Yabancının Türkiye’de Vergi Mükellefiyeti Nasıl Belirlenir?

Türkiye’de yaşayan, çalışan veya gelir elde eden yabancıların vergi yükümlülüğünün kapsamı, büyük ölçüde “tam mükellef” veya “dar mükellef” sayılıp sayılmadıklarına bağlıdır. Bu yazıda bu ayrımı ve sonuçlarını ele alıyoruz.

Tam Mükellef - Dar Mükellef Ayrımı

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, gerçek kişileri vergilendirme kapsamı bakımından ikiye ayırır. Türkiye’de yerleşmiş olan, yani bir takvim yılı içinde sürekli olarak altı aydan fazla Türkiye’de oturan kişiler tam mükellef sayılır ve Türkiye içinde ile dışında elde ettikleri gelirlerin tamamı üzerinden Türkiye’de vergilendirilir. Türkiye’de yerleşik olmayan kişiler ise dar mükellef sayılır ve yalnızca Türkiye’de elde ettikleri gelirler üzerinden vergilendirilir. Bu ayrım, yabancı uyruklu kişiler için de aynen uygulanır; vatandaşlık değil, Türkiye’deki fiilî yerleşiklik durumu belirleyicidir.

Geçici Görevle Bulunanlar İçin İstisna

Kanun, belirli ve geçici görev veya iş amacıyla, tahsil veya tedavi amacıyla ya da istirahat veya seyahat maksadıyla Türkiye’ye gelen ve bu amaçlar kapsamında kaldığı süre altı ayı aşan bazı yabancıların, Türkiye’de yerleşmiş sayılmamasına imkân tanır. Bu istisnanın uygulanabilmesi, kişinin gelişinin gerçekten bu amaçlardan birine dayandığının ve yerleşme niyeti taşımadığının somut olarak ortaya konmasına bağlıdır.

Dar Mükellef Yabancıların Vergilendirilen Gelirleri

Türkiye’de yerleşik olmayan bir yabancının, dar mükellef sıfatıyla Türkiye’de vergilendirileceği gelir türleri arasında şunlar sayılabilir:

• Türkiye’de bulunan bir taşınmazdan elde edilen kira geliri,
• Türkiye’de icra edilen bir iş veya hizmet karşılığında elde edilen ücret,
• Türkiye’de bulunan bir işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla elde edilen ticari kazanç,
• Türkiye’de elde edilen menkul sermaye iradı (belirli şartlarla).

Tam Mükellef Yabancıların Yükümlülükleri

Türkiye’de yerleşik hâle gelen ve tam mükellef sayılan bir yabancı, yalnızca Türkiye’deki değil, yurt dışındaki gelirlerini de (yabancı ülkedeki kira geliri, faiz geliri gibi) Türkiye’de beyan etmekle yükümlü hâle gelir. Bu durum, özellikle Türkiye’ye yeni yerleşen ve yurt dışında hâlâ gelir getiren varlıkları bulunan yabancılar için önemli bir farkındalık gerektiren noktadır.

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları

Türkiye, birçok ülkeyle çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması imzalamıştır. Bu anlaşmalar, aynı gelirin hem Türkiye’de hem de yabancının kendi ülkesinde tam olarak vergilendirilmesini önlemek amacıyla istisna veya mahsup yöntemlerinden birini öngörür. Tam mükellef sayılan ve yurt dışı geliri bulunan yabancıların, kendi ülkeleriyle Türkiye arasında böyle bir anlaşma olup olmadığını kontrol etmesi, çifte vergi yükünden kaçınmak açısından önemlidir.

Beyanname Verme Yükümlülüğü

Hem tam mükellef hem de dar mükellef yabancılar, elde ettikleri gelir türüne göre yıllık gelir vergisi beyannamesi vermekle yükümlü olabilir. Örneğin sadece ücret geliri elde eden ve stopaj yoluyla vergisi kesilen dar mükellef bir yabancının ayrıca beyanname vermesi genellikle gerekmezken, kira geliri veya ticari kazanç elde eden yabancıların beyanname verme yükümlülüğü doğar.

