Sözleşmeli Personel ile Memur Arasındaki Farklar: DMK 4/B ve Kadrosuz Memur Çalıştırma Yasağı

Kamu kurumlarında çalışan herkes “memur” değildir. Aynı kurumda aynı masada oturan kişiler; memur, sözleşmeli personel, geçici personel veya işçi olabilir ve hak, yükümlülük, güvence ve dava yolu bakımından birbirinden ciddi biçimde ayrılır. Bu ayrım, sözleşme feshi, ödenmeyen haklar, atama ve disiplin süreçlerinde hangi hukuk kurallarının uygulanacağını belirler. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4. maddesi bu statüleri tanımlar; 33. madde ise kadro şartını düzenler. Bu yazıda memur ve sözleşmeli personel arasındaki temel farkları, kadro kuralını ve uyuşmazlıklarda izlenecek yolu anlatıyoruz.

Kamu Hizmetinin Görülme Biçimleri

657 sayılı Kanunun 4. maddesine göre kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. Bu dört statü farklı hukuki rejimlere tabidir: memurlar 657 sayılı Kanun ve ilgili idare hukuku kurallarına, işçiler iş hukukuna, sözleşmeli ve geçici personel ise kendi özel mevzuatlarına bağlıdır. Statünün doğru tespiti, hangi kanunun ve hangi mahkemenin uygulanacağını belirlemek açısından ilk adımdır.

Memur Kavramı

Kanun, mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenleri memur sayar. Ayrıca tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır. Yani memurluk, görevin niteliğine bağlıdır: asli ve sürekli kamu hizmeti. Memurun temel özelliği, kadro karşılığı çalışmasıdır ve memuriyet güvencesinden yararlanmasıdır. 18. maddeye göre kanunlarda yazılı haller dışında devlet memurunun memurluğuna son verilmez, aylık ve başka hakları elinden alınamaz.

Sözleşmeli Personel (4/B)

4. maddenin B bendine göre sözleşmeli personel, kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir. Tanımdaki üç unsur öne çıkar: geçici ve istisnai işler, ihdas edilmiş pozisyon ve mali yılla sınırlı sözleşme. Maddede ayrıca belirli hallerde, örneğin norm kadro sonucu ortaya çıkan öğretmen ihtiyacının kadrolu istihdamla karşılanamadığı durumlarda, kısmi zamanlı ihtiyaçlarda ve yurt dışı teşkilatlarda sözleşme ile istihdamın caiz olduğu belirtilmiştir. Bu düzenleme, sözleşmeli istihdamın istisnai niteliğini vurgular.

Memur ve Sözleşmeli Arasındaki Temel Farklar

Memur ile sözleşmeli personel arasındaki farklar şöyle özetlenebilir:

• Kadro: Memur kadrolu; sözleşmeli personel ihdas edilen pozisyonda çalışır.
• Süre: Memurluk sürekli; sözleşmeli çalışma mali yılla sınırlıdır.
• Güvence: Memurun memurluğuna kanunda yazılı haller dışında son verilemez; sözleşmeli personelin çalışması sözleşme ve ilgili düzenlemelere bağlıdır.
• Disiplin ve sicil: Memurlar 657 sayılı Kanunun disiplin hükümlerine tabidir; sözleşmeli personel için uygulanacak hükümler ilgili mevzuatla belirlenir.
• Mali haklar: Memur aylık ve ek göstergeye, sözleşmeli personel sözleşmede belirlenen ücrete sahiptir.

Bu farklar, uyuşmazlıklarda başvurulacak hukuki yolları da etkiler.

Kadrosuz Memur Çalıştırma Yasağı

33. maddenin ilk fıkrası açıktır: kadrosuz memur çalıştırılamaz. Kadrolar Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde gösterildiği şekilde düzenlenir. Bu ilke, kamu hizmetinin kadro düzeni içinde yürütülmesini, bütçe disiplinini ve hukuka uygunluğu sağlar. Kadro olmadan fiilen çalıştırılan kişinin statüsü ve hakları, çalışmanın niteliğine göre belirlenir; fiilî çalışma tek başına memurluk statüsü kazandırmaz. Ancak kadrosuz fiilî çalıştırma nedeniyle mağdur olanların hak talepleri, ilgili hukuk kurallarına ve yargı içtihatlarına göre değerlendirilir.

Statü Uyuşmazlıklarında Görevli Mahkeme

Statünün belirlenmesi, dava yolunun seçilmesinde kritik önem taşır. Memurlar ve sözleşmeli personelin atama, disiplin, nakil, sözleşme feshi gibi idari işlemlerine karşı dava, idari yargıda açılır. İşçi statüsündeki personelin işçilik alacakları ise iş mahkemelerinde görülür. Bazı sözleşmeli personel uyuşmazlıkları, sözleşmenin niteliğine göre idare hukuku sözleşmesi olarak idari yargıda veya özel hukuk sözleşmesi olarak adli yargıda ele alınır. Bu ayrım karmaşık olabildiğinden, dava açmadan önce statünün ve işlemin niteliğinin doğru tespiti gerekir. Yanlış mahkemede açılan dava, görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve zaman kaybına yol açar.

Sözleşme Feshi ve Yenilememe

Sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshi veya yenilenmemesi işlemleri, sıkça uyuşmazlık konusu olur. Kurumun fesih gerekçesi, usul kurallarına uyulup uyulmadığı ve savunma alınıp alınmadığı incelenir. Mali yılla sınırlı sözleşme sona erdiğinde, yenilememe kararı da idari işlem niteliği taşıyabilir. Bu nedenle sözleşme feshine veya yenilenmemesine karşı süresi içinde dava açmak önem taşır. Dava açma süresi genellikle işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür. Ayrıntı için idare hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Statü Geçişleri

Sözleşmeli personelin memur kadrosuna geçişi, ayrı bir kanunî düzenleme veya sınavla mümkündür. Geçiş şartları, kadro durumu ve hizmet sürelerinin değerlendirilmesi ilgili mevzuata göre belirlenir. Memurluğa girişin genel şartları için devlet memurluğuna giriş şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Statüyü sözleşmeye bakmadan varsaymak,
• Yanlış mahkemede dava açmak,
• Sözleşme yenilenmemesine karşı süreyi kaçırmak,
• Kadrosuz fiilî çalışmanın memurluk sağladığını sanmak,
• Sözleşmede belirlenen hakları belgelendirmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kamu kurumunda proje kapsamında ihdas edilen pozisyonda sözleşmeli olarak çalışan bir personel, mali yıl sonunda sözleşmesinin yenilenmediğini öğrenir. Personel, yenilememe işleminin gerekçesiz olduğunu düşünür ve işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açar. Mahkeme, işlemin sözleşmenin niteliğine ve kurumun yetkisine uygun olup olmadığını inceler.

Sonuç

657 sayılı Kanunun 4. maddesi memur, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçi statülerini ayırır; 33. madde ise kadrosuz memur çalıştırılamayacağını belirtir. Statünün doğru belirlenmesi, hak ve yükümlülüklerin yanı sıra dava yolunun tespiti bakımından da hayati önem taşır. Kamu görevinizdeki statüyle ilgili bir uyuşmazlık yaşıyorsanız idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefon veya mesajla ulaşabilirsiniz.