Ticari Temsilci Nedir? Yetki Kapsamı, Sınırlama ve Ticaret Siciline Tescil (TBK 547-550)

Bir ticari işletme büyüdükçe, sahibinin her işlemi bizzat yapması mümkün olmaz. İşletme sahibi, işletmeyi yönetmek ve adına işlem yapmak üzere başka kişileri yetkilendirir. Bu kişilerden en geniş yetkiye sahip olanı ticari temsilcidir. Ticari temsilcinin yaptığı işlemler işletme sahibini bağlar; bu nedenle yetkinin kapsamı, sınırlandırılması ve sona ermesi hem işletme sahibi hem işletmeyle işlem yapan üçüncü kişiler için önemlidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 547-550. maddeleri bu konuları düzenler. Bu yazıda ticari temsilcinin hukuki durumunu anlatıyoruz.

Ticari Temsilci Kimdir?

TBK m. 547/1’e göre ticari temsilci, işletme sahibinin, ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında, ticari temsil yetkisiyle kendisini temsil etmek üzere açıkça ya da örtülü olarak yetki verdiği kişidir. Yani ticari temsilci, işletmenin genel müdürü veya yöneticisi konumunda olup, işletme sahibi adına ve ticaret unvanı altında işlem yapar. Yetki, yazılı bir belgeyle verilebileceği gibi, davranışlardan da anlaşılabilir. Örneğin işletme sahibinin uzun süre bir kişinin işletme adına sözleşme yapmasına ses çıkarmaması örtülü yetkilendirme sayılabilir. Ticari işletme kavramı için ticari işletme nedir esnaf işletmesinden farkı yazısına bakabilirsiniz.

Tescil Yükümlülüğü

İşletme sahibi, ticari temsilcilik yetkisi verildiğini ticaret siciline tescil ettirmek zorundadır; ancak ticari işletme sahibinin ticari temsilcinin fiillerinden sorumluluğu, tescilin yapılmış olmasına bağlı değildir (TBK m. 547/2). Bu, tescil yapılmamış olsa bile temsilcinin yaptığı işlemlerin işletme sahibini bağlayacağı anlamına gelir. Tescil, üçüncü kişilerin yetkiyi öğrenebilmesini sağlar. Sicil işlemleri için ticaret sicili tescil ve ilan işlemleri yazısına göz atabilirsiniz.

Temsil Yetkisinin Kapsamı

TBK m. 548/1’e göre ticari temsilci, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı, işletme sahibi adına kambiyo taahhüdünde bulunmaya ve onun adına işletmenin amacına giren her türlü işlemleri yapmaya yetkili sayılır. Bu geniş yetki, ticari temsilciyi işletmenin adeta ikinci sahibi konumuna getirir. Temsilci, sözleşme imzalayabilir, mal alıp satabilir, personel çalıştırabilir, çek ve bono düzenleyebilir. Kambiyo taahhüdü için kambiyo senedinde ciro ve devir ve bono düzenlenmesi ve şartları yazıları bilgi verir. İşletmenin amacı dışındaki işlemler ise kural olarak yetki kapsamı dışında kalır; ancak iyiniyetli üçüncü kişiler bakımından yetkinin sınırlandırılmasına ilişkin özel kurallar vardır.

Taşınmaz Devri Sınırı

Ticari temsilcinin geniş yetkisinin önemli bir istisnası vardır: ticari temsilci, açıkça yetkili kılınmadıkça, taşınmazları devredemez veya bir hak ile sınırlandıramaz (TBK m. 548/2). Yani taşınmaz satışı, ipotek kurulması veya irtifak hakkı tesisi için ticari temsilcinin ayrıca ve açıkça yetkilendirilmesi gerekir. Bu sınırlama, işletme sahibinin en değerli varlıklarının kolayca elden çıkarılmasını önler. Tapu işlemlerinde ayrıca noter tarafından düzenlenen özel yetki belgesi gerekir.

Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması

TBK m. 549’a göre temsil yetkisi iki şekilde sınırlandırılabilir:

• Şube ile sınırlama: Temsil yetkisi, bir şubenin işleriyle sınırlandırılabilir.
• Müşterek imza: Temsil yetkisi, birden çok kişinin birlikte imza atmaları koşuluyla sınırlandırılabilir. Bu durumda diğerlerinin katılımı olmaksızın temsilcilerden birinin imza atmış olması işletme sahibini bağlamaz.

