Yabancı Gerçek Kişinin Türkiye’de Miras Hakkı Nasıl Belirlenir?

Yabancı bir kişinin vefatı hâlinde Türkiye’deki malvarlığının nasıl paylaşılacağı veya bir yabancının Türk vatandaşından miras kalması durumunda hangi hukukun uygulanacağı, uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorudur. Bu yazıda bu konuyu ele alıyoruz.

Genel Kural: Ölenin Millî Hukuku

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 20/1’e göre miras, kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir. Bu, örneğin bir Alman vatandaşının vefatı hâlinde, mirasının paylaşımında kural olarak Alman hukukunun uygulanacağı anlamına gelir. Ancak bu genel kuralın önemli bir istisnası vardır.

Türkiye’deki Taşınmazlar İçin İstisna: Türk Hukuku

Aynı fıkranın ikinci cümlesi, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağını açıkça düzenler. Bu, “lex rei sitae” (eşyanın bulunduğu yer hukuku) ilkesinin miras hukukundaki özel bir uzantısıdır. Dolayısıyla yabancı uyruklu bir kişinin Türkiye’de bulunan bir taşınmazının mirasçılar arasında nasıl paylaşılacağı, ölenin kendi ülkesinin miras hukuku ne olursa olsun, Türk Medeni Kanunu’nun miras hükümlerine göre belirlenir.

Mirasın Açılması ve Taksimine Uygulanacak Hukuk

Kanun m. 20/2, mirasın açılması sebeplerine, kazanılmasına ve taksimine ilişkin hükümlerin terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabi olacağını düzenler. Bu düzenleme, mirasın hangi olaylarla açılacağı ve mirasçıların payların nasıl teslim alacağı gibi usul ağırlıklı konularda, malın fiilen bulunduğu ülkenin hukukunun devreye girmesini sağlar.

Ölüme Bağlı Tasarrufların Şekli ve Ehliyeti

Vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarrufların şekline, Kanun m. 7’deki genel şekil kurallarına atıfla, işlemin yapıldığı yer hukuku veya tarafın millî hukuku uygulanabilir; ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerli kabul edilir. Tasarrufta bulunma ehliyeti ise tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka tabidir. Bu düzenleme, yurt dışında yaşayan bir yabancının kendi ülkesinde düzenlediği vasiyetnamenin Türkiye’de de geçerli olabilmesini sağlayan esnek bir yapı sunar.

Miras Yoluyla Taşınmaz Ediniminde Mütekabiliyetin Durumu

2644 sayılı Tapu Kanunu’nun genel mütekabiliyet ve alan kısıtlamaları, kural olarak yabancıların iradi (satın alma, bağış gibi) taşınmaz edinimlerine ilişkindir. Kanuni mirasçılık sıfatıyla kazanılan taşınmazlarda, mirasın kendiliğinden intikal etmesi nedeniyle bu genel kısıtlamalar farklı şekilde değerlendirilebilir; ancak mirasçının taşınmazı daha sonra elden çıkarması veya devretmesi durumunda, kendisi de bir taşınmaz edinicisi olarak genel kısıtlamalara tabi hâle gelebilir. Bu nedenle miras yoluyla taşınmaz kazanımı ile bunun sonraki tasarrufu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Mirasçısız Terekenin Akıbeti

Kanun m. 20/3, Türkiye’de bulunan mirasçısız terekenin Devlete kalacağını düzenler. Bu kural, ölenin yabancı uyruklu olup olmadığına bakılmaksızın uygulanır; yabancı bir kişinin Türkiye’de mirasçısı bulunmaması hâlinde, Türkiye’deki malvarlığı Türk Devletine intikal eder.

Mirasa İlişkin Davalarda Yetkili Mahkeme

Kanun m. 43 uyarınca mirasa ilişkin davalar, ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde açılır; yerleşim yeri yoksa mutat mesken, o da yoksa terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu düzenleme, yabancı mirasçıların Türkiye’de dava açarken hangi mahkemeye başvuracaklarını netleştirir.

Veraset ve İntikal Vergisi Yükümlülüğü

Türkiye’deki mirasa konu mallar için, mirasçıların uyruğundan bağımsız olarak veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesi ve verginin ödenmesi gerekir. Yabancı mirasçıların bu yükümlülüğü yerine getirmemesi, tapu veya banka hesabı gibi mirasa konu varlıkların devrinde gecikmeye yol açabilir.

Saklı Pay Kurallarının Uygulanması

Türk hukukunda belirli yakın mirasçılara (alt soy, eş, ana ve baba) tanınan saklı pay kuralları, Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukukunun uygulanması nedeniyle devreye girebilir. Ölenin millî hukukunda saklı pay kavramı bulunmasa dahi, Türkiye’deki taşınmaz üzerindeki miras payları Türk Medeni Kanunu’na göre belirlendiğinden, saklı paylı mirasçıların bu korumadan yararlanması mümkün olabilir; bu durum, ölenin kendi hukukuna göre yaptığı ölüme bağlı tasarrufların Türkiye’deki taşınmaz bakımından sınırlanmasına yol açabilir.

Yabancı Mirasçının Türkiye’deki Süreci Takip Etmesi

Türkiye’de mirasa konu bir taşınmaz veya banka hesabı bulunan yabancı mirasçının, süreci bizzat takip etmesi çoğu zaman pratik olmayabilir. Bu durumda mirasçı, Türkiye’de bir avukata düzenleyeceği vekaletname ile veraset ilamı alınması, tapu intikal işlemleri, banka hesabının devri ve varsa vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gibi işlemleri kendisi Türkiye’ye gelmeden yürütebilir. Vekaletnamenin yurt dışında düzenlenmesi hâlinde, ilgili ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenmesi veya apostil şerhli olması gerekir.

Veraset İlamının Alınması

Mirasçılık sıfatının resmi olarak tespiti için sulh hukuk mahkemesinden veya noterden veraset ilamı (mirasçılık belgesi) alınması gerekir. Yabancı mirasçılar bakımından, yabancı ülkede düzenlenmiş bir mirasçılık belgesi bulunsa dahi, Türkiye’deki tapu veya banka işlemleri için Türk makamlarınca düzenlenmiş veya tanınmış bir veraset ilamının sunulması genellikle istenir. Bu belgenin alınması sürecinde, ölüm belgesi, nüfus kayıtları ve mirasçılık bağını gösteren belgelerin tam ve onaylı olması önemlidir.

Birden Fazla Ülkede Mirasa Konu Malvarlığı Bulunması

Yabancı bir kişinin hem kendi ülkesinde hem Türkiye’de malvarlığı bulunması durumunda, her ülkedeki mirasa konu mallar kendi ülkesinin usul kurallarına göre ayrı ayrı intikal ettirilir. Bu durum, mirasçıların birden fazla ülkede paralel işlemler yürütmesini gerektirebilir; süreçlerin koordineli yürütülmesi, gecikmelerin ve çelişkili işlemlerin önüne geçilmesi açısından önemlidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Türkiye’de bir yazlık evi bulunan yabancı bir kişi vefat eder. Kişinin kendi ülkesindeki mirası o ülkenin hukukuna göre paylaştırılırken, Türkiye’deki yazlık ev Türk Medeni Kanunu’nun miras hükümlerine göre mirasçılar arasında paylaştırılır.

Sonuç

Yabancıların Türkiye’deki miras hakları, ölenin millî hukuku ile Türk hukukunun bir arada uygulandığı katmanlı bir yapıya sahiptir; Türkiye’deki taşınmazlar özel olarak Türk hukukuna tabidir. Yabancılar hukuku alanında miras süreciniz veya taşınmaz intikaliniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.