Şirket ve İşveren Çalışanın İdari Kabahatinden Sorumlu Olur mu? Tüzel Kişi ve İş Sahibi Sorumluluğu (KK m. 8)

İşletmelerde çalışanların yaptığı bir hata, şirketin veya işverenin idari para cezasıyla karşılaşması sonucunu doğurabilir. Çalışan bir kasiyerin yasak satış yapması, şoförün trafik ihlali ya da bir mağazada belge eksikliği gibi durumlarda işletme sahibinin “ben yapmadım” demesi çoğu zaman yeterli olmaz. Kabahatler Kanunu’nun 8. maddesi, organ ve temsilcinin, hatta işletmede çalışan sıradan kişinin işlediği kabahatten dolayı tüzel kişi veya iş sahibi hakkında da idari yaptırım uygulanabileceğini düzenler. Bu yazıda maddenin dört fıkrasını ve uygulamadaki sonuçlarını anlatıyoruz.

Tüzel Kişinin Sorumluluğu

KK m. 8/1’e göre organ veya temsilcilik görevi yapan ya da organ veya temsilci olmamakla birlikte tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde görev üstlenen kişinin bu görevi kapsamında işlemiş bulunduğu kabahatten dolayı tüzel kişi hakkında da idari yaptırım uygulanabilir. Buradaki üç unsur önemlidir: fiilin kabahat olması, failin tüzel kişi adına görev üstlenmiş olması ve fiilin bu görev kapsamında işlenmesi. Örneğin bir limited şirketin müdürünün, şirket adına işlediği idari kabahatten dolayı şirket de ceza alabilir. Aynı şekilde şirketin faaliyeti çerçevesinde görev alan, ancak resmi olarak organ veya temsilci olmayan bir çalışanın fiili de şirkete yüklenebilir. Bu hüküm, şirketlerin hukuki sorumluluktan kaçmak için kabahat fiilini çalışana yıkmasını engeller.

Temsil Edilen ve İş Sahibinin Sorumluluğu

İkinci fıkra, gerçek kişiler için benzer bir sorumluluk kurar: temsilci sıfatıyla hareket eden kişinin bu sıfatla bağlantılı olarak işlemiş bulunduğu kabahatten dolayı temsil edilen gerçek kişi hakkında da idari yaptırım uygulanabilir. Gerçek kişiye ait bir işte çalışan kişinin bu faaliyeti çerçevesinde işlemiş bulunduğu kabahatten dolayı iş sahibi kişi hakkında da idari yaptırım uygulanabilir. Bu, esnaf ve şahıs işletmeleri için önemlidir: çalışanın işyerinde yaptığı ihlal, iş sahibine de ceza doğurabilir. Trafik hukukunda araç işletenin sorumluluğu (örneğin takograf süre aşımı) bu genel yaklaşımın somut bir örneğidir; bu konuda takograf ve sürücü çalışma süreleri yazısına bakabilirsiniz.

Özel Nitelik Aranan Hallerde

Üçüncü fıkra, kanunun organ veya temsilcide ya da temsil edilen kişide özel nitelikler aradığı hallerde de yukarıdaki fıkraların uygulanacağını söyler. Örneğin bazı kabahatler yalnızca belirli bir sıfatı (tacir, işveren, ruhsat sahibi gibi) taşıyan kişilerce işlenebilir. Fiil tüzel kişinin organı tarafından işlenmişse ve özel nitelik tüzel kişide aranıyorsa, tüzel kişi hakkında da yaptırım uygulanabilir. Bu yorum, kabahatin kapsamının tüzel kişileri de kuşatmasını sağlar.

Dayanak İşlem Geçersiz Olsa Bile

Dördüncü fıkra, birinci ve ikinci fıkra hükümlerinin organ veya temsilcilik ya da hizmet ilişkisinin dayanağını oluşturan işlemin hukuken geçerli olmaması halinde de uygulanacağını belirtir. Yani çalışanın iş sözleşmesi geçersiz olsa, sigortasız çalıştırılsa veya yönetim kurulu kararı sakat olsa bile fiili görev ilişkisi sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Bu nedenle “bu kişi resmen çalışan değildi” savunması tek başına başarılı olmayabilir; önemli olan kişinin fiilen işletmenin faaliyeti çerçevesinde görev üstlenip üstlenmediğidir.

