Yabancı Mahkeme Kararı Türkiye’de Nasıl İcra Edilir? Tenfiz Şartları ve Karşılıklılık İlkesi

Yurt dışında boşanma, alacak veya tazminat davası kazanmış bir kişi, elindeki kararı Türkiye’de uygulatmak istediğinde çoğunlukla şaşırır: mahkeme kararı yabancı ülkede kesinleşmiş olsa bile Türkiye’de doğrudan icra edilemez. Bunun için Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir. MÖHUK m. 50 ve devamı, bu sürecin şartlarını ve usulünü düzenler. Bu yazıda tenfizin ne anlama geldiğini, hangi şartların aranacağını ve pratikte nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Tenfiz Nedir?

Tenfiz, yabancı mahkeme ilâmına Türkiye’de icra kabiliyeti kazandıran Türk mahkemesi kararıdır. MÖHUK m. 50/1’e göre yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye’de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Yani kararın öncelikle hukuk davasına ilişkin olması, ilâm olması ve kesinleşmiş olması gerekir. Tenfiz kararı verilince yabancı ilâm, Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmlar gibi icra edilir.

Ceza İlâmlarındaki Kişisel Haklar

Yabancı mahkemelerin ceza ilâmlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir (m. 50/2). Örneğin ceza yargılaması sırasında mağdur lehine hükmedilen tazminat kalemleri, bu kapsamda tenfiz edilebilir. Ancak ceza hükmünün kendisi, yani hapis cezası gibi kısımlar, tenfiz konusu değildir; bunlar için ayrı uluslararası iş birliği mekanizmaları söz konusudur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir (m. 51/1). Yetki bakımından, tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesi yetkilidir. Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer mevcut değilse, kanunda belirtilen belirli büyük şehir mahkemelerinden birinden istenebilir (m. 51/2). Dolayısıyla tenfiz davası, borçlunun bulunduğu yerde açılır. Ailenin durumuna ilişkin kararlarda ise aile mahkemesi görevli olabilir.

Tenfizin Dört Şartı

MÖHUK m. 54/1’e göre yetkili mahkeme tenfiz kararını şu şartlar dâhilinde verir: (a) karşılıklılık: Türkiye ile ilâmın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün veya fiilî uygulamanın bulunması; (b) yetki: ilâmın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde yetki tanıyan bir mahkemece verilmemiş olması; (c) kamu düzeni: hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması; (ç) savunma hakkı: kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun çağrılmış veya temsil edilmiş olması ya da gıyabında hüküm verilmişse bu konuda itiraz etmemiş olması.

Karşılıklılığın İspatı

Karşılıklılık, en sık tartışılan şarttır. Kanun; anlaşma, kanun hükmü veya fiilî uygulama olmak üzere üç kaynak sayar. Yani bir ülkenin mahkemeleri, Türk mahkeme kararlarını fiilen tenfiz ediyorsa karşılıklılık gerçekleşmiş sayılabilir. Karşılıklılığın ispatı için ilgili devletin mevzuatı, mahkeme kararları veya Adalet Bakanlığından alınan bilgiler kullanılabilir. Bu konuda mahkeme kendi araştırmasını da yapar. Karşılıklılık şartı, tanımada aranmaz (m. 58/1).

Münhasır Yetki ve Gerçek İlişki

Yabancı mahkeme, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda karar vermişse tenfiz edilmez. Ayrıca davalı itiraz ederse, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmayan mahkemenin kararı tenfiz edilemez. Bu şart, yetki ilişkisi zayıf mahkemelerin kararlarının Türkiye’de icrasını engeller. Yetki anlaşması bulunması durumunda ise yetki anlaşmasının geçerliliği tartışılır; bunun için yetki anlaşması ve yabancı mahkeme seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Kamu Düzeni

Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması gerekir. Kamu düzeni denetimi, yabancı kararın sonucuna yöneliktir; kararın gerekçesinin doğruluğu Türk mahkemesince yeniden incelenmez. Kamu düzeni kavramı için kamu düzenine aykırılık nedeniyle yabancı hukukun uygulanmaması yazısına göz atabilirsiniz. Tenfizde kamu düzeni, hem usul hem esas bakımından ele alınabilir.

Savunma Hakkının Korunması

Kendisine karşı tenfiz istenen kişinin, hükmü veren mahkemeye usulüne uygun çağrılmamış veya orada temsil edilmemiş yahut yerel kanunlara aykırı olarak yokluğunda hüküm verilmiş olması hâlinde, bu kişi tenfiz istemine itiraz edebilir. Ancak itiraz etmemişse şart aranmaz. Bu, adil yargılanma hakkının yabancı yargılamada da gözetilmesini sağlar. Dolayısıyla tebligatı yurt dışına usulsüz yapılan bir karar, tenfizde sorun yaşayabilir.

Tenfiz İstemi ve Belgeler

Tenfiz talebi dilekçe ile yapılır; dilekçede taraflar, mahkeme ve ilâmın bilgileri ile tenfiz isteminin kapsamı belirtilir (m. 52). Dilekçeye yabancı mahkeme ilâmının o ülke makamlarınca onanmış aslı veya örneği, kesinleşme belgesi ve bunların onaylı tercümeleri eklenir (m. 53). Bu belgelerin eksik veya onaysız olması, sürecin uzamasına neden olur. Usul ve itiraz konusunda tenfiz davası usulü, belgeler ve itiraz yazısı ayrıntı verir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yabancı kararı tenfiz etmeden icraya koymaya çalışmak,
• Kesinleşme şerhini veya belgesini almadan başvurmak,
• Karşılıklılığın ispatı için belge hazırlamamak,
• Tebligat ve çağrı usulünü kontrol etmemek,
• Onaylı tercümeleri eksik sunmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yabancı bir ülkede alacak davası kazanan bir kişi, borçlunun Türkiye’deki mal varlığına haciz koydurmak ister. Önce Türk asliye mahkemesinde tenfiz davası açar; kesinleşme belgesini ve onaylı tercümeleri sunar. Mahkeme, karşılıklılığın mevcut olduğunu, borçlunun yabancı yargılamada usulüne uygun çağrıldığını ve kararın kamu düzenine aykırı olmadığını belirleyerek tenfize karar verir. Ardından karar Türk ilâmı gibi icra edilir.

Tenfiz Sonrası Süreç

Tenfiz kararı verildikten sonra ilâm, Türk ilâmı gibi icra takibine konu edilebilir. Alacaklı icra dairesine başvurarak haciz ve satış gibi işlemleri başlatabilir.

Sonuç

Yabancı ilâmın Türkiye’de icrası için tenfiz kararı gerekir; karşılıklılık, yetki, kamu düzeni ve savunma hakkı şartları birlikte aranır. Belgelerin eksiksiz hazırlanması süreci hızlandırır. Yabancı ilâmınızın Türkiye’de uygulanması için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.