Nafaka Alacağının Yurt Dışında Tahsili: Uluslararası Yollar

Göç ve yurt dışında çalışma olgusunun yaygın olduğu Türkiye’de, boşanma sonrasında nafaka yükümlüsünün başka bir ülkeye yerleşmesi sık rastlanan bir durumdur. Nafaka alacaklısı, özellikle çocuklarının geçimi için gereken nafakayı yabancı ülkede yaşayan eski eşten tahsil etmekte zorlanabilir. Ancak uluslararası hukuk bu sorun için çeşitli işbirliği mekanizmaları öngörmüştür. Bu yazıda yurt dışındaki borçludan nafaka tahsilinin yollarını açıklıyoruz.

Yol 1: Türkiye’deki Malvarlığı ve Gelirler

İlk değerlendirilmesi gereken yol, borçlunun Türkiye’deki malvarlığı ve gelirleridir. Borçlu yurt dışında yaşasa da Türkiye’de şu varlıkları bulunabilir:

• Taşınmazlar,
• Araçlar,
• Banka hesapları,
• Kira gelirleri,
• Türkiye’den bağlanan emekli maaşı,
• Şirket payları ve alacaklar.

Bu durumda Türk mahkemesinden alınmış nafaka kararına dayanarak Türkiye’de ilamlı icra takibi başlatılabilir ve bu varlıklara haciz konulabilir. Bu yol, uluslararası süreçlere göre çok daha hızlı sonuç verebilir. Nafaka takibinin genel kuralları için ödenmeyen nafaka ve tazyik hapsi yazımıza bakabilirsiniz.

Yol 2: New York Sözleşmesi Kapsamında Başvuru

Türkiye, 1956 tarihli Nafaka Alacaklarının Yabancı Memleketlerde Tahsiline Dair New York Sözleşmesi’ne taraftır. Bu sözleşme, bir taraf devlette bulunan nafaka alacaklısının başka bir taraf devlette bulunan borçludan nafaka tahsil edebilmesi için işbirliği mekanizması kurar.

Sözleşmenin işleyişi genel olarak şöyledir:

1. Gönderici makama başvuru: Türkiye’de bulunan nafaka alacaklısı, Türkiye’deki yetkili makam olan Adalet Bakanlığına başvurur.
2. Belgelerin hazırlanması: Nafaka kararı, kesinleşme şerhi, alacaklı ve borçluya ilişkin bilgiler ve gerekli tercümeler hazırlanır.
3. Aracı kuruma iletim: Başvuru, borçlunun bulunduğu ülkedeki aracı kuruma iletilir.
4. Tahsil işlemleri: Aracı kurum, alacaklı adına o ülkenin hukukuna göre nafakanın tahsili için gerekli işlemleri yürütür; gerektiğinde dava açar veya kararın tenfizini sağlar.
5. Ödemenin aktarılması: Tahsil edilen nafaka alacaklıya aktarılır.

Bu sistemin avantajı, alacaklının yabancı ülkede kendi başına avukat tutmak ve süreç yürütmek zorunda kalmamasıdır.

Yol 3: Kararın Yabancı Ülkede Tanınması ve Tenfizi

Borçlunun yaşadığı ülke ile Türkiye arasında ikili veya çok taraflı bir sözleşme bulunuyorsa, Türk mahkemesinin nafaka kararının o ülkede tanınması ve tenfizi talep edilebilir. Tenfiz kararıyla Türk kararı, o ülkede icra edilebilir hâle gelir.

Bu süreçte:

• Kararın kesinleşmiş olması,
• Borçlunun yargılamada usulüne uygun şekilde çağrılmış olması,
• Kararın o ülkenin kamu düzenine aykırı olmaması

gibi şartlar aranabilir. Şartlar ülkeden ülkeye farklılık gösterdiğinden, borçlunun bulunduğu ülkenin hukukunun ayrıca incelenmesi gerekir. Yabancı kararların Türkiye’de tanınmasına ilişkin kurallar için yabancı boşanma kararının tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

Yol 4: Borçlunun Bulunduğu Ülkede Doğrudan Dava

Bazı durumlarda, özellikle henüz nafaka kararı bulunmayan veya mevcut kararın tenfizinin güç olduğu hâllerde, borçlunun yaşadığı ülkede doğrudan nafaka davası açılması değerlendirilebilir. Bu yol, o ülkenin hukukuna ve yargılama sistemine tabidir.

