Katkı Payı Alacağı Nedir? 2002 Öncesi Evliliklerde Mal Paylaşımı

1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu, eşler arasındaki yasal mal rejimini köklü biçimde değiştirmiştir. Bu tarihten önce evlenmiş çiftler bakımından boşanma sürecinde mal paylaşımı iki ayrı dönem üzerinden yapılır. İlk dönemde, yani 01.01.2002 öncesinde, eski Medeni Kanun’daki mal ayrılığı rejimi uygulanır ve bu dönem için gündeme gelen talebin adı katkı payı alacağıdır. Bu yazıda katkı payı alacağının şartlarını, ispatını ve hesaplanmasını açıklıyoruz.

İki Dönemli Tasfiye

4722 sayılı Kanun m. 10 uyarınca 01.01.2002’den önce yapılmış evliliklerde:

Bu nedenle uzun süreli evliliklerde bilirkişi, her malın hangi dönemde edinildiğini ayrı ayrı tespit eder. Edinilmiş mallara katılma rejimi için edinilmiş mallara katılma rejimi yazımıza bakabilirsiniz.

Mal Ayrılığı Rejiminde Temel Kural

Mal ayrılığı rejiminde her eş kendi malının sahibidir. Tapuda veya sicilde kimin adına kayıtlıysa mal ona aittir ve boşanmada otomatik bir paylaşım yapılmaz. Ancak Yargıtay içtihatlarıyla, diğer eş adına edinilen mala somut katkıda bulunan eşin bu katkısının karşılığını talep edebileceği kabul edilmiştir. Katkı payı alacağı bu içtihadi temele dayanır.

Katkı Payı Alacağının Şartları

Katkı payı alacağı talep edilebilmesi için genel olarak şu şartlar aranır:

1. Malın 01.01.2002 öncesinde edinilmiş olması,
2. Malın diğer eş adına kayıtlı olması,
3. Talep eden eşin bu malın edinilmesine somut bir katkıda bulunması,
4. Katkının karşılıksız yapılmış olması (örneğin borç olarak verilmemiş olması),
5. Katkının ispat edilmesi.

Katkı Sayılan Durumlar

Yargıtay uygulamasında katkı olarak kabul edilebilecek durumlar şunlardır:

• Çalışarak elde edilen gelirin mal alımında kullanılması,
• Ziynet eşyalarının bozdurularak mal alımına harcanması,
• Miras veya aileden gelen paranın mal alımında kullanılması,
• Kişisel birikimlerin peşinat veya taksit ödemelerinde kullanılması,
• Evlilik öncesi sahip olunan bir malın satış bedelinin diğer eş adına alınan mala aktarılması.

Çalışan eşin gelirinin aile giderlerine katkısı da, diğer eşin kendi gelirini birikim ve mal edinmeye yöneltmesini sağlaması nedeniyle Yargıtay tarafından dolaylı katkı olarak değerlendirilebilmektedir.

Katkı Sayılmayan Durumlar

• Yalnızca ev işleri ve çocuk bakımı: 2002 öncesi dönem için Yargıtay uygulamasında tek başına katkı payı alacağına dayanak kabul edilmemektedir.
• Borç olarak verilen para: Geri ödenmek üzere verilen para, katkı değil alacaktır ve genel hükümlere göre talep edilir.
• Bağış kastıyla yapılan ödemeler: Açıkça hediye amacıyla verildiği ispatlanan katkılar.

İspat

Katkı payı alacağında ispat yükü talep eden eştedir. Yıllar önce gerçekleşmiş olaylar söz konusu olduğundan ispat çoğu zaman güçtür. Kullanılabilecek deliller şunlardır:

• SGK hizmet dökümü ve maaş kayıtları (çalıştığını gösteren),
• Banka hesap hareketleri ve havale kayıtları,
• Tapu satış bedeli ve alım tarihleri,
• Ziynetlerin bozdurulmasına ilişkin kuyumcu kayıtları veya tanık beyanları,
• Miras belgeleri ve mirasın paraya çevrildiğini gösteren belgeler,
• Tanık beyanları.

