Memuriyetten Çekilme ve Çekilmiş Sayılma: Devir-Teslim, Süreler ve Yeniden Atama Yasakları (DMK 94-97)

Kamu görevinden ayrılmak isteyen memurun yapacağı ilk işlem çoğu zaman bir dilekçe yazmaktır; ancak memuriyetten çekilmenin kanundaki şartları, ayrılma sürecindeki yükümlülükler ve ayrıldıktan sonra yeniden memuriyete dönme sınırları çoğu kişi tarafından bilinmez. Ayrıca göreve gelmemenin de kendiliğinden çekilme sonucunu doğurduğu, birçok memurun sonradan öğrendiği bir hukuki gerçektir. Bu yazıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 94 ila 97. maddeleri çerçevesinde çekilme usulünü, çekilmiş sayılma halini, devir-teslim yükümlülüğünü ve bekleme sürelerini anlatıyoruz.

Çekilme Hakkı

657 sayılı Kanunun 20. maddesi, devlet memurlarının bu kanunda belirtilen esaslara göre memurluktan çekilebileceklerini belirtir. 94. madde bu hakkın kullanımını düzenler: devlet memuru bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir. Çekilme kanunî bir haktır; ancak kullanımı, kamu hizmetinin aksamaması için bazı usul kurallarına bağlanmıştır. Dilekçede memurun kimlik ve kadro bilgileri, çekilme talebi ve tarih yer almalıdır. Dilekçenin bir nüshasının imzalı ve kurumun kayıt numarası bulunan halinin saklanması ileride ispat açısından önemlidir.

Görevine Devam Yükümlülüğü

Çekilmek isteyen memur, yerine atanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin kabulüne kadar görevine devam eder. Yerine atanan kimse bir aya kadar gelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde, üstüne haber vererek görevini bırakabilir. Olağanüstü mazeretle çekilenler, üstüne haber vermek şartıyla bir ay kaydına tabi değildir. Bu kurallar, kamu hizmetinin devamlılığını korurken memurun sonsuza kadar görevde tutulmasını da önler. Bir aylık süre, memura önemli bir güvence sağlar.

Devir ve Teslim

95. maddeye göre çekilen devlet memurlarından devir ve teslim ile yükümlü olanlar, bu işlemlerin sonuna kadar görevlerini bırakamazlar. Hizmet icaplarına göre devir ve teslim işlemleri için gerekli süreler yönetmelikte belirtilir. Zimmetle çalışan memurlar, örneğin mal sorumlusu, muhasebe veya ambar görevlisi, devir teslim işlemini tamamlamadan ayrılamaz. Devir teslimin eksik yapılması veya hiç yapılmaması hem tazmin hem de yeniden atanma yasağı açısından ağır sonuçlar doğurur. Devir teslim tutanağının imzalı bir örneğinin memurda kalması önemlidir.

Çekilmiş Sayılma

94. maddeye göre mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz on gün devam etmesi halinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır. Bu hüküm, izinsiz devamsızlığın memuriyet ilişkisine etkisini gösterir. Önemli nokta, on günlük sürenin kesintisiz olması ve mazeretin kurumca kabul edilmemiş olmasıdır. Sağlık raporu veya diğer geçerli mazeret belgeleri sunulmuşsa terk sayılmaz. Bu nedenle devamsızlık halinde mazeret belgelerini gecikmeden kuruma iletmek hayati önem taşır. Aylıksız izin bitiminde göreve dönmemek de aynı sonucu doğurur; 108. maddenin F fıkrasına göre aylıksız izin süresinin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde görevine dönmeyenler memuriyetten çekilmiş sayılır. Bu konuda memurlarda aylıksız izin yazımıza bakabilirsiniz.

Olağanüstü Yönetim Hallerinde Çekilme

96. madde, olağanüstü hal, seferberlik ve savaş hallerinde veya genel hayata müessir afetlere uğrayan yerlerdeki devlet memurlarının, çekilme istekleri kabul edilmedikçe veya yerine atanacaklar gelip işe başlamadıkça görevlerini bırakamayacaklarını düzenler. Bu istisnai hüküm, kriz dönemlerinde kamu hizmetinin kesintisiz sürmesini amaçlar. Bu hallerde çekilme için kurumun kabulü gerekir ve görevin bırakılması ağır yaptırım doğurur.

Yeniden Memuriyete Alınma Sınırları

97. maddeye göre memurlardan mali ve cezai sorumlulukları saklı kalmak üzere; 94. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına uygun olarak memuriyetten çekilenler altı ay geçmeden, kanuna göre çekilmiş sayılanlar ile 94. maddenin ikinci fıkrasına uymadan görevlerinden ayrılanlar bir yıl geçmeden, 95. maddede yazılı zorunluluklara uymayanlar üç yıl geçmeden devlet memurluğuna alınamazlar. 96. maddeye aykırı hareket edenler ise hiçbir surette devlet memurluğuna alınamaz. Bu nedenle usulüne uygun çekilme, yeniden memur olmak isteyenler açısından en avantajlı yoldur. Çekilmiş sayılanlar ve usule uymadan ayrılanlar ise daha uzun süre bekler.

Yeniden Memuriyete Dönüş

Memurluktan çekilen kişi, kanundaki koşulları sağlarsa yeniden memurluğa dönebilir. 92. maddeye göre iki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi istekleriyle çekilenlerden veya kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenler, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya diğer bir sınıfta eşit derecedeki kadrolara atanabilirler. Ayrıntı için memuriyete yeniden dönüş şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Çekilme İşleminin Hukuki Denetimi

Kurumun çekilmiş sayılma işlemi idari işlemdir. Memur, mazeret belgelerinin dikkate alınmadığını veya on günlük sürenin yanlış hesaplandığını düşünüyorsa, işleme karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açabilir. Mahkeme, devamsızlığın gerçekten kesintisiz olup olmadığını, mazeret belgelerinin kabul edilip edilmediğini ve kurumun usulüne uygun işlem yapıp yapmadığını inceler. Yürütmenin durdurulması istenirse, memuriyet bağının kesilmesinin telafisi güç zarar doğuracağı değerlendirilebilir. Ayrıntı için idare hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Çekilme dilekçesini yazılı ve kayıtlı vermemek,
• Devir teslim yapmadan görevi bırakmak,
• Mazeret belgelerini kuruma zamanında iletmemek,
• On günlük sürenin kesintisiz olması gerektiğini bilmemek,
• Yeniden memuriyet bekleme sürelerini kontrol etmeden başvuru yapmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir memur, özel sektörde iş bulunca kurumuna yazılı çekilme dilekçesi verir ve devir teslimi eksiksiz yapar. Yerine atanan kişi bir ay içinde gelmediği için üstüne haber vererek görevi bırakır. Bu memur usulüne uygun çekilmiş olduğundan altı ay geçtikten sonra yeniden memurluğa başvurabilir. Aynı memur, hiçbir bildirim yapmadan on gün göreve gelmeseydi çekilmiş sayılacak ve bir yıl geçmeden memurluğa alınmayacaktı.

Sonuç

657 sayılı Kanunun 94 ila 97. maddeleri, memuriyetten çekilmeyi yazılı başvuruya, görevde devam ve devir teslim yükümlülüklerine ve yeniden atanma bekleme sürelerine bağlar. Göreve on gün kesintisiz gelmemek de çekilme sonucunu doğurur. Bu nedenle ayrılma sürecinde usule uymak büyük önem taşır. Çekilmiş sayılma veya yeniden atanma konusunda uyuşmazlık yaşıyorsanız idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefon veya mesajla ulaşabilirsiniz.