Sınır Dışı Etme Kararının Uygulanamadığı Hâller

Sınır dışı etme kararına ilişkin genel süreci ayrı bir yazımızda ele almıştık; bu yazıda ise sınır dışı etme sebebi bulunsa dahi kararın uygulanamayacağı özel hâlleri ve Türkiye’yi terke davet mekanizmasını 6458 sayılı Kanun’un 55-56. maddeleri çerçevesinde ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar

Kanun m. 55/1’e göre 54. madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz:

1. Ciddi insan hakları riski taşıyanlar: Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar.
2. Sağlık, yaş veya hamilelik riski taşıyanlar: Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler.
3. Tedavisi devam edenler: Hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar.
4. İnsan ticareti mağdurları: Mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları.
5. Şiddet mağdurları: Tedavileri tamamlanıncaya kadar, psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları.

Bu beş kategori, insani ve tıbbi gerekçelerle sınır dışı etmenin istisnası olarak düzenlenmiştir. Kanun m. 55/2’ye göre bu değerlendirmeler herkes için ayrı ayrı yapılır; genel bir kategori değerlendirmesi değil, kişiye özgü somut inceleme esastır.

Sınır Dışı Edilememe Yükümlülükten Muafiyet Anlamına Gelmez

Kanun m. 55/2’nin devamına göre, sınır dışı edilemeyecek kapsamındaki kişilerden belli bir adreste ikamet etmeleri, istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir. Bu, sınır dışı etme kararının uygulanmamasının, kişinin tamamen serbest ve yükümlülüksüz bırakılacağı anlamına gelmediğini gösterir; idare, bu kişilerin takibini farklı araçlarla sürdürebilir. Uygulamada bu kişilere genellikle insani ikamet izni verilerek hukuki statüleri netleştirilir.

Türkiye’yi Terke Davet Uygulaması

Kanun m. 56/1’e göre sınır dışı etme kararı alınanlara, kararda belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Bu, sınır dışı etmenin zorla değil, kişiye kendi imkânlarıyla ülkeyi terk etme fırsatı tanıyarak uygulanmasını amaçlayan daha insancıl bir yöntemdir.

Ancak bu süre herkese tanınmaz. Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya yasal çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz; bu kişiler hakkında sınır dışı etme işlemi daha doğrudan ve hızlı şekilde uygulanır.

Çıkış İzin Belgesi

Kanun m. 56/2’ye göre Türkiye’den çıkış için süre tanınan kişilere Çıkış İzin Belgesi verilir. Bu belge hiçbir harca tabi değildir. Ancak vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır; yani çıkış belgesinin harca tabi olmaması, kişinin önceden birikmiş harç veya ceza borcunu ortadan kaldırmaz; bu borç ayrıca tahsil edilmeye devam eder.

Süresinde Ülkeyi Terk Etmenin Faydası

Kanun m. 9/5’e göre Türkiye’yi terke davet edilenlerden süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir. Bu, tanınan süre içinde gönüllü olarak ülkeyi terk etmenin, yabancı için ileride tekrar Türkiye’ye giriş yapabilme ihtimalini koruyan önemli bir teşvik olduğunu gösterir. Bu nedenle sınır dışı etme kararıyla karşılaşan ve terke davet süresi tanınan bir yabancının, bu süreyi değerlendirerek gönüllü çıkış yapması, uzun vadeli hukuki çıkarları açısından genellikle daha avantajlıdır.

İnsani İkamet İzniyle Bağlantı

Sınır dışı edilemeyecek kategorilerden birine giren yabancıya, hukuki statüsünün netleştirilmesi amacıyla genellikle insani ikamet izni verilir. Bu izin, kişinin geçici olarak Türkiye’de yasal şekilde kalmasını sağlar; ancak bu iznin şartları ve süresi, sınır dışı edilemezlik durumunun devam edip etmediğine bağlı olarak periyodik şekilde gözden geçirilir. İnsani ikamet izninin ayrıntıları ayrı bir yazımızda ele alınmaktadır.

Kanıt Sunma Yükü ve Değerlendirme Süreci

Sınır dışı edilemeyecek kategorilerden birine girdiğini iddia eden yabancının, bu durumu somut belgelerle desteklemesi büyük önem taşır. Ölüm cezası veya işkence riski iddialarında menşe ülkeye ilişkin güncel raporlar, sağlık sorunları iddialarında tıbbi raporlar, insan ticareti veya şiddet mağduriyeti iddialarında ise ilgili kurumların (kolluk, sağlık kuruluşu, sosyal hizmet birimi) belgeleri delil olarak sunulmalıdır. İdare, bu belgeleri menşe ülke bilgileriyle birlikte değerlendirerek karar verir.

Terke Davet Süresinin Uzatılması

Kanunda terke davet süresinin (on beş ila otuz gün) uzatılmasına ilişkin açık bir hüküm bulunmasa da, mücbir sebep niteliğindeki durumlarda (örneğin seyahat belgesi eksikliği, sağlık sorunu) idarenin somut olayın koşullarına göre esneklik gösterebileceği kabul edilir. Bu tür bir uzatma talebi, süre dolmadan önce gerekçeleriyle birlikte ilgili valiliğe iletilmelidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan bir yabancının, ağır bir kalp rahatsızlığı nedeniyle tedavisinin devam ettiği ve menşe ülkesinde bu tedaviyi sürdürecek imkân bulunmadığı tespit edilir. Bu durumda sınır dışı etme kararı uygulanmaz; yabancıya insani ikamet izni verilerek tedavisinin tamamlanması sağlanır.

Durumun Zaman İçinde Değişmesi

Sınır dışı edilemeyecek kategorilerden birine giren bir kişinin durumu sabit değildir; örneğin tedavisi tamamlanan bir şiddet mağduru veya sağlık sorunu iyileşen bir kişi için istisna geçerliliğini yitirebilir. Bu nedenle idare, bu kişilerin durumunu periyodik olarak yeniden değerlendirebilir; kişinin de durumundaki değişiklikleri (örneğin tedavi sürecinin uzaması) ilgili makamlara bildirmesi, hukuki statüsünün doğru şekilde sürdürülmesi açısından önemlidir ve olası bir yeniden değerlendirmede hazırlıklı olunmasını sağlar.

Sonuç

Sınır dışı etme kararının uygulanamadığı hâller ve Türkiye’yi terke davet mekanizması, sürecin tamamen mekanik işlemediğini, insani ve hukuki dengelerin gözetildiğini gösterir; bu istisnaların doğru tespit edilmesi hak kaybının önlenmesi açısından belirleyicidir. Yabancılar hukuku alanında sınır dışı etme sürecinizde bu istisnaların değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.