Uzun Dönem İkamet İzni Hangi Hakları Sağlar? Sekiz Yıl Şartı, Sağlanan Haklar ve İptal Sebepleri

Türkiye’de uzun yıllardır yaşayan, çalışan, aile kuran ve hayatını burada sürdüren birçok yabancı için ikamet izninin her seferinde yenilenmesi hem bürokratik hem de belirsizlik yaratan bir süreçtir. Uzun dönem ikamet izni, bu belirsizliği ortadan kaldırarak süresiz kalış imkânı sağlar. Ancak bu izin türünün şartları, sağladığı haklar ve iptal sebepleri, dikkatle bilinmesi gereken kurallara bağlanmıştır. Bu yazıda YUKK m. 42-45’i temel alarak uzun dönem ikamet iznini anlatıyoruz.

Uzun Dönem İkamet İznin Tanımı

YUKK m. 42/1’e göre Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından süresiz ikamet izni verilir. Süresiz olması, iznin yenilenme zorunluluğunu ortadan kaldırır; ancak şartlar devam etmelidir. Bu izin, Türkiye’de kalıcı yerleşim isteyen yabancılar için önemli bir statüdür. Genel bilgi için uzun dönem ikamet izni şartları yazısına bakabilirsiniz.

Kimler Geçiş Yapamaz?

Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara, uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz (m. 42/2). Bu, bu kategorilerdeki kişilerin statülerinin geçici veya korumaya bağlı olması nedeniyle süresiz izin sistemine dahil edilmemesi anlamına gelir. Bu kişilerin başka yollarla (örneğin çalışma izni, aile bağı) ikamet hakkı kazanabileceği unutulmamalıdır. Uluslararası koruma statüleri için ikincil koruma statüsü nedir ve geçici koruma statüsü, Suriyeliler yazılarına bakabilirsiniz.

Sekiz Yıllık Kesintisiz İkametin Hesabı

Uzun dönem ikamet izni için aranan ilk şart, kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmaktır (m. 43/1-a). Hesaplamada ikamette kesinti kuralları önemlidir: zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan Türkiye dışında kalışlar ikamette kesinti sayılır ve önceki izin süreleri hesaba katılmaz (m. 28/1). Ayrıca kesintisiz ikamet izin sürelerinin hesaplanmasında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır (m. 28/2). Bu hesaplama için ikamette kesinti ve Türkiye dışında kalış sınırı yazısı ayrıntı verir.

Diğer Şartlar

Uzun dönem ikamet iznine geçişte ayrıca şu şartlar aranır (m. 43/1): son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak; kendisi veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak; geçerli sağlık sigortasına sahip olmak; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak. Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olması nedeniyle uzun dönem ikamet izni verilmesi uygun görülen yabancılar için (d) bendi dışındaki şartlar aranmaz (m. 43/2). Yani bazı özel durumlarda kamu düzeni şartı dışındaki şartlar aranmayabilir.

Sağlanan Haklar

YUKK m. 44/1’e göre uzun dönem ikamet izni bulunan yabancılar; askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf olarak araç ithal etme hakları ile özel kanunlardaki düzenlemeler hariç, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili mevzuat hükümlerine tabi olmak şartıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanırlar. Yani uzun dönem izin sahibi birçok alanda vatandaşlarla benzer haklara sahip olur; ancak siyasi haklar ve kamu görevleri hariçtir. Cumhurbaşkanı bu haklara kısmen veya tamamen kısıtlamalar getirmeye yetkilidir (m. 44/2). Yabancıların oy hakkı konusunda yabancıların oy hakkı durumu yazısına bakabilirsiniz.

Çalışma İzni ile İlişkisi

Uzun dönem ikamet izni ikamet hakkını süresiz kılar; çalışma izni ise ayrı bir konudur. Yabancının çalışabilmesi için ilgili mevzuata göre çalışma izni veya muafiyet gerekir. Süresiz çalışma izni ve uzun dönem ikamet gibi kavramlar ayrı değerlendirilmelidir. Çalışma izni türleri için çalışma izni türleri, bağımlı, bağımsız ve süresiz yazısına göz atabilirsiniz.

İptal Sebepleri

Uzun dönem ikamet izinleri şu hâllerde iptal edilir (m. 45/1): yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması; sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında bulunması. Bu ikinci sebep, süresiz izne sahip kişilerin uzun süre yurt dışında kalması hâlinde izni kaybedebileceğini gösterir. İptal edilen izni tekrar almak üzere yapılacak başvurular ve bunların sonuçlandırılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir (m. 45/2).

Türkiye İçinden Başvuru

Uzun dönem ikamet izni başvuruları, istisnai olarak valiliklere de yapılabilir (m. 22/1-c). Yani bu izin türü için yurt dışına çıkıp konsolosluğa başvurmak gerekmez. Bu, süresiz izin için başvuruyu kolaylaştıran bir düzenlemedir. Başvuruda sekiz yıllık ikametin belgelenmesi, gelir ve sağlık sigortası belgeleri ve adli sicil gibi belgeler hazırlanmalıdır. Başvuru sonucunda Bakanlığın onayıyla izin verilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Sekiz yıllık süreyi ikamette kesinti kuralını hesaba katmadan hesaplamak,
• Son üç yıl içinde alınan sosyal yardımı hesaba katmamak,
• Uzun dönem izinle oy kullanma veya kamu görevine girme hakkı olduğunu sanmak,
• Yurt dışında bir yıldan fazla kalmanın iptal sebebi olduğunu unutmak,
• Koruma statüsünde olup uzun dönem izne geçebileceğini düşünmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Türkiye’de sekiz yıldır kesintisiz ikamet izniyle yaşayan, düzenli geliri ve sağlık sigortası olan bir yabancı, son üç yılda sosyal yardım almamıştır ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturmamaktadır. Valiliğe başvurusu Bakanlık onayıyla süresiz ikamet iznine dönüşür. Kişi daha sonra yurt dışında iki yıl kaldığı için, sağlık veya eğitim gibi bir gerekçesi bulunmadığından izni iptal edilir.

Sonuç

Uzun dönem ikamet izni, sekiz yıllık kesintisiz ikamet ve ek şartlarla verilen, süresiz ve geniş haklar sağlayan bir izindir; ancak siyasi haklar ve kamu görevleri dışında bırakılmıştır ve yurt dışında bir yıldan fazla kalış izni iptal ettirir. Uzun dönem ikamet planınız için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.