Yabancı Miras Bırakanın Mirası Hangi Hukuka Tabidir? Millî Hukuk ve Türkiye’deki Taşınmazlar

Bir yabancı vatandaş Türkiye’de vefat ettiğinde veya Türkiye’de taşınmazı bulunan yabancı bir miras bırakan öldüğünde, mirasçılar en başta şu soruyla karşılaşır: “Miras hangi ülkenin hukukuna göre paylaşılacak?” Cevap iki katmanlıdır: genel kural ölenin millî hukukudur, ancak Türkiye’deki taşınmazlar için Türk hukuku devreye girer. Bu yazıda MÖHUK m. 20 ve m. 43’ü, mirasçılar ve alacaklılar açısından anlamıyla ele alıyoruz.

Genel Kural: Ölenin Millî Hukuku

MÖHUK m. 20/1’e göre miras ölenin millî hukukuna tabidir. Mirasçıların kimler olduğu, miras payları, saklı pay, mirasın reddi gibi konular kural olarak ölenin ölüm anındaki millî hukukuna göre belirlenir. Ölenin çifte vatandaşlığı varsa m. 4 kuralları, vatansız veya mülteci ise yerleşim yeri, mutad mesken ve bulunulan ülke sıralaması devreye girer. Bu sebeple mirasın hangi hukuka tabi olduğunu belirlemenin ilk adımı, ölenin vatandaşlık durumunu netleştirmektir.

Türkiye’deki Taşınmazlar

Aynı fıkranın ikinci cümlesi, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağını belirtir. Yani miras bırakan yabancı olsa bile Türkiye’deki taşınmazlar için Türk miras hukuku esas alınır. Bu durum, mirasçıların payını, saklı pay hesabını ve tapuya tescil sürecini etkileyebilir. Uygulamada bir yabancı miras bırakanın Türkiye’deki taşınmazı ile yurt dışındaki taşınırları farklı hukuka tabi olabilir. Türk hukukundaki yasal mirasçılar ve saklı pay sistemi için yasal mirasçılar ve zümre sistemi yazısına bakabilirsiniz.

Mirasın Açılması, İktisabı ve Taksimi

MÖHUK m. 20/2’ye göre mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Bu, mirasın açılmasının ve paylaşımının usule ilişkin kısmının malların bulunduğu ülke hukukuna bağlandığını gösterir. Dolayısıyla çok ülkeli bir terekede, her ülkedeki mallar için o ülkenin taksim kuralları uygulanabilir.

Mirasçısız Tereke

Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır (m. 20/3). Ölen yabancının hiçbir mirasçısı bulunamazsa veya mirasçılar mirası reddederse, Türkiye’deki malları Hazine’ye intikal eder. Bu nedenle uzakta yaşayan mirasçıların hak sahipliklerini bildirmeleri ve gerekli işlemleri zamanında yapmaları önemlidir.

Ölüme Bağlı Tasarruflar

Ölüme bağlı tasarrufun şekline m. 7 uygulanır; ayrıca ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir. Ölüme bağlı tasarruf ehliyeti ise tasarrufta bulunanın, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tabidir (m. 20/4-5). Vasiyetnamenin şekli konusunda yurt dışında yapılan vasiyetnamenin şekil geçerliliği yazısına bakabilirsiniz.

Dava Yeri

MÖHUK m. 43/1’e göre mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yerinin Türkiye’de olmaması hâlinde terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür. Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancının Türkiye’deki mallarına ilişkin uyuşmazlıklar bu sebeple mallarının bulunduğu yer mahkemesine gider. Yabancı mahkemelerden gelen miras kararlarının Türkiye’de tanınması için mirasta yabancı mahkeme kararının tanınması yazısı ayrıntı verir.

Yabancının Türkiye’de Miras Hakkı

Yabancı gerçek kişilerin Türkiye’de miras yoluyla mal edinmesi ayrıca kısıtlamalara tabi olabilir; örneğin taşınmaz edinimi için askerî yasak bölgeler ve karşılıklılık gibi konular devreye girebilir. Bu konuda yabancı gerçek kişinin Türkiye’de miras hakkı yazısı yararlıdır. Taşınmaz edinimi için yabancının Türkiye’de taşınmaz edinimi yazısına da göz atabilirsiniz.