Başvuru İçin Hazırlanması Gereken Belgeler

Uluslararası başvurularda genellikle şu belgeler istenir:

• Nafaka kararının onaylı örneği,
• Kesinleşme şerhi,
• Tarafların kimlik bilgileri ve bilinen son adresleri,
• Borçlunun çalıştığı yer, gelir durumu ve malvarlığı hakkında bilgiler,
• Birikmiş nafaka alacağının dönem dönem hesabı,
• Çocuklara ilişkin nafakalarda çocukların kimlik bilgileri,
• Belgelerin borçlunun bulunduğu ülkenin diline tercümeleri,
• Gerekiyorsa vekâletname.

Başvuru öncesinde güncel belge listesi ve usul Adalet Bakanlığının ilgili biriminden teyit edilmelidir.

Nafaka Kararının Başka Ülkede Değiştirilmesi

Borçlu yabancı ülkede nafakanın azaltılması veya kaldırılması için dava açabilir. Aynı şekilde alacaklı da artırım talebinde bulunabilir. Hangi ülkenin mahkemesinin yetkili olduğu ve hangi hukukun uygulanacağı, uluslararası özel hukuk kurallarına göre belirlenir. Bu nedenle yurt dışındaki borçlunun açtığı davalara karşı süresinde savunma yapılması önemlidir.

Yabancı Ülkede Verilmiş Nafaka Kararının Türkiye’de Tahsili

Durumun tersi de mümkündür: nafaka kararı yabancı bir ülke mahkemesinden alınmış, ancak borçlu Türkiye’de yaşıyor veya Türkiye’de malvarlığı bulunuyor olabilir. Bu durumda yabancı nafaka kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun kapsamında tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfiz davasında Türk mahkemesi kararın esasını yeniden incelemez; kararın kesinleşmiş olup olmadığını, karşılıklılık şartını, kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığını ve savunma hakkına uyulup uyulmadığını denetler. Tenfiz kararı kesinleştikten sonra Türkiye’de ilamlı icra takibi yapılabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Türkiye’de verilen boşanma kararıyla iki çocuk için iştirak nafakasına hükmedilmiştir. Baba boşanmadan sonra çalışmak için yurt dışına gitmiş ve nafaka ödemelerini kesmiştir. Anne önce babanın Türkiye’deki tapu kayıtlarını araştırmış ve babaya ait bir arsa tespit ederek ilamlı icra takibi başlatmış, arsaya haciz koydurmuştur. Aynı zamanda babanın yaşadığı ülkenin sözleşmeye taraf olduğunu öğrenerek Adalet Bakanlığına başvurmuş ve düzenli nafaka ödemesi için o ülkedeki aracı kurum nezdinde süreç başlatılmıştır. Bu örnek, Türkiye’deki ve yurt dışındaki yolların birlikte kullanılabileceğini göstermektedir.

Süreçte Dikkat Edilecek Noktalar

• Zaman: Uluslararası süreçler aylar sürebilir; birikmiş nafaka için gecikmeden başvuru yapılmalıdır.
• Adres bilgisi: Borçlunun güncel adresinin bilinmesi, sürecin hızını doğrudan etkiler.
• Türkiye’deki varlıklar: Paralel olarak Türkiye’deki malvarlığına yönelik icra takibi de yürütülebilir.
• Kur farkı: Nafakanın hangi para birimi üzerinden hesaplanacağı ve ödeneceği konusu somut olaya göre değerlendirilir.
• Nafaka artırımı: Uzun süreli nafakalarda artış esasının kararda bulunması, yurt dışı tahsilde de kolaylık sağlar.

Sonuç

Nafaka borçlusunun yurt dışında yaşaması tahsili zorlaştırsa da imkânsız kılmaz. Türkiye’deki varlıklara yönelik icra takibi, New York Sözleşmesi kapsamında Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılan başvuru ve kararın yabancı ülkede tenfizi gibi yollar birlikte değerlendirilmelidir. Aile hukuku alanında yurt dışındaki nafaka borçlusuna ilişkin tahsil süreçleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.