Yabancı Hakem Kararı Türkiye’de Nasıl Tenfiz Edilir? Belgeler ve Ret Sebepleri (MÖHUK m. 60-63)

Uluslararası ticari uyuşmazlıkların çoğu mahkeme yerine tahkim yoluyla çözülür. Tarafsız bir ülkede verilen hakem kararı, kazanan taraf için değerli bir belgedir; ancak borçlunun malı başka bir ülkedeyse kararın orada icra edilmesi gerekir. Türkiye’de yabancı hakem kararlarının tenfizi MÖHUK m. 60-63’te düzenlenmiştir. Bu yazıda tenfiz şartlarını, yetkili mahkemeyi, gerekli belgeleri ve ret sebeplerini anlatıyoruz.

Tenfiz Edilebilecek Hakem Kararları

MÖHUK m. 60/1’e göre kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcı olan yabancı hakem kararları tenfiz edilebilir. Yani hakem kararının, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş veya bağlayıcı hâle gelmiş olması gerekir. Hâlâ iptal davasına tabi olan veya bağlayıcılık kazanmamış bir karar tenfiz edilemez. Bu nedenle kararın verildiği ülkedeki süreçlerin tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilmelidir.

Yetkili Mahkeme

Yabancı hakem kararlarının tenfizi, tarafların yazılı olarak kararlaştırdıkları yer asliye mahkemesinden dilekçeyle istenir. Taraflar arasında böyle bir anlaşma yoksa, aleyhine karar verilen tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu, bu da yoksa icraya konu teşkil edebilecek malların bulunduğu yer mahkemesi yetkili sayılır (m. 60/2). Bu düzenleme, icra edilecek malvarlığının bulunduğu yerde tenfiz imkânı tanır. Sözleşmelerde bu yetkiyi önceden belirlemek yararlıdır.

Gerekli Belgeler

Tenfiz isteyen taraf dilekçesine, karşı tarafın sayısı kadar örnekleriyle birlikte şu belgeleri ekler (m. 61/1): tahkim sözleşmesi veya şartının aslı yahut usulüne göre onanmış örneği; hakem kararının usulen kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcılık kazanmış aslı veya usulüne göre onanmış örneği; ve bu belgelerin tercüme edilmiş ve usulen onanmış örnekleri. Mahkeme, hakem kararlarının tenfizinde m. 55, 56 ve 57 hükümlerini kıyas yoluyla uygular (m. 61/2); yani tebliğ, itiraz, karar ve temyiz kuralları yabancı mahkeme ilâmlarındaki gibidir. Bu usul için tenfiz davası usulü, belgeler ve itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Ret Sebepleri

MÖHUK m. 62/1’e göre mahkeme şu hâllerde yabancı hakem kararının tenfizi istemini reddeder: (a) tahkim sözleşmesi yapılmamış veya esas sözleşmeye tahkim şartı konulmamışsa; (b) hakem kararı genel ahlâka veya kamu düzenine aykırıysa; (c) uyuşmazlık Türk kanunlarına göre tahkim yoluyla çözülemezse; (ç) taraflardan biri hakemler önünde usulüne göre temsil edilmemiş ve işlemleri sonradan kabul etmemişse; (d) tenfiz istenen taraf hakem seçiminden usulen haberdar edilmemiş veya iddia ve savunma imkânından yoksun bırakılmışsa; (e) tahkim sözleşmesi tâbi olduğu hukuka veya hakem hükmünün verildiği ülke hukukuna göre hükümsüzse; (f) hakemlerin seçimi veya usulü tarafların anlaşmasına veya verildiği ülke hukukuna aykırıysa; (g) karar tahkim sözleşmesinin sınırlarını aşıyorsa; (h) karar kesinleşmemiş, icra kabiliyeti veya bağlayıcılık kazanmamış ya da verildiği yerin yetkili mercii tarafından iptal edilmişse.