Delil ve Belgeler

Yabancı miras bırakanın mirasçılık belgesi (veraset ilamı) talebinde ölüm belgesi, vatandaşlık belgesi, aile kayıtları ve gerekiyorsa yabancı ülkenin miras belgesi sunulur. Belgelerin onaylanması ve çevirisi gerekir. Türkiye’deki taşınmazlar için tapu kayıtları ve vergi belgeleri de eklenir. Mirasın kısa sürede işlemesi için belgelerin önceden hazırlanması yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Türkiye’deki taşınmazlara da yabancı hukukun uygulanacağını sanmak,
• Ölenin vatandaşlık durumunu belirlemeden dava açmak,
• Yabancı belgeleri onaysız sunmak,
• Mirasçısız kalma riskine karşı bildirimde bulunmamak,
• Dava yeri kuralını gözden kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yabancı bir vatandaş, hem kendi ülkesinde hem de Türkiye’de taşınmaz bırakarak ölür. Mirasın genelinde ölenin millî hukuku uygulanırken, Türkiye’deki taşınmaz için Türk hukuku uygulanır. Mirasçılar Türkiye’deki taşınmaz için veraset işlemini Türk mahkemesinde yürütür ve tapuya tescili sağlar.

Mirasçıların Pratik Yol Haritası

Yabancı bir miras bırakanın ölümünden sonra mirasçıların izleyeceği yol genellikle şu sırayı takip eder. Öncelikle ölüm belgesi, ölenin vatandaşlık belgesi ve mirasçılık ilişkisini gösteren aile kayıtları temin edilir. Ardından Türkiye’de taşınmaz veya banka hesabı gibi mal varlığı varsa, bunların dökümü çıkarılır. Türkiye’deki mal varlığı için Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması gerekebilir; belgede mirasçıların payları, uygulanacak hukuka göre belirlenir. Tapuda işlem yapılacaksa, mirasçılık belgesi ve vergi işlemleri tamamlanmalıdır. Bu süreçte mirasçılardan biri yurt dışında yaşıyorsa, vekâlet düzenlenmesi işlemleri hızlandırır.

Vergi ve Harç Boyutu

Miras yoluyla intikal eden malvarlığı için veraset ve intikal vergisi beyanı gündeme gelir. Yabancı miras bırakan ve Türkiye’deki mal varlığı bakımından beyan yükümlülüğü ve süreler için ilgili vergi mevzuatına bakılması gerekir. Beyanın süresinde yapılmaması hâlinde ceza ve gecikme faizi doğabileceğinden, işlemler zaman kaybetmeden başlatılmalıdır.

Mirasçıların Anlaşması ve Paylaşım

Mirasçılar, uygulanacak hukuka göre belirlenen payları çerçevesinde anlaşarak taksim yapabilir. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi veya miras ortaklığının tasfiyesi davası açılabilir. Bu davalarda taşınmazın Türkiye’de bulunması, Türk mahkemelerinin yetkisini ve Türk hukukunun uygulanmasını güçlendirir. Ayrıca mirasçılar arasında yabancı ülkede yaşayanlar bulunuyorsa, tebligat ve delil toplama süreçleri uzayabilir; bu nedenle davanın planlaması buna göre yapılmalıdır.

Mirasın Reddi ve Süreler

Mirasın reddi ve kabulüne ilişkin süreler de uygulanacak hukuka göre değişebilir. Türkiye’deki mallar bakımından Türk hukukunun üç aylık ret süresi gündeme gelir; yabancı hukuka tabi kısımlar için ise o hukukun süreleri esas alınır. Bu nedenle mirasçıların, ölümü öğrendikleri andan itibaren sürelerini ayrı ayrı takip etmeleri gerekir.

Sonuç

Yabancı miras bırakanın mirası kural olarak millî hukukuna tabidir; Türkiye’deki taşınmazlar ise Türk hukukuna bağlıdır. Mirasçısız tereke Devlete kalır. Yabancı unsurlu miras işleminizi değerlendirmek için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.