Bu konuda çalışan ayartma ve haksız rekabet yazısı yararlıdır. Haksız rekabet halinde ihtiyati tedbir yoluna başvurulabilir; bkz. haksız rekabette ihtiyati tedbir talebi.

Pratik Öneriler

• Şirket sözleşmesine rekabet yasağı ve sır saklama hükümlerini açıkça ekleyin.
• Ortak onayı gerektiren faaliyetler için yazılı onay usulünü belirleyin.
• Şirkete ait bilgi ve belgelerin ortaklar tarafından kullanımını kayıt altına alın.
• Çıkar çatışması olabilecek işlemleri önceden diğer ortaklara bildirin.
• İhlal halinde delilleri toplayın ve hızlı hareket edin.

Sık Yapılan Hatalar

• Şirket sırlarını “ortak olduğum için serbestçe kullanırım” düşüncesiyle paylaşmak,
• Rekabet yasağını şirket sözleşmesine yazmamak,
• Ortak onayını sözlü almak,
• Şirketin fırsatını kendi adına kullanmak,
• İhlali fark ettikten sonra uzun süre harekete geçmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir limited şirketin ortağı, şirketin müşteri listesini ve fiyat tekliflerini kullanarak kendi adına benzer bir iş kurar. Şirket sözleşmesinde ortakların rekabetten kaçınacağı yazılıdır. Diğer ortaklar bu durumu öğrendiğinde ihlali durdurmak, zararın tazminini istemek ve gerekiyorsa ortağın şirketten çıkarılması için dava açmak isterler. Ortak, geri kalan ortakların tümünün yazılı onayını almış olsaydı bu faaliyeti yapabilirdi; ancak böyle bir onay yoktur.

Sonuç

Limited şirket ortakları şirket sırlarını korumak ve şirketin çıkarlarına zarar vermemekle yükümlüdür; rekabet yasağı şirket sözleşmesiyle öngörülebilir ve geri kalan ortakların yazılı onayıyla istisna tanınabilir. Ortaklar arası bağlılık ve rekabet sorunlarınızda ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.