Ret Sebeplerinde İspat Yükü

MÖHUK m. 62/2’ye göre (ç), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yazılı hususların ispat yükü, hakkında hakem kararının tenfizi istenen tarafa aittir. Yani temsil edilmeme, haberdar edilmeme, usul ihlali gibi sebepleri ileri süren borçlu, bunları ispatlamalıdır. Buna karşılık (a), (b) ve (c) bentleri, yani tahkim sözleşmesinin yokluğu, kamu düzeni ve tahkime elverişsizlik, mahkemece re’sen de gözetilebilir. Bu ayrım, tenfiz sürecinde tarafların stratejisini belirler.

Tanıma

Yabancı hakem kararlarının tanınması da tenfizine ilişkin hükümlere tabidir (m. 63). Yani hakem kararının kesin hüküm etkisinden yararlanmak isteyen taraf, tanıma için aynı şartlar ve usulle mahkemeye başvurur. Bu, özellikle hakem kararı ile aynı uyuşmazlığın Türkiye’de yeniden dava edilmesini önlemek için önemlidir.

Tahkim Sözleşmesinin Önemi

Tenfiz sürecinde tahkim sözleşmesinin varlığı ve geçerliliği kritik önemdedir. Tahkim şartının sözleşmeye açıkça yazılması, yazılı olması ve tarafların iradesini yansıtması gerekir. Tahkim şartı olmayan bir sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta hakem kararı verilirse, tenfiz reddedilir. Sözleşme hazırlanırken tahkim şartının açık, kapsayıcı ve uygulanacak hukukla uyumlu olması bu nedenle önem taşır. Yetki anlaşmaları için yetki anlaşması ve yabancı mahkeme seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Kamu Düzeni ve Tahkime Elverişlilik

Türk hukukunda bazı uyuşmazlıklar, örneğin aile hukuku veya taşınmazların aynî hakları gibi konular, tahkime elverişli değildir. Bu konularda verilen yabancı hakem kararı tenfiz edilemez. Kamu düzeni denetimi de sonuç bakımından yapılır. Kamu düzeni kavramı için kamu düzenine aykırılık nedeniyle yabancı hukukun uygulanmaması yazısına göz atabilirsiniz.

Tenfiz Sonrası İcra

Hakem kararının tenfizine karar verildiğinde, karar Türk mahkemesi ilâmı gibi icra edilir. Alacaklı icra dairesine başvurarak haciz ve satış işlemlerini başlatabilir. Borçlunun temyiz yoluna başvurması hâlinde icra, temyiz sonucuna kadar durabilir; bu nedenle sürecin toplam süresi planlanırken bu ihtimal hesaba katılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Hakem kararının kesinleşme ve bağlayıcılık şartlarını kontrol etmemek,
• Tahkim sözleşmesinin aslını veya onaylı örneğini sunmamak,
• Ret sebeplerinde ispat yükünün kendisinde olduğunu bilmemek,
• Tahkime elverişli olmayan uyuşmazlıkta tahkim kararı almak,
• Yetkili mahkemeyi yanlış belirlemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yabancı bir ülkede yapılan tahkimde alacaklı taraf lehine karar çıkar; borçlunun Türkiye’de mal varlığı vardır. Alacaklı, tahkim sözleşmesi, hakem kararı ve onaylı tercümelerle yetkili asliye mahkemesine başvurur. Borçlu, hakem seçiminden haberdar edilmediğini ileri sürer, ancak bunu ispatlayamaz. Mahkeme, ret sebeplerinin bulunmadığını belirleyerek tenfize karar verir.

Sözleşme Hazırlarken Tenfizi Düşünmek

Tahkim yoluyla çözülecek sözleşmelerde, hakem kararının ileride Türkiye’de icra edilebileceği düşünülerek hazırlık yapılmalıdır. Tahkim şartının açık ve yazılı olması, tahkim yerinin tanıma ve tenfiz açısından elverişli bir ülke olması, hakemlerin seçim usulünün net belirlenmesi ve tarafların savunma haklarının korunması, ileride tenfiz sürecinde ret sebeplerini önler.

Sonuç

Yabancı hakem kararlarının tenfizi için kesinleşme, doğru mahkeme, eksiksiz belge ve ret sebeplerinin bulunmaması gerekir. Ret sebeplerinin çoğunda ispat yükü tenfize karşı çıkan taraftadır. Yabancı bir hakem kararının Türkiye’de icrası için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.