Vergi Kimlik Numarasıyla İlişkisi

Vergi mükellefiyetinin tesisi, önceki yazımızda ele aldığımız vergi kimlik numarasından ayrı bir kavramdır. Vergi kimlik numarası almak tek başına mükellefiyet doğurmazken, mükellefiyetin tesis edilmesi için ilgili vergi dairesine ayrıca bildirimde bulunulması ve mükellefiyet kaydının açılması gerekir.

Emlak Vergisi ve Diğer Yerel Vergiler

Vergi mükellefiyeti değerlendirmesinden bağımsız olarak, Türkiye’de taşınmaz sahibi olan her yabancı, taşınmazın bulunduğu belediyeye emlak vergisi ödemekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, kişinin tam mükellef veya dar mükellef olmasından etkilenmez; taşınmaz sahipliğine dayalı ayrı bir yerel vergi rejimidir.

Vergi Denetimi ve Beyan Doğruluğu

Vergi dairesi, yabancı mükelleflerin beyanlarını da Türk vatandaşı mükellefler gibi denetleyebilir. Özellikle yurt dışından gelen büyük tutarlı para transferleri ile beyan edilen gelir arasında tutarsızlık bulunması, vergi incelemesine yol açabilir. Bu nedenle yabancı mükelleflerin, gelir ve mal varlığı beyanlarını gerçeğe uygun ve tutarlı şekilde yapması önemlidir.

Yerleşiklik Değerlendirmesinde İkamet İzninin Rolü

Bir yabancının Türkiye’de yerleşmiş sayılıp sayılmayacağı değerlendirilirken, yalnızca fiilen geçirilen gün sayısı değil, kişinin Türkiye’ye yerleşme niyeti taşıyıp taşımadığı da dikkate alınır. Uzun dönem ikamet izni veya çalışma izniyle Türkiye’de yaşayan ve ailesini de Türkiye’ye getiren bir yabancının yerleşme niyeti taşıdığı daha kolay kabul edilirken, kısa süreli ziyaretlerle Türkiye’de bulunan bir yabancının altı ayı aşan kalışı istisnai hâllerde yerleşmiş sayılmama sonucunu doğurabilir.

Şirket Ortağı veya Yöneticisi Olan Yabancıların Durumu

Türkiye’de kurulu bir şirkette ortak veya yönetici olarak görev yapan yabancıların vergi mükellefiyeti, hem kendi gelir vergisi mükellefiyetlerini hem de şirketin kurumlar vergisi yükümlülüğünü ilgilendirebilir. Yabancı ortağın Türkiye’de yerleşik olması hâlinde kendi payına düşen kâr payı gelirleri de tam mükellefiyet kapsamında değerlendirilirken, yerleşik olmayan ortaklar için kâr payı üzerinden stopaj yoluyla vergileme yapılır.

Vergi Uyuşmazlıklarında Başvuru Yolları

Vergi dairesiyle bir uyuşmazlık yaşayan yabancı mükellef, tıpkı Türk vatandaşı mükellefler gibi önce vergi dairesi nezdinde uzlaşma talep edebilir; bu yolun sonuç vermemesi hâlinde vergi mahkemesinde dava açma hakkına sahiptir. Bu süreçte de yabancı mükellefin bir mali müşavir veya avukattan destek alması, teknik ve süreye bağlı işlemlerin doğru yürütülmesi açısından faydalı olur.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Türkiye’de çalışma izniyle bir yıldan uzun süredir yaşayan yabancı bir yönetici, Türkiye’de tam mükellef sayılır. Yurt dışındaki bir gayrimenkulünden kira geliri elde ettiğini öğrenen yönetici, bu geliri de Türkiye’deki beyannamesine dahil eder ve iki ülke arasındaki anlaşma sayesinde çifte vergilendirmeden kaçınır.

Sonuç

Yabancıların Türkiye’deki vergi mükellefiyeti, esas olarak Türkiye’de yerleşik olup olmadıklarına göre şekillenir ve bu durum vergilendirilecek gelirin kapsamını doğrudan belirler. Yabancılar hukuku alanında vergi mükellefiyeti veya beyanname sürecinizde bizimle iletişime geçebilirsiniz.