Hangi Yabancılar Sınır Dışı Edilemez? İşkence Riski, Ciddi Hastalık, Hamilelik ve Mağdur Koruması

Bir yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınabilecek durumlar kanunda ayrıntılı olarak sayılmıştır. Ancak kanun, bu durumlardan biri bulunsa bile bazı kişilerin sınır dışı edilmesini kesin olarak yasaklar. Bu yasak; kişinin yaşamını, sağlığını ve insan onurunu korumaya yönelik temel bir güvencedir. Hastalık, hamilelik, şiddet mağduriyeti, insan ticareti veya ülkesinde işkence riski gibi durumlarda sınır dışı kararı alınamaz. Bu yazıda YUKK m. 55’i, geri gönderme yasağıyla ilişkisini ve pratik sonuçlarını anlatıyoruz.

Sınır Dışı Etmenin Genel Çerçevesi

YUKK m. 52’ye göre yabancılar, sınır dışı etme kararıyla, menşe ülkesine veya transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir. Sınır dışı etme kararı Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır (m. 53/1). Kararı gerektiren durumlar m. 54’te sayılmıştır: kamu düzeni tehdidi, sahte belge kullanma, vize süresini on günden fazla aşma, izinsiz çalışma, terör örgütü bağlantısı gibi. Ancak bu durumlardan biri gerçekleşse dahi, m. 55 kapsamındaki kişiler hakkında karar alınmaz. Sınır dışı kararına itiraz için sınır dışı etme kararına itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Geri Gönderme Yasağı İlkesi

YUKK m. 4’e göre bu Kanun kapsamındaki hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez. Bu, geri göndermeme (non-refoulement) ilkesidir ve Kanunun genel bir güvencesidir. M. 55/1-a bu ilkenin sınır dışı işlemlerindeki uygulamasıdır. Uluslararası korumanın genel çerçevesi için uluslararası koruma başvurusu süreci yazısına bakabilirsiniz.

Ölüm Cezası, İşkence ve Onur Kırıcı Muamele Riski

Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (m. 55/1-a). “Ciddi emare” ifadesi, salt iddianın değil, somut belgelerle desteklenen bir riskin varlığını arar. Örneğin ülkesinde kendisi hakkında ölüm cezası talep eden bir mahkeme kararı, işkence yapıldığını gösteren raporlar veya güvenilir uluslararası kuruluş raporları bu emareyi güçlendirebilir. Bu durumlarda kişinin başka bir güvenli ülkeye gönderilmesi ayrıca değerlendirilir.

Sağlık, Yaş ve Hamilelik

Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (m. 55/1-b). Ayrıca hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar da korunur (m. 55/1-c). Bu hükümler, insan hayatını ve sağlığını korumaya yöneliktir. Sağlık durumu; doktor raporları, hastane kayıtları ve tedavi planı gibi belgelerle ispatlanmalıdır. Türkiye’de yaşayan yabancıların sağlık hakları için yabancıların sağlık hizmetlerinden yararlanması yazısına göz atabilirsiniz.

İnsan Ticareti ve Şiddet Mağdurları

Mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları da sınır dışı edilmez (m. 55/1-ç ve d). Bu, mağdurların hem iyileşme sürecini hem de yargı süreçlerine katılmasını güvence altına alır. İnsan ticareti mağdurlarına ayrıca ikamet izni imkânı da tanınır (m. 48). Bu konuda insan ticareti mağduru ikamet izni ve göç kaçakçılığı mağduru yabancının hakları yazılarına bakabilirsiniz.

Bireysel Değerlendirme ve Yükümlülükler

Birinci fıkra kapsamındaki değerlendirmeler herkes için ayrı yapılır. Bu kişilerden, belli bir adreste ikamet etmeleri, istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir (m. 55/2). Yani koruma, yabancıyı tamamen denetimsiz bırakmaz; idarenin izleme imkânı devam eder. Bu yükümlülüklere uyulması, korumanın devamı açısından önemlidir. Bireysel değerlendirme ilkesi, aile üyelerinin durumlarının ayrı ayrı incelenmesini gerektirir.

İnsani İkamet İzni Bağlantısı

M. 55 kapsamında sınır dışı etme kararı alınmayan yabancılara, ikamet izni almalarına engel durumları nedeniyle başka bir ikamet izni imkânı yoksa, insani ikamet izni verilebilir (m. 46/1-c). Yani sınır dışı edilemeyen kişi, hukuki belirsizlik içinde bırakılmaz; kalış hakkı için insani ikamet izni yolu açıktır. Bu izin için insani ikamet izni şartları ve başvurusu yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca sınır dışı kararının uygulanamadığı hâller için sınır dışı etme kararının uygulanamadığı haller yazısı da yararlıdır.

Delil ve Başvuru

Sınır dışı işlemine karşı bu korumayı ileri süren yabancı, dayanağı belgeleri (sağlık raporları, mahkeme kararları, uluslararası raporlar, mağduriyeti gösteren belgeler) sunmalıdır. Sınır dışı kararına karşı yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir (m. 53/3). Bu kısa süre nedeniyle belgelerin ve başvurunun hızlı hazırlanması gerekir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir ve dava süresi içinde ya da yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

Sık Yapılan Hatalar

• Sağlık ve mağduriyet belgelerini hazırlamamak,
• Yedi günlük dava süresini kaçırmak,
• Korumanın koşulsuz olduğunu sanıp bildirim yükümlülüklerine uymamak,
• İşkence riskini somut belgelerle desteklememek,
• Alternatif ikamet izni yollarını araştırmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Vizesini süresinden uzun aşan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmak istenir. Ancak yabancı, hayati bir hastalık nedeniyle Türkiye’de tedavi görmektedir ve ülkesinde bu tedavinin imkânı bulunmadığını doktor raporlarıyla gösterir. İdare bu durumu değerlendirir ve m. 55 kapsamında sınır dışı etme kararı almaz; yabancıdan belirli bir adreste ikamet etmesi ve bildirimde bulunması istenir.

Sonuç

Kanun, ölüm cezası ve işkence riski, ciddi sağlık sorunları, hamilelik ile insan ticareti ve şiddet mağduriyeti gibi durumlarda sınır dışı kararının alınmasını yasaklar. Bu korumanın belgelenmesi ve süreçlerin zamanında yürütülmesi önemlidir. Sınır dışı işlemiyle karşılaştıysanız yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.