Sorumluluğun Sınırları

Hüküm sınırsız değildir. Fiilin kabahat olması, failin görev kapsamında hareket etmesi ve fiilin işletmenin faaliyeti ile bağlantılı bulunması gerekir. Çalışanın işle ilgisi olmayan, tamamen kişisel bir kabahatinden dolayı işveren sorumlu tutulamaz. Örneğin çalışanın iş saatleri dışında ve işletme aracı olmadan işlediği bir trafik ihlali işverenin sorumluluğunu doğurmaz. Bu sınırın çizilmesinde fiilin zaman, yer ve iş ilişkisi bakımından işletmeyle bağlantısı incelenir. İtirazda bu bağlantının bulunmadığını ileri sürmek, başvurunun temel dayanağı olabilir.

Fail ve İştirak İlişkisi

Tüzel kişi veya iş sahibinin sorumluluğu, fiili işleyen kişinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kabahatler Kanunu m. 14, kabahatin işlenişine birden fazla kişinin iştirak etmesi halinde bu kişilerin her biri hakkında fail olarak idari para cezası verileceğini söyler. Yani aynı olayda çalışan, yönetici ve şirket ayrı ayrı idari para cezası alabilir. Bu durum, ödenecek toplam tutarın hesabında ve itiraz stratejisinde önemli olur. Ceza karşısında her muhatap ayrı ayrı itiraz hakkına sahiptir. İçtima ve aynı fiil için birden çok yaptırımın çakışması için aynı fiil hem suç hem kabahat ise hangi yaptırım uygulanır yazısına bakabilirsiniz.

Tebligat ve İtiraz Yolu

Tüzel kişi hakkında verilen idari yaptırım kararları her halde ilgili tüzel kişiye tebliğ edilir (KK m. 26/3). Bu kural, şirketin çalışanına yapılan tebligatın şirkete yapılmış sayılmayacağı anlamına gelir. Şirketler, tebligat adreslerini güncel tutmalı ve tebligat alacak yetkiliyi belirlemelidir. Karara karşı, tebliğden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir (m. 27/1); başvuru, kanuni temsilci veya avukat tarafından yapılır. Süreç ayrıntısı için idari para cezasına itiraz nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

İşletmeler İçin Önleyici Tedbirler

İşletmeler kabahat kaynaklı idari yaptırımı azaltmak için şu adımları düşünebilir: çalışanlara faaliyet alanına ilişkin kural ve yasakları yazılı olarak duyurmak, ruhsat ve belge takibini sistemli yapmak, yetki devirlerini yazılı belgelere bağlamak, kontrol ve denetim kayıtlarını saklamak ve idari yaptırım tutanaklarını hemen yetkili birime iletmek. Bu tedbirler, ceza doğmasını her zaman engellemese de, uyuşmazlıkta işletmenin özen gösterdiğini ortaya koyar.

Sık Yapılan Hatalar

• Çalışanın fiilinden şirketin sorumlu olmayacağını varsaymak,
• Tebligat adresini güncellemeyip cezanın süresini kaçırmak,
• Ceza tutanağına “çalışanım yaptı” diyerek itiraz gerekçesi göstermek,
• Yetki devri ve görev tanımlarını yazılı hale getirmemek,
• Her muhatabın ayrı itiraz hakkı olduğunu unutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmede çalışan bir kişi, işletmenin faaliyeti çerçevesinde idari kabahat sayılan bir fiil işler ve hakkında tutanak düzenlenir. İşletme sahibi hakkında da iş sahibi sıfatıyla idari para cezası verilir. İşletme sahibi, tutanağın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurur ve çalışanın fiilinin işle bağlantısı olmadığını, aksine kişisel bir davranış olduğunu ileri sürer. Mahkeme, olayın işletme faaliyeti ile bağlantısını delillere göre değerlendirir.

Sonuç

Kabahatler Kanunu m. 8, şirketleri ve iş sahiplerini çalışanlarının ve temsilcilerinin görevleri çerçevesinde işlediği kabahatlerden de sorumlu tutar. Sorumluluk sınırsız değildir, ancak fiili görev ilişkisi ve işle bağlantı yeterli sayılabilir. İşletmenize verilen idari yaptırım kararlarına karşı süresinde başvuru yapmak için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.