Çalışan eşin katkısı değerlendirilirken, eşlerin gelirlerinin oranı Yargıtay uygulamasında önemli bir ölçüttür. Örneğin eşlerin evlilik süresince gelirleri birbirine yakınsa, mal alımına katkılarının da gelirleri oranında olduğu kabul edilebilir.

Katkı Payı Alacağı Nasıl Hesaplanır?

Yargıtay uygulamasında katkı payı alacağının hesaplanmasında genel olarak şu yöntem izlenir:

1. Malın edinme tarihindeki değeri tespit edilir.
2. Talep eden eşin katkısının o tarihteki değeri belirlenir.
3. Katkı oranı bulunur: katkı ÷ malın edinme değeri.
4. Bu oran, malın tasfiye tarihine en yakın sürüm değerine uygulanır.

Basit bir örnekle:

Gerçek dosyalarda katkı miktarının ve oranının belirlenmesi çok daha karmaşıktır ve genellikle bilirkişi raporuyla yapılır.

2002 Öncesi Edinilen, Sonrasında Ödenen Mallar

Uygulamada sık karşılaşılan bir durum, malın 2002 öncesinde alınması ancak kredi veya taksitlerinin 2002 sonrasında da ödenmeye devam etmesidir. Bu durumda:

• 2002 öncesi yapılan ödemeler için katkı payı hesabı,
• 2002 sonrası edinilmiş mallarla yapılan ödemeler için katılma alacağı hesabı

ayrı ayrı yapılır. Bu karma hesaplama bilirkişinin dönemleri doğru ayırmasını gerektirir.

Dava, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

• Görevli mahkeme: Aile mahkemesi.
• Zaman: Boşanma davasıyla birlikte veya boşanma kesinleştikten sonra.
• Zamanaşımı: Yargıtay uygulamasında TBK m. 146’daki on yıllık süre uygulanır; süre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren başlar.
• Harç: Talep edilen alacak üzerinden nispi harç.

Mal paylaşımı davasının genel süreci için boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

1995 yılında evlenen eşlerden kadın öğretmen, erkek ise memurdur. 1999 yılında erkek eş adına kooperatiften bir daire alınmış, aidatlar eşlerin maaşlarıyla ödenmiştir. Kadın eş ayrıca düğünde takılan bileziklerini bozdurarak kooperatif ödemelerine katkı yapmıştır. 2020 yılında boşanma davası açılmıştır.

Bu dosyada bilirkişi, dairenin 01.01.2002 öncesi ödenen kısmı için eşlerin maaş oranlarını ve bozdurulan bileziklerin değerini dikkate alarak kadının katkı oranını belirler ve bu oranı dairenin karar tarihine yakın değerine uygular. 2002 sonrasında ödenen aidatlar ise edinilmiş mallara katılma rejimi çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Kooperatif üyeliğinde malın edinme tarihinin nasıl belirleneceği, ödemelerin dönemlere göre dağılımı ve tapu tescil tarihi hesaplamada önemli ayrıntılar oluşturur.

Sık Yapılan Hatalar

• 2002 öncesi dönemi gözden kaçırıp yalnızca katılma alacağı talep etmek,
• Katkıyı gösteren belgeleri zamanında toplamamak,
• Ziynet bozdurma iddiasını tanık veya belgeyle desteklememek,
• Borç olarak verilen parayı katkı payı olarak talep etmek,
• Malın edinme tarihini yanlış tespit etmek (tapu tescil tarihi ile sözleşme tarihi farkı).

Sonuç

Katkı payı alacağı, 2002 öncesi evliliklerde diğer eş adına edinilen mallara yapılan somut katkıların karşılığının alınmasını sağlar. Uzun zaman önce gerçekleşmiş katkıların ispatı güç olduğundan belgelerin ve tanıkların dikkatle hazırlanması gerekir. Aile hukuku alanında uzun süreli evliliklerde mal paylaşımı taleplerinizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.