Bu sınırlamalar ticaret siciline tescil edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz. Temsil yetkisine ilişkin diğer sınırlamalar ise tescil edilmiş olsalar bile iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Örneğin işletme sahibinin temsilciye “belirli bir tutarın üzerinde sözleşme yapamazsın” demesi, iç ilişkide bağlayıcıdır; ancak iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez. Bu düzenleme, ticari hayatta güven ilkesini korur. İşletme sahibinin sınırlamaların sicilde görünür olması için tescil yaptırması önemlidir. Şirketlerde imza yetkisi ve sınırlamalar için şirketin temsili ve imza yetkisi yazısı benzer ilkeleri anlatır.

Temsil Yetkisinin Sona Ermesi

TBK m. 550’ye göre temsil yetkisinin verildiği ticaret siciline tescil edilmemiş olsa bile, sona erdiği tescil edilir. Temsil yetkisinin sona erdiği ticaret siciline tescil ve ilan edilmediği sürece, bu yetki iyiniyetli üçüncü kişiler için geçerliliğini korur. Bu nedenle işletme sahibi, temsilcinin görevine son verdiğinde bunu derhal sicilde tescil ettirmelidir; aksi halde eski temsilci, iyiniyetli üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerde işletme sahibini bağlayabilir. Yetkinin geri alınması hakkı ve sonuçları için ticari temsilci ve vekilin rekabet yasağı ve yetkinin sona ermesi yazısına bakabilirsiniz.

Temsilci ile Vekil ve Yardımcılar Arasındaki Fark

Ticari temsilci en geniş yetkilidir; ticari vekil ise ticari temsilcilik yetkisi verilmeksizin işletmenin yönetimi veya bazı işleri için yetkilendirilen kişidir ve yetkisi daha sınırlıdır. Mağaza çalışanı gibi diğer tacir yardımcıları ise sadece belirli işlemler için yetkilidir. Bu üç kategori arasındaki fark için ticari vekil ve mağaza çalışanlarının yetkisi yazısını okuyabilirsiniz. Şirketlerde ticari vekil atanması ise genel kurul kararına bağlanabilir; bkz. limited şirkette müdürün görevden alınması ve yetkinin sınırlandırılması.

Üçüncü Kişilerin Korunması

Ticari temsilciyle işlem yapan üçüncü kişi, temsilcinin yetkisini sicilden kontrol ederek riskini azaltabilir. Ticaret sicili gazetesi ve sicil kayıtları, temsilcinin yetkisi, sınırlamaları ve sona ermesi hakkında bilgi verir. Kayıt bulunmaması iyiniyet karinesi ile birlikte üçüncü kişi lehine sonuç doğurur. Büyük tutarlı sözleşmelerde yetki belgesinin, imza sirkülerinin ve vekaletnamenin istenmesi de yaygın bir uygulamadır.

İşletme Sahibi İçin Pratik Öneriler

• Temsilciyi yazılı olarak yetkilendirin ve tescil ettirin.
• Yetki sınırlamalarını (şube, müşterek imza) tescil ettirin; aksi halde iyiniyetli üçüncü kişilere karşı geçersizdir.
• Taşınmaz devri gibi özel işlemler için ayrı ve açık yetki verin.
• Temsilcinin görevi sona erdiğinde derhal sicile bildirin.
• Temsilcinin işlemlerini düzenli denetleyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Yetki sınırlamasını tescil ettirmeyip üçüncü kişiye karşı ileri sürmeye çalışmak,
• Görevden alınan temsilcinin yetkisinin sicilden silinmesini unutmak,
• Temsilcinin taşınmaz devri yetkisi olduğunu varsaymak,
• İç talimatların üçüncü kişileri bağlayacağını sanmak,
• Tescilsiz yetkinin geçersiz olduğunu düşünmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletme sahibi, genel müdürünü ticari temsilci olarak atar ve yetkiyi sicile tescil ettirir. Sonra iki imzalı olması şartını iç talimatla getirir ama bunu tescil ettirmez. Genel müdür tek başına bir tedarikçiyle büyük tutarlı sözleşme imzalar. Tedarikçi iyiniyetli olduğundan ve sınırlama tescil edilmediğinden sözleşme işletme sahibini bağlar. İşletme sahibi, iç ilişkide genel müdüre karşı sorumluluk davası açabilir; ancak tedarikçiye karşı sınırlamayı ileri süremez.

Sonuç

Ticari temsilci, işletmenin amacına giren her türlü işlemi yapmaya yetkilidir; taşınmaz devri için açık yetki gerekir, yetki sınırlamaları tescil edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı geçerli olmaz ve yetkinin sona ermesi de tescil edilmelidir. Temsil ve yetkilendirme konularında ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.